Städel Museum · Frankfurt nad Menem · Niezależny przewodnik
Audioprzewodnik po Städel Museum,
pięć przystanków, za darmo.
Pięć nagrań, których posłuchasz od razu tutaj, bez instalowania czegokolwiek. Zbiory Städel obejmują ponad 700 lat sztuki, a Chiaro opowie ci o każdym dziele na podstawie zdjęcia.
Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją Städel Museum.
Goethe w Kampanii Rzymskiej
Städel Museum, Frankfurt nad Menem
To była bezpłatna część
Zrób zdjęcie, a Chiaro opowie ci o dowolnym dziele ze zbiorów Städel Museum.
Pięć przystanków · 11 min słuchania
Pięć przystanków, jedna trasa,
w kolejności, w jakiej je zobaczysz.
Ten audioprzewodnik po Städel Museum prowadzi przez dwa piętra do pięciu obrazów, a zaczyna od Goethego. Trasa rusza z 1. piętra, z sali 1 działu Sztuki nowoczesnej, wspina się o jedno piętro wyżej do Dawnych mistrzów, do szarych świętych Grünewalda w sali 2, Boscha w sali 5 i medycejskiej piękności Botticellego w sali 13, a Geografa Vermeera w sali 7 zostawia na koniec. W sumie około jedenastu minut słuchania; trasa po najważniejszych dziełach w aplikacji muzeum trwa 45 minut, więc to jest wersja skrócona.
Każde zdanie opiera się na Kolekcji Cyfrowej muzeum, która podaje aktualną salę każdego obrazu, oraz na jednym zewnętrznym źródle dla każdego dzieła. Obrazy bywają przewieszane, a niektóre wyjeżdżają na wypożyczenia za granicę. Jeśli więc w dniu twojej wizyty w sali 7 wisi coś innego niż Vermeer, rozstrzyga tabliczka muzeum, a twój e-mail pomoże nam poprawić tę stronę.
Przystanek 1 z 5 · 1. piętro, Sztuka nowoczesna, sala 1
Goethe w Kampanii Rzymskiej
Johann Heinrich Wilhelm Tischbein · 1787 · Olej na płótnie, 166 × 210,3 cm
Na co zwrócić uwagę
- Jego stopy. Noga wyciągnięta na kamieniu kończy się butem, który wygląda jak drugi lewy; samo muzeum nazywa to niewyjaśnioną osobliwością.
- Płaskorzeźba za jego ramieniem: Ifigenia spotyka Orestesa i Pyladesa, czyli historia dramatu, który Goethe przerabiał w Rzymie na wiersz.
- Okrągły grobowiec Cecylii Metelli w kształcie wieży na horyzoncie i łuki rzymskiego akweduktu po prawej.
- Szeroki szary kapelusz i jasny płaszcz, strój, jaki nosili wtedy w Rzymie niemieccy artyści.
Transkrypcja (2:19)
On się wyleguje. To pierwsza rzecz, którą warto zauważyć w najsłynniejszym portrecie najsłynniejszego niemieckiego pisarza. Goethe nie stoi na piedestale. Leży wyciągnięty na zwalonych granitowych blokach, w otwartym terenie na południowy wschód od Rzymu, otulony jasnym płaszczem podróżnym, pod szarym kapeluszem z ogromnym rondem, i patrzy obok ciebie na coś, co widzi tylko on.
Człowiek, który go namalował, był jego przyjacielem i gospodarzem. Goethe wyruszył do Włoch we wrześniu 1786 roku incognito, bo Cierpienia młodego Wertera uczyniły go zbyt sławnym, by podróżować pod własnym nazwiskiem, i podpisywał się jako Filippo Miller. W Rzymie zamieszkał u malarza Johanna Heinricha Wilhelma Tischbeina, a obaj wybrali się na wycieczkę do starożytnych grobowców Kampanii, okolic otaczających miasto. To płótno, datowane na 1787 rok, jest wersją tamtego dnia według Tischbeina i tego, jak widział przyjaciela: nowoczesny człowiek siedzi wśród ruin starożytności, w pół drogi między ich światem a swoim.
Popatrz, co Tischbein ustawił wokół niego. Okrągła wieża na horyzoncie to grobowiec Cecylii Metelli. Na samym prawym skraju widać łuki rzymskiego akweduktu. Tuż za ramieniem Goethego jest płaskorzeźba z trzema postaciami. Przedstawia Ifigenię, która spotyka swojego brata Orestesa i jego przyjaciela Pyladesa, a to jest temat Ifigenii w Taurydzie, dramatu, który Goethe właśnie przerabiał na wiersz i czytał Tischbeinowi na głos.
A teraz spójrz w dół, na jego stopy. Noga ułożona na kamieniu kończy się butem, który wydaje się pasować do drugiej stopy. Samo muzeum nazywa to wciąż niewyjaśnioną osobliwością: wygląda to tak, jakby Goethe miał dwie lewe stopy. Kiedy raz to zobaczysz, nie da się już tego nie widzieć.
Przyjaźń okazała się krótsza niż sława obrazu. Po mniej więcej trzech miesiącach obaj rozstali się w Neapolu. Płótno ruszyło w dalszą drogę. Rodzina Rothschildów kupiła je we Włoszech w latach czterdziestych XIX wieku i przez jakiś czas wieszała w swojej posiadłości Günthersburg pod Frankfurtem, która jest dziś publicznym parkiem. W 1887 roku baronowa Adèle von Rothschild podarowała je Städel Museum, w rodzinnym mieście Goethego, akurat wtedy, gdy nowe Cesarstwo Niemieckie szukało narodowych bohaterów. Według muzeum żaden inny portret nie ukształtował naszego wyobrażenia o Goethem tak jak ten. Oto więc twarz, którą kraj w końcu dla niego wybrał: swobodna, zamyślona i odrobinę nie w porządku przy kostkach.
Przystanek 2 z 5 · 2. piętro, Dawni mistrzowie, sala 2
Święci Wawrzyniec i Cyriak z Ołtarza Hellera
Matthias Grünewald · około 1509–1510 · Technika mieszana na desce jodłowej, dwie kwatery, każda około 99 × 43 cm
Na co zwrócić uwagę
- Cyriak trzyma księżniczkę za podbródek, a jej oczy uciekają w górę; korona leży na podłodze u jej stóp.
- Otwarta księga w jego dłoni. Grünewald wypisał na jej stronach łacińskie słowa egzorcyzmu.
- Ruszt w dłoni Wawrzyńca, ten, na którym go spalono, i litery MGN, monogram Grünewalda, w prawym dolnym rogu jego kwatery.
- Imiona namalowane na cokołach jak wykute inskrypcje: S. LAVRENCIVS i S. CIRIACVS.
Transkrypcja (2:03)
Podejdź bliżej, a te dwie postacie przestaną wyglądać na namalowane. Są szare, białe i kremowe, jak kamienne figury na ciemnym tle z liści. Ta technika nazywa się grisaille, malowanie w odcieniach szarości naśladujące rzeźbę, a muzeum określa te kwatery jako jej arcydzieła, obrazy, przy których zastanawiasz się, czy patrzysz na malowidło, na posąg, czy na samą naturę.
To wszystko, co we Frankfurcie zostało z jednego z wielkich zamówień niemieckiego renesansu. W 1507 roku frankfurcki kupiec Jakob Heller poprosił Albrechta Dürera o namalowanie ołtarza do tutejszego kościoła dominikanów. Dürer wziął na siebie środkową część i ruchome skrzydła. Te dwie kwatery, nieruchome skrzydła tego samego ołtarza, przypadły innemu malarzowi, Mathisowi Gothartowi Nithartowi, którego znamy jako Grünewalda, a on namalował je około 1509 i 1510 roku.
Święty z rusztem to Wawrzyniec, diakon, a ruszt to ten, na którym poniósł męczeńską śmierć w ogniu. Poszukaj w prawym dolnym rogu jego kwatery liter MGN, monogramu Grünewalda. Drugi diakon to Cyriak, egzorcysta. Trzyma młodą kobietę za podbródek, a jej oczy uciekają w górę. To Artemia, córka rzymskiego cesarza Dioklecjana, i właśnie wypędza się z niej demona. Jej korona spadła obok na podłogę. Księga w jego drugiej dłoni też nie jest ozdobnym rekwizytem. Grünewald wypisał na otwartych stronach łacińskie słowa egzorcyzmu, zakończone formułą „w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego”.
A teraz zwrot akcji. Środka tego ołtarza, kwatery samego Dürera, już nie ma. W 1615 roku sprzedano ją Maksymilianowi I Bawarskiemu, a w 1729 roku zniszczył ją pożar w Monachium. Jeśli znasz słynny rysunek złożonych do modlitwy dłoni z Albertiny w Wiedniu, znasz studium do jednego z apostołów z tamtej kwatery. Najsłynniejsze nazwisko związane z zamówieniem pamięta się więc tutaj głównie dzięki szkicowi przechowywanemu w innym mieście, a dwaj szarzy święci z zewnętrznej strony ołtarza to to, co Frankfurt wciąż ma. Należą do miejskiego Historisches Museum, czyli muzeum historycznego, i od 1922 roku są w Städel Museum w stałym depozycie.
Przystanek 3 z 5 · 2. piętro, Dawni mistrzowie, sala 5
Ecce Homo
Hieronim Bosch · około 1490 · Technika mieszana na desce dębowej, 71,1 × 60,5 cm
Na co zwrócić uwagę
- Blade, na wpół rozpuszczone postacie w lewym dolnym rogu. To rodzina, która zapłaciła za obraz, wcześnie zamalowana i odsłonięta dopiero niedawno.
- Złote gotyckie słowa unoszące się przy ustach, Ecce homo od Piłata i Crucifige eum od tłumu, czytane jak dymki w komiksie.
- Ropucha na tarczy żołnierza przy prawej krawędzi, jeden z Boschowych symboli zła.
- Spokojny, prawie pusty plac miejski w prawym górnym rogu, Jerozolima narysowana jak niderlandzkie miasteczko.
Transkrypcja (2:07)
Spójrz najpierw w lewy dolny róg, bo to najdziwniejsza część obrazu. Są tam twarze, które wydają się na wpół rozpuszczone w kamieniu: blade szare zjawy, postać z mnisią tonsurą, obok niej rząd maleńkich głów. To nie pomyłka ani nic niedokończonego. To rodzina, która zapłaciła za ten obraz, i przez większość jego istnienia nikt nie mógł jej zobaczyć.
Hieronim Bosch namalował to Ecce Homo około 1490 roku, choć słoje dębowej deski wskazują na czas między 1475 a 1485 rokiem. Tytuł to słowa Poncjusza Piłata z Ewangelii według świętego Jana, Oto człowiek, wypowiedziane, gdy po biczowaniu pokazuje Jezusa tłumowi. Bosch wpisuje te słowa w obraz. Znajdź złote gotyckie litery przy Piłacie, Ecce homo, i odpowiedź, która wznosi się z tłumu, Crucifige eum, Ukrzyżuj go. Działają prawie jak dymki w komiksie.
Fundatorzy mieli własną kwestię. Ich postacie w dolnych rogach zostały uszkodzone i bardzo wcześnie zamalowane. W 1983 roku zdjęcie rentgenowskie wykryło je pod spodem, a resztki, które widzisz teraz, odsłonięto dopiero kilka lat temu. Ich wielkość to hierarchia domowników. Dzieci są dużo mniejsze od ojca i od jednego z synów, mnicha, i to właśnie mnich wypowiada modlitwę rodziny: Salva nos Christe redemptor, Wybaw nas, Chryste Odkupicielu.
Obraz został zmieniony jeszcze w inny sposób, zanim trafił do Frankfurtu. Städelscher Museums-Verein, stowarzyszenie przyjaciół muzeum, kupiło go w 1917 roku, w środku pierwszej wojny światowej, na aukcji berlińskiego kolekcjonera Richarda von Kaufmanna. Do tego czasu ktoś przykrył Chrystusa, którego Bosch namalował tylko w przepasce na biodrach, szatą sięgającą ziemi. Muzeum usunęło ją, zanim obraz po raz pierwszy pokazano publiczności.
A teraz pozwól oczom odnaleźć zwykłe towarzystwo Boscha. Nad Piłatem przysiadła sowa, a na tarczy żołnierza po prawej siedzi duża ropucha, dwa dawne symbole zła. Potem spójrz w prawy górny róg, daleko od wrzasków. Jest tam szeroki, cichy plac miejski, przez który przechodzi kilka postaci: Jerozolima przebrana za późnogotyckie niderlandzkie miasto, która żyje dalej, jakby nic się nie działo.
Przystanek 4 z 5 · 2. piętro, Dawni mistrzowie, sala 13
Wyidealizowany portret damy (Portret Simonetty Vespucci jako nimfy)
Sandro Botticelli · około 1480–1485 · Technika mieszana na desce topolowej, 81,3 × 54 cm
Na co zwrócić uwagę
- Kamea na jej naszyjniku. Powtarza Pieczęć Nerona, starożytny karneol z Apollinem i Marsjaszem, który należał do Wawrzyńca Medyceusza.
- Trzy luźne kosmyki pośrodku, w których jeden badacz widzi płomienie skierowane w dół.
- Jej głowa w ścisłym profilu, podczas gdy ramiona obracają się ku tobie, żeby było widać wisior.
Transkrypcja (1:55)
Jest większa, niż się spodziewasz. Muzeum opisuje ten portret do pasa jako większy od naturalnej wielkości, a z drugiego końca sali profil wygląda jak wizerunek na monecie: prosty nos, długa szyja, jedno spokojne oko, które patrzy poza obraz w prawo i nigdy na ciebie.
Potem górę biorą włosy. Warkocze przeplecione sznurami pereł, czerwona wstążka krzyżująca się na czubku głowy, pęk białych piór, długi warkocz przerzucony przez ramię, a w samym środku tego wszystkiego trzy luźne kosmyki, które swobodnie zwisają. Żadna szanująca się kobieta we Florencji nie pozowała do portretu w takim wyglądzie i właśnie o to chodzi. Muzeum nazywa ten obraz portretem idealnym, a nie podobizną w ścisłym sensie: młoda kobieta w roli nimfy z mitologii.
Twarz ma jednak przypisane imię. Historyk sztuki Aby Warburg jako pierwszy zasugerował, że to Simonetta Vespucci, kochanka Giuliana Medyceusza, która zmarła młodo, a muzealny tytuł podaje jej imię w nawiasie. Nowszy badacz, Emanuele Lugli, przekonuje, że te trzy kosmyki pośrodku to płomienie skierowane w dół, bo w renesansie wierzono, że włosy rozpalają pożądanie. Przyjrzyj się jeszcze raz, a może już nigdy nie zobaczysz w nich włosów.
A teraz spójrz na jej naszyjnik. Owalny wisior to kamea i jest to portret prawdziwego przedmiotu. Powtarza Pieczęć Nerona, starożytny karneol z wyrytym Apollinem i Marsjaszem, który należał do Wawrzyńca Medyceusza, tu w odwróconym układzie. Jej ramiona obracają się ku tobie, a głowa zostaje w profilu właśnie po to, żebyś mógł go zobaczyć. Ten mały kamień umieszcza kobietę w samym sercu domu Medyceuszy.
Deska jest topolowa, malowana około 1480 do 1485 roku. Nie wszyscy są pewni, że to ręka Botticellego; niektórzy specjaliści przypisują obraz Jacopowi del Sellaio. Muzeum ma go od 1849 roku i wiesza pod nazwiskiem Botticellego. Ktokolwiek trzymał pędzel, to jest Florencja, którą większość ludzi nosi w głowie: perły, doskonały profil i klejnot z kolekcji Medyceuszy spoczywający na obojczyku.
Przystanek 5 z 5 · 2. piętro, Dawni mistrzowie, sala 7
Geograf
Johannes Vermeer · 1669 · Olej na płótnie, 51,6 × 45,4 cm
Na co zwrócić uwagę
- Sygnatura i data w cyfrach rzymskich wysoko na tylnej ścianie po prawej, I. Ver-Meer, MDCLXVIIII.
- Cyrkiel w jego prawej dłoni, trzymany poziomo. Vermeer najpierw namalował go pionowo.
- Globus na szafie, obrócony w stronę Oceanu Indyjskiego.
- Jego twarz, lekko nieostra, z przymrużonymi oczami, jakby poruszył się dokładnie w chwili robienia zdjęcia.
Transkrypcja (2:22)
Mężczyzna pochyla się nad stołem przy oknie, z cyrklem w prawej dłoni, i zatrzymuje się. Mierzył odległości na mapie, a teraz podniósł wzrok ku światłu, jakby odpowiedź właśnie nadeszła. Ta pauza jest całym tematem. Muzeum mówi to wprost: obraz nie jest ani portretem, ani opowieścią. Vermeer próbował namalować chwilę, w której człowiek ogarnia świat w myślach.
Wszystko wokół niego to najnowsze osiągnięcia holenderskiej nauki, a Niderlandy przodowały wtedy na świecie w kartografii. Na szafie stoi globus, w którym rozpoznano egzemplarz wydany w Amsterdamie w 1618 roku przez Jodocusa Hondiusa. Jest obrócony w stronę Oceanu Indyjskiego, gdzie handlowała Holenderska Kompania Wschodnioindyjska. Na tylnej ścianie wisi mapa morska wybrzeży Europy. Vermeer najwyraźniej miał pod ręką kogoś, kto wiedział, jak naprawdę używa się tych instrumentów.
A teraz spójrz wysoko na ścianę po prawej. Starannymi wersalikami wypisano tam jego nazwisko, I. Ver-Meer, i rok cyframi rzymskimi, 1669. Druga sygnatura jest na drzwiach szafy. To ważne, bo to jeden z zaledwie trzech obrazów, które Vermeer w ogóle i podpisał, i opatrzył datą. Pozostałe to U stręczycielki i Astronom.
Astronom jest bliźniakiem tego obrazu. Wisi dziś w Luwrze, z tym samym młodym mężczyzną w tej samej szacie, w takim samym pokoju. W 2017 roku badanie splotu płótna wykazało, że oba obrazy wycięto z tej samej beli materiału. Pozostawały razem przez większą część osiemnastego wieku, w 1797 roku sprzedano je osobno, a spotkały się znowu dopiero w 1997 roku, na wystawie, która otworzyła się w Luwrze, a potem przyjechała tutaj, do Frankfurtu.
Kto pozował? Niektórzy badacze wskazują Antoniego van Leeuwenhoeka, mikroskopistę z Delft, który później został wyznaczony na zarządcę spadku po Vermeerze. Nie znaleziono żadnego dokumentu, który by dowodził, że obaj znali się za życia Vermeera, więc traktuj to jako dobry domysł.
Vermeer zmieniał zdanie w trakcie pracy. Głowa była kiedyś bardziej na lewo, a cyrkiel najpierw namalowano pionowo, a nie poziomo. Przyjrzyj się też twarzy. Jest odrobinę rozmyta, oczy zmrużone przed światłem, jakby poruszył się, kiedy na niego patrzyłeś. Muzeum kupiło obraz w 1885 roku. Zanim pójdziesz dalej, spójrz jeszcze raz na tę dłoń: cyrkiel nieruchomo w powietrzu, głowa w pół obrotu, naukowiec sekundę po tym, jak wpadł na pomysł.
Niezależny przewodnik · Chiaro
Skieruj aparat z Chiaro na dowolne dzieło w Städel Museum.
Testament Johanna Friedricha Städla z 1815 roku dał początek kolekcji, która dziś sięga od Cranacha i Dürera po Marię Sibyllę Merian, Maxa Beckmanna i Gerharda Richtera. Na tej stronie zmieściło się tylko pięć jej obrazów. Przy pozostałych podnieś telefon do obrazu w sali: Chiaro rozpozna dzieło, opowie ci o nim i będzie mówić dalej, jeśli dopytasz.
Przed wizytą
Dojazd
Schaumainkai 63, 60596 Frankfurt am Main, na brzegu Menu od strony Sachsenhausen. Wejdź głównym wejściem od Schaumainkai, gdzie jest winda; na każde piętro można wjechać windą.
Linie metra U1, U2, U3 i U8 zatrzymują się na stacji Schweizer Platz, a tramwaje 15 i 16 na przystanku Otto-Hahn-Platz. Z dworca głównego to około dziesięciu minut pieszo przez kładkę Holbeinsteg.
Bilety
- W poniedziałki zamknięte, choć w okresie Bożego Narodzenia i Nowego Roku muzeum otwiera się w niektóre dodatkowe poniedziałki, więc sprawdź kalendarz na jego stronie. W czwartki otwarte do 21:00; we wtorki, środy, piątki, soboty i niedziele do 18:00.
- Bilet kosztuje 19 euro, ulgowy 17 euro, a bilety online mają przypisaną godzinę wejścia. We wtorki od 15:00 do 18:00 wtorkowa oferta specjalna kosztuje 10 euro i obejmuje wystawy czasowe.
- Dzieci poniżej 12 lat wchodzą za darmo, a niepełnoletni poniżej 18 lat również, jeśli przychodzą z dorosłym z biletem online. Bilet rodzinny można kupić tylko w kasie muzeum.
- W okresie świątecznym muzeum jest zamknięte 24 i 31 grudnia 2026 roku, a 1 stycznia 2027 roku otwiera się o 11:00.
Oficjalny audioprzewodnik
Przewodnikiem muzeum jest jego aplikacja Städel Collection App, bezpłatna na iPhone’y i telefony z Androidem, po angielsku lub po niemiecku. Zawiera nagrania i zdjęcia ponad 100 dzieł, 45-minutową trasę po najważniejszych dziełach i plany pięter, bez zakupów w aplikacji, a sieć Staedel_WiFi w budynku jest bezpłatna i bez hasła. Te pięć przystanków to niezależny dodatek, również bezpłatny, a Chiaro zajmie się wszystkim innym, co przyciągnie twój wzrok.
Oficjalna strona →Pytania
Czy jest darmowy audioprzewodnik po Städel Museum?
Tak, są nawet dwa. Własna aplikacja muzeum, Städel Collection App, jest bezpłatna i obejmuje ponad 100 dzieł po angielsku lub po niemiecku. Ta strona to drugi: niezależny przewodnik z pięcioma przystankami, od Goethego Tischbeina po Geografa Vermeera, który działa prosto w przeglądarce, z tekstem pod każdym nagraniem. O każdym innym obrazie opowie ci Chiaro.
Ile kosztuje oficjalny audioprzewodnik po Städel Museum?
Nic. Przewodnikiem jest aplikacja Städel Collection App, do bezpłatnego pobrania na Androida i iOS, po angielsku i po niemiecku, bez zakupów w aplikacji. Płacisz tylko za wstęp, 19 euro lub 17 euro ulgowy, a w budynku jest darmowe Wi-Fi.
Gdzie w Städel Museum wisi Geograf?
Na 2. piętrze, w sali 7 działu Dawnych mistrzów. Ecce Homo Boscha (sala 5) i obraz Botticellego (sala 13) są na tym samym piętrze. Aplikacja muzeum ma plany pięter z aktualnym miejscem każdego dzieła.
Czy Städel Museum jest zamknięte w poniedziałki?
Zwykle tak. Poniedziałek to dzień zamknięcia, ale w okresie Bożego Narodzenia i Nowego Roku muzeum otwiera się w niektóre dodatkowe poniedziałki, więc przed wizytą sprawdź kalendarz. Czwartek to dzień dłuższego otwarcia, od 10:00 do 21:00; w pozostałe dni otwarcia muzeum działa od 10:00, a drzwi zamykają się o 18:00. Muzeum jest też zamknięte 24 i 31 grudnia 2026 roku.
Czy mogę zobaczyć grafiki i rysunki ze zbiorów Städel Museum?
Nie w salach wystawowych. Prace na papierze niszczyłyby się przy długim działaniu światła, dlatego przechowuje się je w magazynie i pokazuje na wystawach czasowych albo, na życzenie, w pracowni studyjnej Gabinetu Grafiki i Rysunku. Jest otwarta w środy i piątki od 14:00 do 17:00 i w czwartki od 14:00 do 19:00, a muzeum prosi o wcześniejsze zgłoszenie.
Ile czasu zajmuje zwiedzanie Städel Museum?
Nasze pięć przystanków to razem około jedenastu minut nagrań na dwóch piętrach. Trasa po najważniejszych dziełach w aplikacji muzeum trwa 45 minut, a kolekcja obejmuje ponad 700 lat sztuki, więc zarezerwuj więcej czasu, jeśli chcesz zobaczyć coś poza najważniejszymi dziełami.
Więcej audioprzewodników
Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją Städel Museum.