Przejdź do treści

Neues Museum · Berlin · Niezależny przewodnik

Audioprzewodnik po Neues Museum,
pięć przystanków, za darmo.

Pięć nagrań, które odtworzysz tutaj, bez instalowania czegokolwiek. Przy pozostałych mniej więcej 8500 eksponatach zrób zdjęcie, a Chiaro powie ci, na co patrzysz.

Pobierz w App Store

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją Neues Museum.

9:41

Zielona Głowa z Berlina

Neues Museum, Berlin

0:00 1:58
Przystanek 1 z 5

Pięć przystanków · 12 min słuchania

Pięć przystanków, jedna trasa,
w kolejności, w jakiej je zobaczysz.

Ten audioprzewodnik po Neues Museum łączy pięć obiektów na trzech piętrach w jedną pętlę. Zaczyna się na poziomie 1 w sali 109 od Zielonej Głowy z Berlina, wspina się do sali 201, do brązowego Młodzieńca z Xanten, idzie jeszcze wyżej, do sali 305 i Berlińskiego Złotego Kapelusza, potem schodzi z powrotem na poziom 2, do głowy królowej Teje wśród dzieł z Amarny, i kończy się w sali 210, pod północną kopułą, przy Nefertiti. Nagrania trwają łącznie około 12 minut. Samo przejście zajmuje kwadrans, ale sale, przez które przejdziesz po drodze, zabiorą ci godzinę.

Tytuły, daty, materiały i wymiary pochodzą z SMB-digital, internetowego katalogu Państwowych Muzeów w Berlinie, zestawionego z Wikipedią i Wikidanymi; numery sal są te z planu samego muzeum. Gabloty bywają przestawiane. Jeśli tabliczka przy obiekcie mówi co innego niż my, wierz tabliczce i napisz nam, gdzie jest rozbieżność.

Przystanek 1 z 5 · Poziom 1, sala 109 (Trzydzieści stuleci)

Zielona Głowa z Berlina

Rzeźbiarz egipski, imię nieznane · Według muzeum późny okres ptolemejski; propozycje sięgają od VII do I wieku p.n.e. · Szarogłaz (mułowiec), 23 × 14 × 20 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Trzy cienkie, ryte linie obok każdego oka. To kurze łapki, wycięte w kamieniu jak w skórze.
  • Odłamany nos i twarde fałdy, które schodzą od niego do kącików ust.
  • Gładki wałek jak sznurek, nisko po lewej stronie szyi: wszystko, co zostało z naszyjnika.
Transkrypcja (1:58)

Dwadzieścia trzy centymetry ciemnego, zielonoszarego kamienia i, moim zdaniem, najbardziej ludzka twarz w całym budynku. Muzeum nazywa ją Zieloną Głową po prostu od koloru szarogłazu, drobnoziarnistego mułowca, i zalicza do arcydzieł berlińskiej kolekcji.

Podejdź blisko i czytaj tę twarz jak mapę. Obok każdego oka rzeźbiarz wyciął trzy cienkie linie: kurze łapki. U nasady nosa są pionowe zmarszczki, pod oczami ciężkie worki, a od skrzydełek nosa do kącików ust schodzą dwie ostre fałdy. Wygląda to na portret zmęczonego, bystrego mężczyzny w średnim wieku. Muzeum ostrożnie podchodzi jednak do słowa portret: oznaki wieku odczytuje jako ideał powagi, a nie zapis jednej konkretnej twarzy. Ogolona czaszka zdradza jego zawód. Był najpewniej kapłanem.

Kim był, nie wie nikt. Nigdzie nie ma inskrypcji, nawet na filarze grzbietowym, który urywa się tępo za głową bez jednego słowa. Datę trzeba więc uzasadniać wyłącznie stylem, a propozycje obejmują sześć stuleci, od siódmego do pierwszego wieku przed naszą erą. Długo zakładano, że rzeźbiarz tak biegły w oddawaniu kości i skóry musiał uczyć się anatomii od Greków. Porównanie ze starszymi głowami egipskimi obaliło to założenie, a muzeum podkreśla, że głowa w pełni należy do tradycji egipskiej. Samo opowiada się za późnym okresem ptolemejskim. Bernard von Bothmer w 1960 roku zawęził datę do lat między 100 a 50 rokiem przed naszą erą.

Teraz spójrz nisko, na lewą stronę szyi. Ten gładki wałek, jak kawałek sznurka, to wszystko, co zostało z naszyjnika.

Głowa sporo podróżowała, zanim tu trafiła. Przeszła przez kolekcję egipskiego księcia imieniem Ibrahim, a potem przez zbiory angielskiego malarza Henry’ego Wallisa. Berlin tak bardzo jej chciał, że w 1886 roku kupił jej gipsowy odlew, i przez osiem lat muzeum miało kopię bez oryginału. W 1894 roku kupiec James Simon wyłożył pieniądze i przyjechał sam kamień. Zapamiętaj to nazwisko, wchodząc po schodach. Simon podarował temu muzeum także głowę królowej Teje i Nefertiti.

Przystanek 2 z 5 · Poziom 2, sala 201 (Młodzieniec z Xanten)

Młodzieniec z Xanten

Rzymski odlewnik brązu, imię nieznane · Koniec I wieku p.n.e. (inne datowanie umieszcza go w połowie I wieku n.e.) · Brąz, 143 cm wysokości bez cokołu

Na co zwrócić uwagę

  • Puste oczodoły. Tkwiły w nich kiedyś wprawione gałki oczne, które zaginęły.
  • Obie ręce wyciągnięte po tacę, której nigdy nie znaleziono, i brakujące prawe przedramię.
Transkrypcja (1:58)

Podaje ci coś, czego nie ma. Obie ręce wyciąga przed siebie, prawa kończy się poniżej łokcia, a oczy to puste jamy, w których kiedyś tkwiły wprawione gałki oczne. Ma niecałe półtora metra wzrostu, 143 centymetry bez cokołu, jest odlany z brązu, a sala, w której stoi, nosi jego imię.

To, co trzymał, było tacą. Katalog muzeum nazywa ją ferculum i zalicza go do kategorii, która brzmi jak żart, a nim nie jest: niemego kelnera. Brązowi słudzy tacy jak on stali między łożami na wielkich rzymskich ucztach i podawali gościom jedzenie i picie. Wyobraź go sobie w świetle lampek oliwnych, z misami na dłoniach, a poza przestanie być dziwna. Sama taca, prostokątna albo owalna, nigdy się nie odnalazła.

Wyszedł z Renu. Szesnastego lutego 1858 roku sześciu rybaków z wsi Lüttingen i Bislich znalazło go na brzegu w pobliżu Bislich, niedaleko rzymskiej kolonii w Xanten, Colonia Ulpia Traiana, od której pochodzi jego nazwa. Mówi się o nim też Chłopiec z Lüttingen. Poza oczami i przedramieniem był niemal kompletny.

Gdy go znaleziono, wyceniono go na 8000 talarów, a osiem miesięcy później był już w berlińskiej kolekcji starożytności klasycznych, gdzie pozostaje do dziś. Muzeum pokazuje go na tym piętrze obok innego znaleziska z tej samej rzeki, barbarzyńskiego skarbu z Neupotz, pod hasłem Skarby z Renu.

Nikt nie jest zgodny co do tego, kiedy dokładnie powstał. Katalog muzeum podaje koniec pierwszego wieku przed naszą erą i odnotowuje drugą opinię, która umieszcza go w połowie pierwszego wieku naszej ery.

Jako kopia ma bardzo pracowite drugie życie. Jego odlewy stoją w muzeum krajowym w Bonn, w wiejskim muzeum w Bislich, które opowiada też historię znaleziska, i w muzeum rzymskim w Xanten. Kolejny stoi przed kościołem w Lüttingen. A berlińska pracownia odlewów gipsowych, Gipsformerei, sprzedaje odlewy tej figury każdemu chętnemu od 1860 roku, zaledwie dwa lata po tym, jak sześciu rybaków wyciągnęło go z mułu.

Przystanek 3 z 5 · Poziom 3, sala 305 (Złoty Kapelusz)

Berliński Złoty Kapelusz

Złotnik z późnej epoki brązu, Europa Środkowa · 1000–800 p.n.e. · Blacha złota, kuta i zdobiona stemplami; 74 cm wysokości, 31 cm średnicy

Na co zwrócić uwagę

  • Ośmioramienna gwiazda wybita na samym czubku.
  • Blisko szczytu pas sierpów księżyca leżących na plecach, każdy nad znakiem w kształcie oka.
  • Skręcony drut z brązu wwinięty w krawędź ronda, który chroni cienkie złoto przed rozdarciem.
Transkrypcja (2:30)

Do tej sali docierasz tak, jak zaplanowało muzeum: przez całą długość galerii epoki brązu, urządzonej jak rodzaj drogi procesyjnej, która prowadzi właśnie tutaj. Na jej końcu stoi złoty stożek wysoki na siedemdziesiąt cztery centymetry.

Zacznij od tego, jak go zrobiono, bo to jest najbardziej zdumiewające. Całość to jeden arkusz złota, wykuty bez żadnego szwu, o grubości średnio sześciu dziesiątych milimetra. Po przetopieniu wypełniłby sześcian o boku około trzech centymetrów. Żeby rozciągnąć metal tak daleko i go nie rozerwać, złotnik musiał raz po raz wyżarzać go w ogniu z węgla drzewnego, w temperaturze 750 stopni lub wyższej, wiedząc, że stop zacznie się topić przy mniej więcej 960 stopniach. Jedyną regulacją temperatury była para miechów. Brązowa obręcz usztywnia podstawę stożka, a w krawędź ronda wwinięto skręcony drut z brązu.

Potem zdobienie. Od ronda do czubka pnie się dwadzieścia jeden stref pasów, wybitych czternastoma różnymi stemplami i trzema wzorzystymi radełkami. Większość motywów to koła: wypukły guzek otoczony maksymalnie sześcioma współśrodkowymi pierścieniami. Blisko szczytu biegnie pas sierpów księżyca leżących na plecach, każdy nad znakiem w kształcie oka, a na samym czubku jest gwiazda o ośmiu ramionach.

Te koła to najprawdopodobniej liczby. Badacze, którzy policzyli je strefa po strefie, odkryli, że sumy zachowują się jak kalendarz prowadzący równolegle czas słoneczny i księżycowy. Dodaj właściwe strefy, odejmij kilka szczególnych, a otrzymasz na przykład 1597 dni, czyli mniej więcej pięćdziesiąt cztery miesiące księżycowe. Opis samego muzeum idzie dalej i mówi, że system mógł służyć do przewidywania zaćmień Księżyca. Nie była to ochrona przed słońcem. Złoto stanowiło zewnętrzną powłokę wysokiego nakrycia głowy, zapewne z jakiegoś organicznego materiału, który zbutwiał, a zwykła interpretacja głosi, że wyróżniało ono boga albo kapłana kultu słonecznego. Kto je nosił, nosił na głowie kalendarz.

Gdzie go znaleziono, nikt nie wie. Wypłynął na rynku sztuki w 1995 roku, sprzedawca twierdził, że pochodzi z anonimowej szwajcarskiej kolekcji prywatnej, a muzeum kupiło go w 1996 roku jako pojedyncze znalezisko bez żadnej proweniencji. Zwykle obstawia się południowe Niemcy albo Szwajcarię. Jego datowanie, mniej więcej od 1000 do 800 roku przed naszą erą, wynika z porównania ornamentu i techniki ze znaleziskami, które da się datować. Z Europy epoki brązu znamy tylko cztery takie złote stożki, a ten przed tobą jest z nich najlepiej zachowany.

Przystanek 4 z 5 · Poziom 2, wśród dzieł z okresu amarneńskiego

Głowa królowej Teje

Królewski warsztat z czasów panowania Amenhotepa III · Panowanie Amenhotepa III, ok. 1388–1351 p.n.e.; później przerobiona · Drewno cisowe, złoto, srebro, lapis lazuli, tkanina i fajans; 32,7 × 7,8 × 8,2 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Złote kolczyki, wciąż wiszące po bokach głowy.
  • Czepek z maleńkich niebieskich koralików, a pod nim sczerniałe srebro starszego nakrycia głowy z zarysem dwóch kobr.
  • Luka między peruką a wysokimi piórami nad nią. Siedziała tam kiedyś podstawa korony, która zaginęła.
Transkrypcja (2:17)

Głowa tak mała, że można by ją zakryć dłonią, wyrzeźbiona w drewnie cisowym, a muzeum nazywa ją jednym z najbardziej wyrazistych dzieł sztuki starożytnego Egiptu. Mocne, stanowcze rysy sprawiają wrażenie energicznej, władczej kobiety. Muzeum dodaje uczciwe ostrzeżenie: to wrażenie mówi o jej pozycji, a nie o tym, jak naprawdę wyglądała.

A pozycję miała niezwykłą. Teje urodziła się około 1400 roku przed naszą erą jako córka Juji, kapłana i nadzorcy bydła boga Mina, oraz jego żony Tuji, z rodziny pochodzącej z Achmim w Środkowym Egipcie. Nie była królewskiego rodu i nikt nie próbował tego ukrywać. Kiedy poślubiła Amenhotepa III, król ogłosił ślub na serii pamiątkowych skarabeuszy, które w oficjalnym tekście wymieniały jej nieszlacheckich rodziców. Potem wyniósł swoją Wielką Małżonkę Królewską niemal do własnej rangi. W boskich rolach rytuału świątynnego to ona odgrywała część żeńską i dlatego nosi koronę bogini Hathor: dwa wysokie pióra z dyskiem słonecznym i krowimi rogami.

To właśnie te pióra widzisz zamocowane nad nią. Spójrz na lukę między nimi a peruką. Siedziała tam kiedyś pierścieniowata podstawa korony, zapewne zdobiona kobrami, a jej utrata zmienia całą sylwetkę.

Teraz przyjrzyj się samej głowie, bo ubierano ją dwa razy. Pierwsza wersja dawała jej srebrny czepek z dwiema wyprostowanymi kobrami nad czołem. To srebro sczerniało od korozji, wciąż widać jego plamy i przebijające spod spodu ciała węży. Później ktoś nałożył na to zaokrąglony czepek nabijany maleńkimi niebieskimi koralikami. Tomografia komputerowa z 1995 roku pozwoliła wirtualnie odtworzyć pierwotny wygląd. Dlaczego królową przebrano, wciąż jest przedmiotem sporu; muzeum datuje tę zmianę na lata amarneńskie, czyli panowanie jej syna Echnatona, albo tuż po nich. I spójrz na jej uszy. Złote kolczyki wciąż tam są.

Cała figura miała kiedyś około trzydziestu pięciu centymetrów wysokości i pochodzi z królewskich posiadłości w Medinet el-Ghurob w Fajum. Do czego służyła, nikt nie wie. James Simon podarował ją muzeum w 1918 roku.

Jeszcze jedno powiązanie, zanim pójdziesz dalej. Żoną Echnatona była Nefertiti, co czyni tę kobietę jej teściową. A Teje jest babką Tutanchamona. W 2010 roku badania DNA zidentyfikowały jej własną mumię, znaną do tamtej pory tylko jako Starsza Dama.

Przystanek 5 z 5 · Poziom 2, sala 210 (Nefertiti), Sala Północnej Kopuły

Popiersie Nefertiti

Pracownia rzeźbiarza Totmesa, Amarna · Ok. 1351–1334 p.n.e. · Malowany wapień i stiuk, czarny wosk pszczeli, kryształ górski; 49 × 24,5 × 35 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Jej lewe oko. Goły kamień, nigdy niewypełniony, podczas gdy prawe ma kryształową tęczówkę osadzoną w czarnym wosku.
  • Odłamana kobra z przodu płasko zakończonej niebieskiej korony.
  • Obtłuczone brzegi obu uszu.
Transkrypcja (3:03)

Stoisz pod północną kopułą budynku, w sali, ku której muzeum poprowadziło cały swój ciąg egipskich portretów. Czterdzieści dziewięć centymetrów malowanego wapienia i chyba najsłynniejsza twarz, jaka przetrwała ze starożytnego świata.

To Nefertiti, Wielka Małżonka Królewska faraona Echnatona, choć nic na popiersiu tego nie mówi. Nie ma inskrypcji. Rozpoznaje się ją po koronie, płasko zakończonym niebieskim czepcu, który nosi na innych, podpisanych wizerunkach. Pod farbą kryje się wapienny rdzeń, nadbudowany warstwami stiuku.

Znaleziono ją szóstego grudnia 1912 roku w Amarnie. Niemiecka ekipa pod kierunkiem Ludwiga Borchardta odkryła ją w dawnej pracowni rzeźbiarza Totmesa, razem z innymi, niedokończonymi głowami tej samej królowej. Borchardt zapisał w dzienniku, że opisywanie jej nie ma sensu. Trzeba patrzeć.

Spójrz więc w jej oczy. Prawe ma tęczówkę z kryształu górskiego, pomalowaną na czarno i osadzoną na wosku pszczelim. Lewe to goły kamień. Borchardt sam obejrzał oczodół: nie było śladu kleju ani wyciętego zagłębienia na wkładkę, więc uznał, że lewego oka nigdy nie wypełniono. Potem spójrz na przód korony, gdzie odłamała się wyprostowana kobra, i na uszy, które są obtłuczone. Borchardt wszystko to odnotował, nawet smugi brudnej deszczówki, która spływała na nią przez cieknący dach, kiedy stała na półce w pracowni.

To, jak opuściła Egipt, jest sporem, który nigdy się nie skończył. Przy podziale znalezisk w styczniu 1913 roku oficjalny protokół opisał ją jako malowane gipsowe popiersie księżniczki. W swoim dzienniku Borchardt nazywał ją Nefertiti; przy podziale określił wapień jako gips, a francuski inspektor Gustave Lefebvre zobaczył ją już zapakowaną w skrzynię w ciemnym pomieszczeniu. Egipt domaga się jej zwrotu od 1924 roku, kiedy Berlin po raz pierwszy ją wystawił. Muzeum ze swojej strony powołuje się na podpisany protokół.

Przez jedenaście lat była sprawą prywatną. James Simon, który sfinansował wykopaliska, miał ją najpierw u siebie, w 1920 roku podarował ją muzeum, a na prośbę Borchardta trzymano ją z dala od oczu publiczności aż do 1924 roku. W 1933 roku Göring rzucił pomysł zwrócenia jej Egiptowi; Hitler odmówił, mówiąc, że nigdy nie odda głowy królowej.

Potem przyszła wojna. Piwnica banku, od 1941 roku wieża przeciwlotnicza przy zoo, a w marcu 1945 roku kopalnia soli w Turyngii, gdzie znalazła ją armia amerykańska. Pokazywano ją w Wiesbaden od 1946 roku, w Dahlem od 1956 roku, w Charlottenburgu od 1967 roku i w Altes Museum od 2005 roku. W październiku 2009 roku wróciła do tego budynku, w którym stała już przed wojną.

Ostatnia rzecz, której nie widać. Tomografia komputerowa w 2006 roku wykryła pod stiukiem drugą twarz, wyrzeźbioną w kamiennym rdzeniu, ze zmarszczkami wokół ust i na policzkach oraz z garbkiem na nosie. Totmes wygładził to wszystko gipsem. Około pół miliona ludzi rocznie staje tam, gdzie ty teraz, i patrzy na poprawioną wersję.

Niezależny przewodnik · Chiaro

Skieruj Chiaro na cokolwiek w Neues Museum.

Na Nefertiti kończy się ta strona, ale nie budynek. Wypróbuj to na znalezisku z sal poświęconych Troi Schliemanna, na papirusie w Bibliotece Starożytności albo na jednej z wojennych blizn, które Chipperfield świadomie zostawił w murach: Chiaro rozpozna obiekt, wyjaśni, jak trafił do Berlina, a potem odpowie na twoje kolejne pytania, jedno po drugim.

Dlaczego lewe oko Nefertiti jest puste?Do czego służył Złoty Kapelusz?Kogo przedstawia Zielona Głowa?

Przed wizytą

01

Dojazd

Bodestraße, 10178 Berlin, na Wyspie Muzeów. Zwiedzający indywidualnie wchodzą przez James-Simon-Galerie przy Bodestraße, skąd przechodzi się do muzeum; wejście jest dostępne dla wózków.

Najbliższa stacja to Museumsinsel na linii metra U5. Pasują też Friedrichstraße i Hackescher Markt na kolejce S-Bahn; tramwaje zatrzymują się przy Am Kupfergraben i Hackescher Markt, a autobusy na przystanku U Museumsinsel.

02

Bilety

  • Bilet kosztuje 14 euro, ulgowy 7 euro. Bilet na Wyspę Muzeów za 24 euro wpuszcza przez jeden dzień do wszystkich muzeów na wyspie.
  • Jeśli możesz, kupuj online: bilety dzienne trafiają do sprzedaży cztery tygodnie wcześniej, a muzeum zaleca rezerwację z wyprzedzeniem.
  • W poniedziałki zamknięte; w pozostałe dni otwarte od 10:00 do 18:00. Ostatnie dwa czwartki grudnia 2026 roku, 24 i 31 grudnia, to także dni zamknięcia, a przerwa konserwacyjna zamyka budynek od 15 do 17 marca 2027 roku.
  • Osoby poniżej 18 lat nie płacą, ale potrzebują bezpłatnego biletu dziennego, do odebrania w kasie lub zarezerwowania online.
Oficjalne bilety →
03

Oficjalny audioprzewodnik

Bilet wstępu obejmuje już własny audioprzewodnik Neues Museum, dostępny w kilku językach w punkcie zaznaczonym na planie obok wejścia. Od nas dostajesz pięć ścieżek na własny telefon, za darmo, z każdym słowem wydrukowanym pod odtwarzaczem. Poza tymi pięcioma dalej poprowadzi cię aplikacja Chiaro, na podstawie zdjęcia.

Oficjalna strona →

Pytania

Czy jest darmowy audioprzewodnik po Neues Museum?

Tak, nawet dwa. Pięć ścieżek powyżej działa za darmo na każdym telefonie, jaki masz przy sobie, razem z tekstami, a muzeum wydaje własny audioprzewodnik w ramach biletu. Wszystko inne, co przyciągnie twój wzrok między Zieloną Głową a Nefertiti, sfotografuj w aplikacji Chiaro.

Ile kosztuje oficjalny audioprzewodnik po Neues Museum?

Nic dodatkowo. Według drukowanego planu budynku audioprzewodniki w kilku językach są wliczone w cenę wstępu, a odbiera się je przy wejściu. Bilet kosztuje 14 euro, ulgowy 7 euro.

Gdzie w Neues Museum jest Nefertiti?

Na poziomie 2, w sali 210, czyli Sali Północnej Kopuły na samym końcu galerii egipskich. Głowa królowej Teje stoi wśród dzieł z Amarny na tym samym piętrze, a Zielona Głowa z Berlina poziom niżej, w sali 109.

Czy Neues Museum jest zamknięte w poniedziałki?

Tak, w każdy poniedziałek. Od wtorku do niedzieli jest otwarte od 10:00 do 18:00, a w święta zwykle obowiązują godziny niedzielne. Wszystkie berlińskie muzea państwowe są zamknięte 24 grudnia 2026 roku i ponownie 31 grudnia; w Nowy Rok 2027 otwierają się późno, w południe. Z powodu prac konserwacyjnych ten budynek jest zamknięty od 15 do 17 marca 2027 roku.

Czy Pergamonmuseum jest otwarte?

Jeszcze nie. Pergamonmuseum jest zamknięte z powodu remontu i zostanie ponownie otwarte 4 czerwca 2027 roku. W tym czasie Neues Museum jest otwarte, a bilet na Wyspę Muzeów obejmuje każde muzeum na wyspie, które działa danego dnia.

Ile czasu potrzeba na Neues Museum?

Nasza pętla to 12 minut nagrań plus jakieś piętnaście minut chodzenia między salami. Przy mniej więcej 8500 obiektach na czterech poziomach budynek zasługuje na dużo więcej czasu niż ta pętla.

Więcej audioprzewodników

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją Neues Museum.