İçeriğe geç

Stonehenge · Amesbury · Bağımsız rehber

Stonehenge sesli rehberi,
beş durak, ücretsiz.

MÖ 3000 civarında kazılmış, yaklaşık 100 metre çapında bir toprak set halkası ve içinde MÖ 2500 civarında dikilmiş sarsen taşları: beş durak burada çalıyor, Salisbury Ovası’nın geri kalanını ise Chiaro bir fotoğraftan okuyor.

App Store'dan İndirin

Chiaro tarafından hazırlandı. Stonehenge yönetimiyle bağlantılı değildir.

9:41

Ziyaretçi merkezinin sundurması, bilet gişesinin önü

Stonehenge, Amesbury

0:00 2:11
Durak 1 / 5

Beş durak · 12 dakikalık anlatım

Beş nokta, tek bir yürüyüş,
yürüyeceğiniz sırayla.

Stonehenge’in kendi başınıza dinleyeceğiniz ücretsiz sesli rehberi, ziyaretçi merkezinin sundurmasının altında, bilet gişesinin önünde ve taşların iki kilometre batısında başlıyor; yani ilk durak, siz daha bilet göstermeden çalıyor. Ring otobüsüne binin ya da National Trust tarlalarının içinden yürüyün; diğer dört durak, alanın kendi numaralı işaretlerinin sırasıyla Taş Çemberi’nin çevresindeki ziyaretçi yolunu izliyor: kuzeydoğu tarafta Topuk Taşı ve Avenue, kuzey ve doğu tarafta sarsenlerden ve lentolardan oluşan dış halka, güneybatı ve batı tarafta çemberin arka yüzü ve Büyük Triliton, kuzeybatıda ise yol otobüse doğru geri dönerken beton onarımlar ve Aubrey Delikleri işaretleri. Beş durağın toplam dinleme süresi yaklaşık on iki dakika. Otobüs yolculuğu beş ila on dakika, yürüyüş yirmi beş ila kırk dakika sürüyor; sonrası yolda tek bir tur.

Bu sayfadaki tarihler, ölçüler ve adlar English Heritage’ın kendi tarih sayfalarından ve sesli turlarının metinlerinden geliyor; ikinci kaynak olarak Wikipedia’ya başvurduk. Açılış saatleri ve fiyatlar mevsime, hatta günün saatine göre değişiyor; ziyaret tarihinizin rakamları english-heritage.org.uk’de. Yoldaki bir görevli size farklı bir şey söylerse görevliye güvenin ve bize de haber verin; bir hatayı korumaktansa düzeltmeyi tercih ederiz.

Durak 1 / 5 · Ziyaretçi Merkezi, binanın ortasındaki üstü kapalı açık hava karşılama alanı; bilet gişesi ile kafe, mağaza ve sergi kapıları burada

Ziyaretçi merkezinin sundurması, bilet gişesinin önü

Mimarlar: Denton Corker Marshall; yaptıran: English Heritage · Aralık 2013’te açıldı; taşların yanındaki A344 yolu Haziran 2013’te kapandı · Ahşap kaplı ve camlı binaların üzerinde, ince ve eğik sütunlara oturan çelik sundurma; taşların 2 km batısında

Şunlara dikkat edin

  • Tepenizdeki sundurma: ince, eğik sütunlara oturan, küçük kare deliklerle delinmiş ince bir çelik çatı. Buradan taşlara dair hiçbir şey görünmüyor; binayı iki kilometre öteye kurmanın amacı da buydu.
  • Kapalı alanın ortasındaki bilet gişesi. Gişenin bu tarafındaki her şey, bu ilk durak dahil, bilet gerektirmiyor.
  • Mağazanın dışından binanın arka tarafına geçen yol; taşlara giden ring otobüsleri oradan kalkıyor.
Konuşma metni (2:11)

Taşları aramaya koyulmadan önce yukarı bakın. Başınızın üstündeki çatı, küçük kare deliklerle delinmiş ince bir çelik levha; onu eğik duran ince gri sütunlardan bir koru taşıyor ve altından bakınca anıt hiçbir yerde görünmüyor. Bu bilinçli bir tercih, üstelik yeni. 2013’e kadar otopark ve bilet ofisi çemberin hemen yanındaydı ve bir ana yol, A344, Topuk Taşı’nın üç metre yakınından geçiyordu. 1993’te Avam Kamarası’nın bir komitesi, Stonehenge’in halka sunuluş biçimini ulusal bir utanç olarak nitelendirdi. Çözüm yirmi yıl sürdü. Taşların yanındaki yol Haziran 2013’te kapatıldı, sökülüp çimle kaplandı; mimarlık bürosu Denton Corker Marshall’ın tasarladığı bu bina da aynı yılın aralık ayında, iki kilometre batıda açıldı.

Eski otopark, Stonehenge’in kendisinden daha eski bir şeyi çoktan gün yüzüne çıkarmıştı. 1960’larda otopark yapılırken arkeologlar, yaklaşık üç çeyrek metre kalınlığında çam direkleri taşımış dört ya da beş dev direk çukuru buldu. English Heritage bunları milattan önce 8500 ile 7000 arasına tarihlendiriyor. Yani avcı-toplayıcılar, kimse ilk hendeği kazmadan binlerce yıl önce o noktayı işaretliyordu.

Burayla taşlar arasındaki arazinin de bir hikâyesi var ve otobüstekilerin neredeyse hiçbiri bunu bilmiyor. Birinci Dünya Savaşı’ndan kalma bir havaalanının yerinden geçeceksiniz. Stonehenge Havaalanı, bombardıman pilotlarına ve gözcülerine Batı Cephesi’ne gitmeden önceki son eğitimlerini vermek için Kasım 1917’de açıldı. Handley Page bombardıman uçakları için hangarların bulunduğu gece kampı, bugünkü Fargo Plantation durağının yakınındaydı; ana kampı ise çemberin yalnızca 300 metre kadar batısındaydı. Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin, alçak uçuşa engel oldukları için taşların yıkılmasını istediğini duyabilirsiniz. Bu hikâye ilk kez 1956’da basılı olarak ortaya çıktı; Historic England’dan Martyn Barber dosyaları taradığında onu destekleyen hiçbir şey bulamadı.

Havaalanını ortadan kaldıran, halka yapılan bir bağış çağrısı oldu. 1927’de, en büyük bağışçısı Kral Beşinci George olan bir fon, havaalanını ve çevresindeki tarım arazisini satın aldı; arazi National Trust’a geçti ve 1930’ların başında bütün binalar sökülmüştü. Birazdan göreceğiniz açık çayırın parası, taşların tek başına durmasını isteyen insanlardan çıktı.

Durak 2 / 5 · Taş Çemberi alanı, kuzeydoğu tarafı, ziyaretçi yolunun yanında, alanın kendi 3 numaralı tur işaretinde (Topuk Taşı ve Avenue)

Topuk Taşı ve Avenue’nun ucu

Geç Neolitik çağın inşaatçıları; Avenue, Erken Tunç Çağı’nda eklendi · Topuk Taşı Stonehenge’in 3. evresinde dikildi, kesin tarihi bilinmiyor; Avenue MÖ 2300 civarı · Yaklaşık 4,7 metre yüksekliğinde, 1,2 metresi daha toprak altında, işlenmemiş bir sarsen; çemberin merkezinden 77,4 metre uzakta; Avenue yaklaşık 20 metre genişliğinde bir koridor

Şunlara dikkat edin

  • Eğim. Topuk Taşı çembere doğru, dikeyden neredeyse yirmi yedi derece yatık duruyor ve halkadaki bütün taşların aksine hiç biçimlendirilmemiş.
  • Çimler biçilmişse, iki yanında yaklaşık yirmi metre arayla uzanan iki alçak, paralel set: Avon Nehri’ne doğru inen Avenue’nun son bölümü.
  • Toprağa gömülü bronz ok; yaz gündönümünde güneşin doğduğu, kış gündönümünde battığı hattı gösteriyor.
  • Çembere doğru, çimlerin üzerinde düz yatan Kurban Taşı. Yağmurdan sonra çukurlarındaki su, taştaki demir yüzünden kırmızı görünebilir.
Konuşma metni (2:11)

Yolun yanında, tek başına eğik duran büyük taş Topuk Taşı; burada kimsenin biçimlendirmediği tek taş da o. Çemberdeki her sarsen, çekiç taşlarıyla dövülerek düzeltilmiş. Bu ise doğal hâliyle bırakılmış bir kaya bloğu ve insanlar onu dikmeden önce belki de tam bu noktada yatıyordu. Tepesine kadar yaklaşık dört virgül yedi metre yükseliyor, bir virgül iki metresi de toprağın altında; çembere doğru, dikeyden neredeyse yirmi yedi derece yatık. English Heritage ağırlığını yaklaşık 30 ton olarak hesaplıyor.

Şimdi iki yanındaki çimlere bakın. Biçilmişse, yaklaşık yirmi metre arayla, taşlardan uzaklaşıp yamaçtan aşağı inen iki alçak, paralel set seçebilirsiniz. Bu, Avenue denen toprak yolun son bölümü: Stonehenge’i Avon Nehri’ne bağlayan, neredeyse üç kilometre uzunluğundaki, milattan önce 2300 civarında yapılmış bir toprak yapı. Gündönümü hattını izliyor. Yaz gündönümünde çemberin içinden bakınca güneş bu taşın üzerinden doğuyor; kış gündönümünde ise tam ters yönde batıyor ve bir zamanlar orada, karşı taraftaki en yüksek trilitonun iki dikmesi onu bir çerçeve gibi kuşatırdı. Bu ekseni yere gömülü bronz bir ok gösteriyor; aşağıya bakmayı unutmayın.

Bu hat belki de tümüyle insan eseri değil. Avenue’nun altında son buzul çağından kalma doğal sırtlar ve oluklar uzanıyor ve tesadüfen aynı yönü gösteriyorlar. Arkeolog Mike Parker Pearson, inşaatçıların bunları fark ettiğini ve anıtın zaten bu yüzden burada durduğunu düşünüyor. 2013’e kadar bu noktanın üzerinden, Topuk Taşı’nın üç metre yakınından bir yol geçiyordu. 2013’te asfalt söküldüğünde, Avenue’nun hendeklerinin altta sağlam kaldığı ve çembere kadar uzandığı görüldü.

Sizinle taşlar arasında, çimlerin üzerinde düz yatan uzun blok Kurban Taşı. Bir zamanlar girişte dik duruyordu. Adını on dokuzuncu yüzyılın ziyaretçileri koydu; onu bir kurban sunağı sandılar, belki de çukurlarındaki yağmur suyu taştaki demir yüzünden kırmızıya döndüğü için. Burada kurban kesildiğine dair hiçbir kanıt yok; o ziyaretçilerin aklındaki Druidler de anıtın yapılmasından iki bin yılı aşkın bir süre sonra yaşadı. Yine de taş, bir adağı saklıyordu. William Hawley 1920’de yanını kazdığında taşın yuvasında bir şişe porto şarabı buldu; onu, aynı çukuru bir yüzyıldan uzun bir süre önce kazmış olan William Cunnington bırakmıştı.

Durak 3 / 5 · Taş Çemberi, kuzey ve doğu taraftaki ziyaretçi yolu, alanın kendi 4 numaralı tur işareti (Taşlar)

Dış sarsen çemberi ve lentoları

Britanya’ya metal gelmeden önce çekiç taşları ve geyik boynuzundan kazmalarla çalışan Geç Neolitik inşaatçılar · MÖ 2500 civarında dikildi · Yaklaşık 30 metre çapında bir halka oluşturan sarsen dikmeler ve lentolar; lentoların üst yüzü yerden 4,9 metre yüksekte; sarsenlerin ortalama ağırlığı 25 ton

Şunlara dikkat edin

  • Hâlâ dikmelerinin üzerinde duran lento dizisi. Dünyada lentoları olan tek taş çemberi Stonehenge.
  • Lentosunu kaybetmiş bir dikme: tepesindeki çıkıntı bir zıvana dili; bir zamanlar lentonun alt yüzüne oyulmuş bir yuvaya otururdu.
  • İşçilikteki fark. Avenue’ya bakan bu kuzeydoğu yüz, bir sonraki durakta göreceğiniz taraftan daha ince işlenmiş.
Konuşma metni (2:42)

Yolun bu tarafından dış halkanın en iyi korunmuş bölümüne bakıyorsunuz ve ilk dikkat etmeniz gereken şey, başka hiçbir taş çemberinde olmayan şey. Lentolar. Dikmelerin tepesine yatay olarak konmuş, milattan önce 2500 civarında yerleştirildikleri yerde hâlâ duran taşlar. Dünyada lentoları olan tek taş çemberi Stonehenge.

İnşaatçılar sarsene ahşapmış gibi davrandı. Her dikmenin tepesinde bir topuz, yani bir zıvana dili bırakıldı; her lentonun alt yüzüne de bu topuzların üzerine oturan oyuklar, zıvana yuvaları açıldı. Sonra lentolar uç uca, dil ve oluk geçmeleriyle birbirine kilitlendi. Bunlar marangoz birleşimleri; taşa oyulmuşlar, hem de Britanya’da henüz hiç metal yokken. Biçimlendirme, yüzey çekiç taşlarıyla, yani sarsen yumrularıyla dövülerek yapıldı; artık yongalar ve kırık çekiçler, taşların işlendiği kuzeydeki tarlada bol miktarda çıkıyor. Lentosunu kaybetmiş bir dikme bulun, tepesindeki çıkıntıyı, yani zıvana dilini görebilirsiniz.

Şimdi biçimlere bakın. Halkanın çapı otuz metre kadar, lentoların üst yüzü yerden dört virgül dokuz metre yüksekte. Dikmeler yukarıya doğru hafifçe genişliyor; böylece yukarı baktığınızda incelmiyormuş gibi görünüyorlar. Lentolar da çemberi izlemek için çok hafif bir kavis çiziyor. İçe bakan yüzler, dışa bakanlardan daha düzgün. Bir lazer taraması, bu kuzeydoğu tarafın, yani Avenue’ya ve insanların geldiği yöne bakan yüzün, hepsinden daha ince işlendiğini ortaya koydu. Bunu tasarlayan kişi, seyircinin nerede duracağını biliyordu.

Uzun süre sarsenlerin kaynağı yalnızca Marlborough Downs olarak gösterildi. 2020’de Brighton Üniversitesi’nden David Nash’in yönettiği bir ekip, ayakta kalan elli iki sarsenden ellisini tek bir bölgeyle, Marlborough yakınlarındaki, yaklaşık yirmi beş kilometre kuzeydeki West Woods ile eşleştirdi. Anahtar, 1958’deki onarımlar sırasında bu taşlardan birinden çıkarılan ve kısa süre önce geri getirilen bir karot örneğiydi.

Buradaki bir sarsen ortalama yirmi beş ton ağırlığında. Birini dikmek için insanlar bir yanı eğimli bir çukur kazdı, arka duvarını ahşap kazıklarla kapladı, taşı kenara kadar kaydırdı ve muhtemelen ahşap bir A çatısının üzerinden, bitki lifinden halatlarla çekerek dikti. Lentolar büyük olasılıkla ahşap platformlarla kaldırıldı, zıvana dilleri de en son, yuvalarına oturacak biçimde yontuldu. English Heritage’ın tahminine göre taşların başında yüzlerce kişi vardı; arkalarında da yiyecek yetiştiren, çocuklara bakan, halat yapan ve kereste kesen daha fazlası.

Halkada boşluklar var ve hepsi eski değil. 1900’ün son gününde çıkan bir fırtınada dış dikmelerden biri lentosuyla birlikte devrildi. Bu çöküş, sahibini harekete geçirecek kadar kaygılandırdı ve bu yürüyüşün sonunda kendi gözlerinizle göreceğiniz, yüz yıl sürecek bir destekleme, doğrultma ve beton döneminin başlangıcı oldu.

Durak 4 / 5 · Taş Çemberi, güneybatı ve batı taraftaki ziyaretçi yolu, alanın kendi 6 numaralı tur işareti (Arkadan görünüm)

Çemberin arka yüzü ve Büyük Triliton

Geç Neolitik çağın inşaatçıları; mavi taşlar Erken Tunç Çağı’nda yeniden düzenlendi · Trilitonlar MÖ 2500 civarında dikildi; mavi taşlar MÖ 2300 ile 2200 arasında yeniden düzenlendi · Beş sarsen trilitondan oluşan, 13,7 metre genişliğinde bir at nalı; ayakta kalan en yüksek dikme yedi metreyi aşıyor, iki buçuk metresi daha toprak altında; 2 ila 5 tonluk mavi taşlar

Şunlara dikkat edin

  • Tepesinde bir topuz olan en yüksek taş: Büyük Triliton’un hâlâ ayakta duran tek dikmesi, çimlerden yedi metreden fazla yükseliyor.
  • Boşluklar ve bu taraftaki taşların, Avenue’ya bakan tarafa göre daha kaba, daha az köşeli yüzleri.
  • Dış halka ile at nalı arasında duran, güneybatı Galler’den getirilmiş daha küçük mavi taşlar.
  • Arkanızda, ufuk çizgisindeki çimenli tepecikler: taşların görüş alanı içinde yapılmış Tunç Çağı yuvarlak höyükleri.
Konuşma metni (2:24)

English Heritage’ın çemberin arka yüzü dediği yere geldiniz. Burada daha çok boşluk var, kalan taşlar da daha kaba ve daha özensiz köşelendirilmiş. Biri, bir lento taşımak için gerekenden çok daha kısa ve dar. English Heritage arkeoloğu Susan Greaney bunu, Avenue’dan görülmek üzere yapılmış bir anıtın işareti olarak okuyor: insanlar bu taraftan gelmiyordu, bu yüzden bu yüz ikinci sınıf taşları aldı. Bazı arkeologlar halkanın hiç tamamlanıp tamamlanmadığını merak ediyor. Ama 2013’ün kurak yazında, çimlerdeki kurumuş lekeler eksik sarsenlerin bir zamanlar nerede durmuş olabileceğini gösterdi; bu taraftaki taşlar da ilk devrilenlerdi, bazıları yol taşı yapmak için parçalandı.

Durmanın sebebi bu boşluklar, çünkü bakışı ortaya doğru açıyorlar. Dış halkanın içinde beş trilitondan oluşan bir at nalı duruyordu: her biri kendi lentosunu taşıyan dikme çiftleri, on üç virgül yedi metre genişliğinde, elli tona varan taşlarla. En büyüğü bu güneybatı ucunda duruyordu. Dikmelerinden yalnızca biri hâlâ ayakta ve onu seçebilirsiniz: anıttaki en yüksek taş, yedi metreden yüksek, iki buçuk metresi de toprağın içinde, tepesinde lentonun oturduğu bir topuz var. Kış gündönümünde batan güneş, bu taşla eşinin arasında bir çerçeveye girmiş olmalı. 1901’e gelindiğinde tehlikeli biçimde yatmıştı; William Gowland onu doğrultup betona oturttu ve bu sırada inşaatçıların koyduğu yerden yarım metre kadar kaydırdı.

Onun ötesine, merkeze bakın; üzerine devrilmiş bir sarsenin yattığı uzun, düz bir blok seçebilirsiniz. Bu Sunak Taşı: dört virgül dokuz metrelik, mora çalan yeşil bir kumtaşı. Uzun süre Galler’den geldiği düşünüldü; 2024’te araştırmacılar onu, altı yüz doksan kilometre kadar uzaktaki kuzeydoğu İskoçya’da bulunan Orcadian Havzası’yla eşleştirdi.

Halkaların arasında, her biri iki ila beş ton gelen daha küçük mavi taşlar duruyor; iki yüz kırk kilometreden daha uzaktaki güneybatı Galler’den, Preseli Tepeleri’nden geliyorlar.

Şimdi sırtınızı taşlara dönün. Neredeyse her yönde ufuk çizgisinde gördüğünüz çimenli tepecikler yuvarlak höyükler: milattan önce 2200 civarından itibaren yükseltilmiş mezar tepeleri. Bu peyzajda üç yüzden fazlası var ve birçoğu anıta bakan sırtlarda. Hava açıksa ana yolun ötesinde, üzerinde küçük bir çalı biten bir höyük arayın. Orası Bush Barrow; on dokuzuncu yüzyılın başında iki antikacı orada, eşkenar dörtgen biçiminde iki altın levha, altın bir kemer plakası ve altın çivilerle süslü bronz bir hançerle gömülmüş bir adam buldu.

Durak 5 / 5 · Taş Çemberi, ring otobüsüne doğru geri dönen kuzeybatı taraftaki ziyaretçi yolu; alanın kendi 7 (Aubrey Delikleri) ve 8 (Koruma ve Restorasyon) numaralı tur işaretleri

Beton onarımlar ve Aubrey Delikleri işaretleri

Aubrey Delikleri: Neolitik inşaatçılar; restorasyon: Office of Works ve Ministry of Works, 1901–1964; koruma: English Heritage uzmanları, 2021 · Aubrey Delikleri MÖ 3000 civarı; restorasyonlar 1901, 1919–1920, 1958–1959 ve 1964; kireç harcıyla onarım Eylül 2021 · Yaklaşık 100 metre çapındaki bir set ve hendeğin içinde, her biri yaklaşık 1 metre genişliğinde 56 çukurdan oluşan bir halka; birkaç sarsenin altında beton temeller ve dolgu

Şunlara dikkat edin

  • Yola gömülü işaret ve iki yanındaki çimlerde duran iki işaret daha: her biri, elli altı Aubrey Deliği’nden birinin yaklaşık beş bin yıl önce kazıldığı yeri gösteriyor.
  • Büyük iç taşlardan birinin dibindeki oyuğu dolduran düz, koyu bir blok: 1958–1959 restorasyonundan kalma, bilerek görünür bırakılmış beton.
  • Dikmelerin tepesindeki zıvana dilleri ve lentoların altındaki zıvana yuvaları: halkayı bir arada tutan birleşimler.
  • Taşların üzerinde desenler oluşturan likenler; koruma uzmanları 2021’deki lento onarımında onlara dokunmadan çalıştı.
Konuşma metni (2:34)

Taşlara bakmadan önce ayaklarınızın dibine bakın. Burada yola küçük bir işaret gömülü, iki yanındaki çimlerde de iki tane daha var. Her biri, yaklaşık beş bin yıl önce kazılmış bir çukuru gösteriyor: setin hemen içinde anıtın çevresini baştan sona dolaşan, elli altı çukurluk bir halkanın parçası; büyük taşların hiçbiri gelmeden beş yüz yıl önce. İçlerinde ne durduğu, ahşap bir direk mi yoksa bir taş mı, hâlâ tartışılıyor. Sonradan içlerine ne konduğu ise tartışılmıyor. Arkeologlar bu çukurların içinde ve çevresinde, bir de hendekte, altmış dört kadar kremasyon gömüsü buldu; English Heritage burada bir zamanlar yüz elli kadar insanın gömülmüş olabileceğini düşünüyor. Bu da burayı Britanya Adaları’ndaki en büyük Geç Neolitik mezarlık yapıyor. Çukurlar, 1666’da anıtın planına onları işleyen John Aubrey’nin adını taşıyor.

Ölüler o günden beri pek huzur bulamadı. William Hawley kremasyonları 1920’de çıkardı, önemsiz buldu ve 1935’te hepsini birlikte tek bir çukura, Aubrey Deliği 7’ye yeniden gömdü. 2008’de yeniden çıkarıldılar. Elli binden fazla parçanın, neredeyse eşit sayıda kadın ve erkekten oluşan, aralarında çocukların da bulunduğu altmış üç kişiye ait olduğu anlaşıldı; kemiklerdeki stronsiyum, birçoğunun Galler’deki mavi taş ocaklarının yakınında yaşamış olduğuna işaret ediyor.

Şimdi size en yakın taşların diplerine bakın. Büyük iç dikmelerden birinin dibindeki oyuğu düz, koyu bir blok dolduruyor. Bu, 1958 ve 1959’daki restorasyon sırasında dökülmüş beton; English Heritage onu bilerek göz önünde bırakıyor, çünkü onarımlar da anıtın tarihinin bir parçası. Çimlerin altında saklı daha fazla beton var. Restorasyoncular 1919’dan itibaren eğilmiş taşları doğrulttu, 1797’de devrilip 161 yıl yerde yatmış trilitonu yeniden dikti ve on Mart 1963 sabahı bir dış taşın rüzgârla devrilmesinin ardından 1964’te geri döndü. En son yapılan iş daha nazikti. Eylül 2021’de koruma uzmanları lentoların üzerindeki, suyu hapseden eski çimentoyu nefes alan kireç harcıyla değiştirdi ve likenlere zarar vermemeye özen gösterdi.

Ya yol boyunca gerilmiş ip? Ziyaretçiler 1978’e kadar taşların arasında dolaşabiliyordu; o yıl vandalizm ve grafiti yüzünden çember kapatıldı, 1984’te de biri taşlara mor boya sıktı. English Heritage’a göre, yılda yaklaşık bir milyon ziyaretçiyle içerideki zemin kısa sürede çamura dönerdi. Stonehenge’in neredeyse yarısı artık kazılmış durumda. Öbür yarısı, durduğunuz yerden birkaç metre ötede, hâlâ çimlerin altında.

Bağımsız rehber · Chiaro

Chiaro’yu Stonehenge’deki her şeye doğrultun.

Üç yüzden fazla mezar höyüğü, bir kursus ve üç kilometrelik Avenue arasında duran bir anıtın çevresinde beş durak. Telefonunuzu sırttaki bir höyüğe, tepesinde topuz olan bir taşa ya da bir lentonun zıvana yuvasına doğru tutun; Chiaro önünüzdekini ve onu kimin diktiğini anlatsın, sonra da ne sorarsanız onun peşinden gitsin.

Topuk Taşı hangisi?Neden taşların arasında yürüyemiyoruz?Sırttaki tümsekler ne?

Gitmeden önce

01

Ulaşım

Stonehenge, Amesbury yakını, Wiltshire, SP4 7DE. Herkes ziyaretçi merkezine varıyor: A303’ten tabelalarla gösteriliyor, giriş A360 üzerinden; otopark Loverose Way’in sonunda. Binaya doğru yürürken bilet gişesi kapalı alanın ortasında duruyor; birinci durak orada dinlenmek için hazırlandı. Taşlar ring otobüsüyle ya da yürüyerek 2 km uzakta.

En yakın tren istasyonu 12 mil (19 km) uzaklıktaki Salisbury; London Waterloo’dan yaklaşık bir buçuk saat süren doğrudan bir hat ve Bristol, Bath ve Southampton’dan düzenli trenler var. İstasyonun önünden saatte bir doğrudan otobüs kalkıyor, isterseniz istasyondan taksiye de binebilirsiniz. Arabayla Londra merkezinden yaklaşık iki saat; navigasyon için SP4 7DE kullanın. Üye olmayanlar için otopark ücretli.

02

Bilet ve giriş

  • Daha düşük fiyat için bir önceki günün gece yarısına kadar internetten rezervasyon yapın; indirim %15’e kadar çıkıyor. Ziyaret günü de internetten ya da girişte bilet alabilirsiniz, ama tam fiyata. Fiyatlar tarihe ve günün saatine göre değişiyor; sizin tarihinizin fiyatı resmî fiyat sayfasında. Rezervasyon size bir varış saati veriyor; içeri girdikten sonra bilet bütün gün geçerli.
  • Genel giriş biletiyle ziyaretçi yolundan çemberin çevresinde tam bir tur atıyor, bazı noktalarda taşlara 5 metreye kadar yaklaşıyorsunuz, ama içine girmiyorsunuz. Taşların arasında yürümek için ayrıca Stone Circle Experience rezervasyonu gerekiyor: normal saatlerin dışında, sabah erken ya da akşam, bir saat sürüyor; ekim ve kasımda hiç yapılmıyor. English Heritage ve National Trust (İngiltere) üyeleri ücretsiz giriyor.
  • Açılış saatleri yıl boyunca değişiyor; alan haziran, temmuz ve ağustosta daha geç saate kadar açık. Taşlara gidip dönmeye zaman kalsın diye son biletler kapanıştan epey önce satılıyor; tarihiniz için resmî takvime bakın.
  • Taşların yanında ne vestiyer ne de sığınacak bir yer var ve girişte çantalar kontrol edilebilir; yanınıza yalnızca ihtiyacınız olanı alın ve rüzgâra açık bir ova için giyinin. Yardımcı köpekler dışında köpekler taş çemberi alanına giremez ve ring otobüsüne binemez.
Resmî biletler →
03

Resmî sesli rehber

English Heritage’ın kendi sesli rehberi, App Store’dan ya da Google Play’den indirilen, on üç dilde ücretsiz bir telefon uygulaması; taş çemberi, çevredeki peyzaj ve sergi için turların yanı sıra İngilizce bir sesli betimleme turu da içeriyor. Alanda artık cihaz kiralanmıyor; bu yüzden gitmeden önce indirin ve kulaklık getirin. Bu sayfa ona eşlik eden daha kısa bir rehber: gerçekten duracağınız yerler için seçilmiş, hiçbir şey indirmeden bir web sayfasından çalan beş durak; ovadan esen rüzgâr sesi bastırdığında okuyabilmeniz için her metin oynatıcının altında yazılı.

Resmî web sitesi →

Sorular

Ücretsiz bir Stonehenge sesli rehberi var mı?

English Heritage’ın kendi rehberi ücretsiz: on üç dilde, çemberi, peyzajı ve sergiyi kapsayan bir telefon uygulaması. Alanda cihaz verilmiyor, bu yüzden kulaklık getirin. Chiaro’nun buradaki beş durağı da ücretsiz ve indirme gerektirmiyor; tarayıcıda açılıyor ve ziyaretçi merkezindeki bilet gişesinde başlıyor.

Stonehenge sesli rehberini biletsiz dinleyebilir miyim?

İlk durağı evet. Ziyaretçi merkezinin sundurmasının altında, bilet gişesinin yanında çalıyor ve bilet gerektiren hiçbir şeyi anlatmıyor. Diğer dördü, genel giriş biletiyle ulaşılan Taş Çemberi çevresindeki ziyaretçi yolunu izliyor; evde okumayı tercih ederseniz her metin oynatıcının altında yazılı.

Stonehenge’in resmî sesli rehberi ne kadar?

Hiçbir şey ödemiyorsunuz. English Heritage’ın sesli rehberi App Store’dan ya da Google Play’den ücretsiz indiriliyor, on üç dilde; turlarının tam metni de sitede PDF olarak yayımlanmış. Alanda artık cihaz kiralanmıyor, bu yüzden kendi telefonunuz ve kulaklığınız gerekiyor.

Stonehenge’de taş çemberinin içine girebilir miyim?

Genel giriş biletiyle hayır. Normal saatlerde herkes ziyaretçi yolunda kalıyor; yol çemberin çevresini tamamen dolaşıyor ve bazı noktalarda taşlara 5 metre kadar yaklaşıyor. İçeri girmek için Stone Circle Experience rezervasyonu gerekiyor: normal saatlerin dışında, sabah erken ya da akşam bir saat; yerler çok sınırlı, ekim ve kasımda hiç yok.

Stonehenge’de nereden başlıyorum, taşlara nasıl ulaşırım?

Taşların 2 km batısındaki tek giriş olan ziyaretçi merkezinden. Ring otobüsleri birkaç dakikada bir mağazanın önünden kalkıyor ve yolculuk beş ila on dakika sürüyor; ya da National Trust tarlalarının içinden 25 ila 40 dakikada yürüyebilirsiniz. Yola çıkmadan önce ilk durağı dinleyin; ikinci durak olan Topuk Taşı, çemberin çevresindeki yolun başlangıcına yakın.

Diğer sesli rehberler

Chiaro tarafından hazırlandı. Stonehenge yönetimiyle bağlantılı değildir.