Direct naar de inhoud

Stonehenge · Amesbury · Onafhankelijke gids

Audiogids voor Stonehenge,
vijf stops, gratis.

Een ring van aarden wallen van zo’n 100 meter doorsnee, gegraven rond 3000 v.Chr., met daarbinnen sarsens die rond 2500 v.Chr. werden opgericht: vijf stops speel je hier af, en de rest van de Salisbury Plain leest Chiaro van een foto.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan Stonehenge.

9:41

De luifel van het bezoekerscentrum, voor het ticketloket

Stonehenge, Amesbury

0:00 2:03
Stop 1 van 5

De vijf stops · 11 minuten audio

Vijf plekken, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

De gratis audiogids voor Stonehenge, om op eigen houtje te volgen, begint onder de luifel van het bezoekerscentrum, voor het ticketloket en twee kilometer ten westen van de stenen, dus de eerste stop speelt al voordat je ook maar een ticket hebt laten zien. Neem de pendelbus of loop over de velden van de National Trust, en de andere vier volgen het bezoekerspad rond de steencirkel in de volgorde van de genummerde markeringen van het terrein zelf: de Hielsteen en de Avenue aan de noordoostkant, de buitenste ring van sarsens en dekstenen aan de noord- en oostkant, de achterkant van de cirkel en de Grote Trilithon aan de zuidwest- en westkant, en de betonnen reparaties en de markeringen van de Aubrey-gaten aan de noordwestkant, waar het pad terugdraait naar de bus. Samen duren de vijf stops ongeveer elf minuten. De busrit duurt vijf tot tien minuten en de wandeling ernaartoe vijfentwintig tot veertig; daarna is het één rondje over het pad.

Jaartallen, afmetingen en namen op deze pagina komen uit de eigen geschiedenispagina’s van English Heritage en uit de teksten van zijn audiotours, met Wikipedia als tweede bron. Openingstijden en prijzen wisselen met het seizoen en zelfs met het uur van de dag, en english-heritage.org.uk geeft de bedragen voor jouw datum. Vertelt een medewerker langs het pad je iets anders, geloof dan de medewerker en laat het ons weten, want een fout verbeteren we liever dan dat we hem laten staan.

Stop 1 van 5 · Bezoekerscentrum, de overdekte buitenruimte midden in het gebouw, waar het ticketloket en de deuren van het café, de winkel en de tentoonstelling zijn

De luifel van het bezoekerscentrum, voor het ticketloket

Denton Corker Marshall, architecten, in opdracht van English Heritage · Geopend in december 2013; de A344 langs de stenen ging in juni 2013 dicht · Stalen luifel op slanke, schuin geplaatste kolommen boven gebouwen van hout en glas, 2 km ten westen van de stenen

Om op te letten

  • De luifel boven je: een dun stalen dak op slanke, schuin geplaatste kolommen, doorboord met kleine vierkante openingen. Van de stenen zie je hier niets, en precies daarom staat het gebouw twee kilometer verderop.
  • Het ticketloket midden in de overdekte ruimte. Alles aan deze kant ervan, ook deze eerste stop, kan zonder ticket.
  • De doorgang naar de achterkant van het gebouw, bij de winkel, waar de pendelbussen naar de stenen vertrekken.
Transcriptie (2:03)

Kijk eerst omhoog, voordat je naar de stenen gaat zoeken. Het dak boven je hoofd is een dunne plaat staal vol kleine vierkante gaatjes, gedragen door een woud van slanke grijze kolommen die schuin staan, en van hieruit is het monument nergens te zien. Dat is met opzet, en het is nog niet zo lang zo. Tot 2013 lagen de parkeerplaats en het ticketkantoor vlak naast de cirkel, en een doorgaande weg, de A344, liep op drie meter van de Hielsteen. In 1993 noemde een commissie van het Britse Lagerhuis de manier waarop Stonehenge aan het publiek werd getoond een nationale schande. De oplossing kostte twintig jaar. De weg langs de stenen ging in juni 2013 dicht, werd opgebroken en ingezaaid met gras, en dit gebouw, van het architectenbureau Denton Corker Marshall, ging in december van dat jaar open, twee kilometer naar het westen.

De oude parkeerplaats had al iets prijsgegeven dat ouder is dan Stonehenge zelf. Toen hij in de jaren 1960 werd aangelegd, vonden archeologen vier of vijf enorme paalkuilen, waarin dennenstammen van zo’n driekwart meter dik hadden gestaan. English Heritage dateert ze tussen 8500 en 7000 voor Christus. Jagers-verzamelaars markeerden die plek dus al duizenden jaren voordat iemand de eerste greppel groef.

Ook de grond tussen hier en de stenen heeft een verhaal, en bijna niemand in de bus kent het. Je rijdt over het terrein van een vliegveld uit de Eerste Wereldoorlog. Stonehenge Aerodrome ging open in november 1917, om piloten en waarnemers van bommenwerpers hun laatste training te geven voordat ze naar het westelijk front gingen. Het nachtkamp, met hangars voor bommenwerpers van Handley Page, lag dicht bij wat nu de bushalte Fargo Plantation is, en het hoofdkamp lag maar zo’n 300 meter ten westen van de cirkel. Misschien hoor je dat de Royal Air Force wilde dat de stenen werden neergehaald, omdat ze laagvliegende toestellen in de weg stonden. Dat verhaal stond voor het eerst in druk in 1956, en toen Martyn Barber van Historic England de archieven doorzocht, vond hij niets wat het bevestigt.

Wat het vliegveld deed verdwijnen, was een inzamelingsactie onder het publiek. In 1927 kocht een fonds, met koning George de Vijfde als belangrijkste gever, het vliegveld en de landbouwgrond eromheen; de grond ging naar de National Trust, en begin jaren 1930 was elk gebouw afgebroken. Het open grasland dat je zo meteen ziet, is betaald door mensen die wilden dat de stenen er alleen zouden staan.

Stop 2 van 5 · Veld van de steencirkel, noordoostkant, naast het bezoekerspad, bij markering 3 van het terrein zelf (De Hielsteen en de Avenue)

De Hielsteen en het einde van de Avenue

Bouwers uit het late neolithicum; de Avenue kwam erbij in de vroege bronstijd · Hielsteen opgericht in fase 3 van Stonehenge, niet precies gedateerd; de Avenue rond 2300 v.Chr. · Onbewerkte sarsen van ongeveer 4,7 meter hoog, met nog 1,2 meter onder de grond, op 77,4 meter van het midden van de cirkel; de Avenue is een strook van ongeveer 20 meter breed

Om op te letten

  • De scheve stand. De Hielsteen helt naar de cirkel toe, bijna zevenentwintig graden uit het lood, en anders dan alle stenen in de ring is hij nooit bewerkt.
  • Twee lage, evenwijdige wallen aan weerszijden ervan, zo’n twintig meter uit elkaar, als het gras gemaaid is: het laatste stuk van de Avenue, dat afloopt naar de rivier de Avon.
  • De bronzen pijl in de grond, die de lijn aangeeft van de zonsopkomst op midzomer en de zonsondergang op midwinter.
  • De Slachtsteen, die plat in het gras ligt, richting de cirkel. Na regen kan het water in zijn holtes rood lijken door het ijzer in de steen.
Transcriptie (1:48)

De grote steen die scheef naast het pad staat, helemaal op zichzelf, is de Hielsteen, en het is de enige steen hier die niemand heeft bewerkt. Elke sarsen in de cirkel is met hamerstenen gladgeklopt. Deze is een rotsblok in zijn natuurlijke staat, en misschien lag hij al op precies deze plek voordat mensen hem rechtop zetten. Hij rijst zo’n vier komma zeven meter op tot aan zijn punt, met nog eens één komma twee meter onder de grond, en hij helt naar de cirkel toe, bijna zevenentwintig graden uit het lood. English Heritage schat hem op ongeveer 30 ton.

Kijk nu naar het gras aan weerszijden. Als het gemaaid is, zie je twee lage, evenwijdige wallen, zo’n twintig meter uit elkaar, die de helling af lopen, weg van de stenen. Dat is het laatste stuk van de Avenue, een aarden bouwwerk van bijna drie kilometer dat Stonehenge met de rivier de Avon verbindt, aangelegd rond 2300 voor Christus. De Avenue volgt de lijn van de zonnewendes. Wie op midzomerdag in de cirkel staat, ziet de zon boven deze steen opkomen, en op midwinterdag gaat ze aan de tegenovergestelde kant onder, waar ze ooit werd omlijst door de twee staande stenen van de hoogste trilithon aan de overkant. Een bronzen pijl in de grond markeert die as, dus kijk even naar beneden.

Misschien is die lijn niet helemaal mensenwerk. Onder de Avenue lopen natuurlijke ruggen en geulen uit de laatste ijstijd, en die wijzen toevallig dezelfde kant op. De archeoloog Mike Parker Pearson denkt dat de bouwers ze hebben opgemerkt, en dat het monument juist daarom hier staat. Tot 2013 liep er een weg over deze plek, op drie meter van de Hielsteen. Toen het asfalt er in 2013 af ging, bleken de greppels van de Avenue eronder bewaard te zijn, helemaal door tot aan de cirkel.

Tussen jou en de stenen ligt een lange platte steen in het gras: de Slachtsteen. Ooit stond hij rechtop bij de ingang. Bezoekers in de negentiende eeuw gaven hem die naam, omdat ze hem voor een offeraltaar hielden, misschien omdat regenwater in zijn holtes rood kleurt door het ijzer in de steen. Er is geen enkel bewijs voor offers hier, en de druïden aan wie die bezoekers dachten, leefden meer dan tweeduizend jaar nadat het monument was gebouwd. Toch verborg de steen wel één offergave. Toen William Hawley er in 1920 naast groef, vond hij in de kuil een fles port, achtergelaten door William Cunnington, die hetzelfde gat ruim een eeuw eerder had uitgegraven.

Stop 3 van 5 · Steencirkel, het bezoekerspad aan de noord- en oostkant, bij markering 4 van het terrein zelf (De stenen)

De buitenste sarsencirkel en zijn dekstenen

Bouwers uit het late neolithicum, die met hamerstenen en houwelen van gewei werkten voordat er in Brittannië metaal was · Opgericht rond 2500 v.Chr. · Staande sarsens en dekstenen in een ring van ongeveer 30 meter doorsnee, met de bovenkant van de dekstenen op 4,9 meter boven de grond; de sarsens wegen gemiddeld 25 ton

Om op te letten

  • De rij dekstenen die nog op hun staande stenen ligt. Stonehenge is de enige steencirkel ter wereld die ze heeft.
  • Een staande steen die zijn deksteen kwijt is: de bult bovenop is een pen, die ooit in een uitholling aan de onderkant van de deksteen paste.
  • Het verschil in afwerking. Deze noordoostkant, naar de Avenue toe, is fijner bewerkt dan de kant die je bij de volgende stop ziet.
Transcriptie (2:48)

Vanaf deze kant van het pad kijk je naar het best bewaarde stuk van de buitenste ring, en het eerste waar je op moet letten, is het enige wat geen andere steencirkel heeft. Dekstenen. Horizontale stenen over de toppen van de staande stenen, die nog altijd liggen waar ze rond 2500 voor Christus zijn neergelegd. Stonehenge is de enige steencirkel ter wereld die ze heeft.

De bouwers behandelden sarsen alsof het hout was. Elke staande steen kreeg bovenop een knop, een pen, en in de onderkant van elke deksteen werden uithollingen gehakt, pengaten, die precies over die knoppen vielen. Daarna werden de dekstenen kop aan kop aan elkaar vastgezet met messing en groef. Het zijn timmermansverbindingen, in steen uitgehakt, in een tijd dat er in Brittannië nog geen metaal was. De vorm kregen de stenen door het oppervlak te bewerken met hamerstenen, brokken sarsen, en de afvalsplinters en gebroken hamers liggen in grote hoeveelheden in het veld ten noorden, waar de stenen werden bewerkt. Zoek een staande steen die zijn deksteen kwijt is, en je ziet de pen: een bult op de top.

Kijk nu naar de vormen. De ring is ongeveer dertig meter breed, en de bovenkant van de dekstenen ligt vier komma negen meter boven de grond. De staande stenen worden naar boven toe iets breder, zodat ze niet smaller lijken als je omhoogkijkt, en de dekstenen buigen heel licht mee met de cirkel. De vlakken die naar binnen wijzen, zijn gladder dan die naar buiten. Uit een laserscan bleek dat deze noordoostkant, de kant naar de Avenue en de route waarlangs mensen aankwamen, het fijnst van allemaal was afgewerkt. Wie dit ontwierp, wist waar het publiek zou staan.

Lange tijd werd als herkomst van de sarsens simpelweg de Marlborough Downs genoemd. In 2020 koppelde een team onder leiding van David Nash van de Universiteit van Brighton vijftig van de tweeënvijftig overgebleven sarsens aan één gebied, West Woods, bij Marlborough, zo’n vijfentwintig kilometer naar het noorden. De sleutel was een boorkern die in 1958 bij herstelwerk uit een van deze stenen was geboord, en die pas kort daarvoor was teruggegeven.

Gemiddeld weegt een sarsen hier vijfentwintig ton. Om er een rechtop te zetten, groeven mensen een kuil met één schuine wand, bekleedden de achterkant met houten palen, schoven de steen naar de rand en trokken hem overeind met touwen van plantenvezel, waarschijnlijk over een houten A-frame. De dekstenen gingen waarschijnlijk omhoog via houten stellages, en de pennen werden als laatste bijgewerkt, zodat ze pasten. English Heritage schat dat er honderden mensen bij de stenen werkten, en nog meer op de achtergrond, die voedsel verbouwden, op de kinderen pasten, touw maakten en hout hakten.

De ring heeft gaten, en die zijn niet allemaal oud. Bij een storm op de laatste dag van 1900 viel een van de buitenste staande stenen om, samen met zijn deksteen. Die val verontrustte de eigenaar genoeg om in actie te komen, en zo begon een eeuw van stutten, rechtzetten en beton, die je aan het eind van deze wandeling zelf ziet.

Stop 4 van 5 · Steencirkel, het bezoekerspad aan de zuidwest- en westkant, bij markering 6 van het terrein zelf (Het achteraanzicht)

De achterkant van de cirkel en de Grote Trilithon

Bouwers uit het late neolithicum; de blauwe stenen werden in de vroege bronstijd anders opgesteld · Trilithons opgericht rond 2500 v.Chr.; blauwe stenen anders opgesteld rond 2300 tot 2200 v.Chr. · Hoefijzer van vijf trilithons van sarsen, 13,7 meter breed; de hoogste nog staande steen ruim zeven meter hoog, met nog tweeënhalve meter onder de grond; blauwe stenen van 2 tot 5 ton

Om op te letten

  • De hoogste steen, met een knop bovenop: de enige staande steen van de Grote Trilithon die nog overeind staat, meer dan zeven meter boven het gras.
  • De gaten, en de ruwere, minder strak behakte vlakken van de stenen aan deze kant, vergeleken met de kant naar de Avenue.
  • De kleinere blauwe stenen tussen de buitenste ring en het hoefijzer, aangevoerd uit het zuidwesten van Wales.
  • De grasheuvels aan de horizon achter je: ronde grafheuvels uit de bronstijd, opgeworpen binnen zichtafstand van de stenen.
Transcriptie (2:09)

Je bent nu omgelopen naar wat English Heritage de achterkant van de cirkel noemt. Hier zijn meer gaten, en de stenen die er nog staan, zijn ruwer en minder zorgvuldig recht behakt. Eén ervan is veel korter en smaller dan nodig was om een deksteen te dragen. De archeoloog Susan Greaney van English Heritage leest daarin een monument dat gebouwd is om vanaf de Avenue bekeken te worden: langs deze kant kwamen de mensen niet aan, dus kreeg die de op een na beste stenen. Sommige archeologen vragen zich af of de ring ooit af is geweest. Maar in de droge zomer van 2013 lieten verdorde plekken in het gras zien waar ontbrekende sarsens ooit gestaan kunnen hebben, en de stenen aan deze kant vielen als eerste om; sommige werden stukgeslagen om er wegen mee te verharden.

De gaten zijn de reden om hier te stoppen, want ze geven zicht op het midden. Binnen de buitenste ring stond een hoefijzer van vijf trilithons, paren staande stenen met elk een eigen deksteen, dertien komma zeven meter breed, met stenen tot vijftig ton. De grootste stond aan dit zuidwestelijke uiteinde. Van de twee staande stenen staat er nog maar één overeind, en die pik je er zo uit: de hoogste steen van het monument, meer dan zeven meter hoog, met nog tweeënhalve meter in de grond, en een knop bovenop, waar de deksteen lag. Op midwinterdag moet de ondergaande zon tussen die steen en zijn partner hebben gestaan, als in een lijst. In 1901 helde hij gevaarlijk over, en William Gowland zette hem recht en goot hem in beton, waarbij hij hem zo’n halve meter verschoof van de plek waar de bouwers hem hadden neergezet.

Kijk erlangs naar het midden, en misschien zie je een lange platte steen met een omgevallen sarsen er dwars overheen. Dat is de Altaarsteen, vier komma negen meter paarsgroene zandsteen. Lang dacht men dat hij uit Wales kwam; in 2024 koppelden onderzoekers hem aan het Orcadisch Bekken in het noordoosten van Schotland, zo’n zeshonderdnegentig kilometer verderop.

Tussen de ringen staan de kleinere blauwe stenen, van twee tot vijf ton elk, uit de Preseli Hills in het zuidwesten van Wales, meer dan tweehonderdveertig kilometer hiervandaan.

Draai nu je rug naar de stenen. De grasheuvels aan de horizon, in bijna elke richting, zijn ronde grafheuvels, opgeworpen vanaf ongeveer 2200 voor Christus. Er liggen er meer dan driehonderd in dit landschap, veel op de ruggen die over het monument uitkijken. Kijk bij helder weer voorbij de grote weg naar een heuvel met een struikje erop. Dat is Bush Barrow, waar twee oudheidkundigen begin negentiende eeuw een man vonden die begraven was met twee ruitvormige gouden platen, een gouden gordelplaat en een bronzen dolk versierd met gouden spijkertjes.

Stop 5 van 5 · Steencirkel, het bezoekerspad aan de noordwestkant, waar het terugloopt naar de pendelbus, bij markeringen 7 (Aubrey-gaten) en 8 (Conservering en restauratie) van het terrein zelf

De betonnen reparaties en de markeringen van de Aubrey-gaten

Neolithische bouwers voor de Aubrey-gaten; restaurateurs van het Office of Works en het Ministry of Works, 1901 tot 1964; conservatoren van English Heritage, 2021 · Aubrey-gaten rond 3000 v.Chr.; restauraties in 1901, 1919–1920, 1958–1959 en 1964; herstel met kalkmortel in september 2021 · Een ring van 56 kuilen, elk ongeveer 1 meter breed, binnen een wal en greppel van ongeveer 100 meter doorsnee; betonnen funderingen en opvulling onder een aantal sarsens

Om op te letten

  • De markering in het pad en de twee in het gras aan weerszijden: elk geeft aan waar een van de zesenvijftig Aubrey-gaten zo’n vijfduizend jaar geleden werd gegraven.
  • Een plat, donker blok dat de holte aan de voet van een van de grote binnenste stenen opvult: beton van de restauratie van 1958 tot 1959, bewust zichtbaar gelaten.
  • Pennen op de toppen van de staande stenen en pengaten onder de dekstenen: de verbindingen die de ring bij elkaar houden.
  • De korstmossen die patronen op de stenen tekenen, en waar de conservatoren in 2021 bij het herstel van de dekstenen omheen werkten.
Transcriptie (2:19)

Kijk naar je voeten voordat je naar de stenen kijkt. Hier in het pad zit een kleine markering, en in het gras aan weerszijden liggen er nog twee. Elk ervan markeert een kuil die zo’n vijfduizend jaar geleden is gegraven, deel van een ring van zesenvijftig kuilen die vlak binnen de wal helemaal rond het monument loopt, vijfhonderd jaar voordat ook maar één van de grote stenen er was. Wat erin stond, een houten paal of een steen, is nog altijd een twistpunt. Wat er later in terechtkwam, niet. In en rond deze kuilen, en in de greppel, hebben archeologen zo’n vierenzestig crematiegraven gevonden, en English Heritage denkt dat hier ooit wel honderdvijftig mensen begraven kunnen zijn. Daarmee is dit de grootste begraafplaats uit het late neolithicum op de Britse Eilanden. De kuilen zijn genoemd naar John Aubrey, die ze in 1666 op zijn plattegrond van het monument intekende.

De doden hebben sindsdien weinig rust gehad. William Hawley groef de crematies in 1920 op, vond ze onbelangrijk, en begroef ze in 1935 allemaal samen opnieuw in één kuil, Aubrey-gat 7. In 2008 werden ze weer opgegraven. Ruim vijftigduizend fragmenten bleken bij drieënzestig mensen te horen, mannen en vrouwen in bijna gelijke aantallen, met kinderen erbij, en het strontium in de botten wijst erop dat velen bij de groeven van de blauwe stenen in Wales hadden gewoond.

Kijk nu naar de voet van de stenen die het dichtst bij je staan. Bij een van de grote binnenste staande stenen vult een plat, donker blok de holte aan de voet. Dat is beton, gestort bij de restauratie van 1958 en 1959, en English Heritage laat het bewust in het zicht, omdat de reparaties ook bij de geschiedenis van het monument horen. Er zit nog meer beton verborgen onder het gras. Restaurateurs zetten vanaf 1919 scheve stenen recht, zetten de trilithon terug die in 1797 was omgevallen en 161 jaar op de grond had gelegen, en kwamen in 1964 terug nadat een steen van de buitenste ring op de ochtend van tien maart 1963 was omgewaaid. Het recentste werk was voorzichtiger. In september 2021 vervingen conservatoren het oude cement op de dekstenen, dat water vasthoudt, door ademende kalkmortel, en ze pasten op dat de korstmossen geen schade opliepen.

En het touw langs het pad? Tot 1978 mochten bezoekers tussen de stenen lopen; toen sloten vandalisme en graffiti de cirkel af, en in 1984 bespoot iemand hem met paarse verf. Met ongeveer een miljoen bezoekers per jaar, zegt English Heritage, zou de grond binnen de cirkel al snel in modder veranderen. Bijna de helft van Stonehenge is inmiddels opgegraven. De andere helft ligt nog onder de graszoden, een paar meter van waar je staat.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles wat je bij Stonehenge ziet.

Vijf stops, rond een monument tussen meer dan driehonderd grafheuvels, een cursus en een avenue van drie kilometer. Houd je telefoon voor een grafheuvel op de heuvelrug, een steen met een knop erop of het pengat van een deksteen, en Chiaro vertelt je wat je voor je hebt en wie het oprichtte, en gaat daarna in op alles wat je nog wilt weten.

Welke steen is de Hielsteen?Waarom mogen we niet tussen de stenen lopen?Wat zijn de heuvels op de heuvelrug?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

Stonehenge, bij Amesbury, Wiltshire, SP4 7DE. Iedereen komt aan bij het bezoekerscentrum, dat vanaf de A303 met borden is aangegeven en via de A360 bereikbaar is; de parkeerplaats ligt aan het eind van Loverose Way. Het ticketloket staat midden in de overdekte ruimte als je naar het gebouw loopt, en daar hoort stop één te spelen; de stenen liggen 2 km verderop, met de pendelbus of te voet.

Het dichtstbijzijnde treinstation is Salisbury, op 12 mijl (19 km), met een rechtstreekse lijn vanaf London Waterloo die er ongeveer anderhalf uur over doet, en regelmatige treinen uit Bristol, Bath en Southampton. Elk uur vertrekt er een rechtstreekse bus vanaf het stationsplein, of je neemt een taxi bij het station. Met de auto is het zo’n twee uur vanaf het centrum van Londen, met SP4 7DE voor je navigatie, en niet-leden betalen voor het parkeren.

02

Tickets en toegang

  • Boek online tot middernacht de dag ervoor voor de lagere prijs, tot 15% goedkoper; op de dag zelf kun je nog kopen, online of bij aankomst, tegen de volle prijs. De prijzen verschillen per datum en per tijdstip, dus de officiële prijzenpagina geeft het bedrag voor jouw bezoek. Bij het boeken kies je een aankomsttijd, en eenmaal binnen is je ticket de hele dag geldig.
  • Met een gewoon toegangsticket loop je over het bezoekerspad helemaal om de cirkel heen, op sommige punten tot op 5 meter, maar niet erin. Tussen de stenen lopen kan alleen met een aparte boeking voor de Stone Circle Experience, een uur lang, vroeg in de ochtend of ’s avonds buiten de gewone openingstijden, en in oktober en november zijn die er niet. Leden van English Heritage en van de National Trust (Engeland) hebben gratis toegang.
  • De openingstijden verschuiven door het jaar, en in juni, juli en augustus blijft het terrein langer open. De laatste tickets worden ruim voor sluitingstijd verkocht, zodat er tijd overblijft voor de tocht naar de stenen en terug, dus kijk in de officiële kalender voor jouw datum.
  • Er is geen garderobe en geen beschutting bij de stenen, en tassen kunnen bij aankomst worden gecontroleerd, dus neem alleen mee wat je nodig hebt en kleed je op een kale, winderige vlakte. Behalve hulphonden mogen honden niet in het veld van de steencirkel en niet in de pendelbus.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

De eigen audiogids van English Heritage is een gratis app voor je telefoon, in de App Store of Google Play, in dertien talen, met tours langs de steencirkel, door het landschap en door de tentoonstelling, en een Engelstalige tour met audiodescriptie. Toestellen worden ter plekke niet meer verhuurd, dus download hem voor je gaat en neem oortjes mee. Deze pagina is een kortere aanvulling daarop: vijf stops, gekozen op de plekken waar je echt staat, die vanaf een webpagina spelen zonder iets te downloaden, met elk script onder de speler, voor als de wind over de vlakte het geluid overstemt.

Officiële website →

Vragen

Is er een gratis audiogids voor Stonehenge?

De eigen gids van English Heritage is gratis: een app voor je telefoon in dertien talen, over de cirkel, het landschap en de tentoonstelling, en ter plekke zijn er geen toestellen, dus neem oortjes mee. De vijf stops van Chiaro hier zijn ook gratis en vragen geen download; ze openen in de browser en beginnen bij het ticketloket van het bezoekerscentrum.

Kan ik de audiogids van Stonehenge zonder ticket beluisteren?

De eerste stop wel. Die speelt onder de luifel van het bezoekerscentrum, naast het ticketloket, en beschrijft niets waarvoor je een ticket nodig hebt. De andere vier volgen het bezoekerspad rond de steencirkel, waar je met een gewoon toegangsticket komt, en elk script staat onder de speler, voor als je ze liever thuis leest.

Wat kost de officiële audiogids van Stonehenge?

Niets. De audiogids van English Heritage is een gratis download in de App Store of Google Play, in dertien talen, en de volledige tekst van de tours staat als pdf op de website. Toestellen worden ter plekke niet meer verhuurd, dus je hebt je eigen telefoon en oortjes nodig.

Mag ik bij Stonehenge de steencirkel in?

Niet met een gewoon toegangsticket. Tijdens de normale openingstijden blijft iedereen op het bezoekerspad, dat helemaal rondloopt en op sommige punten tot zo’n 5 meter van de stenen komt. Erin gaan kan alleen met een boeking voor de Stone Circle Experience, een uur vroeg in de ochtend of ’s avonds buiten de gewone openingstijden, met heel weinig plaatsen en geen enkele in oktober of november.

Waar begin ik bij Stonehenge, en hoe kom ik bij de stenen?

Bij het bezoekerscentrum, de enige ingang, 2 km ten westen van de stenen. Pendelbussen vertrekken om de paar minuten bij de winkel en doen er vijf tot tien minuten over, of je loopt in 25 tot 40 minuten door de velden van de National Trust. Speel de eerste stop af voordat je vertrekt; de Hielsteen, stop twee, staat vlak bij het begin van het pad rond de cirkel.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan Stonehenge.