Direct naar de inhoud

National Gallery of Art · Washington · Onafhankelijke gids

Audiogids voor de National Gallery of Art,
vijf stops, gratis.

Alle vijf spelen af in dit tabblad, en ook de toegang kost niets. Voor de andere tweeduizend zevenhonderd werken die er te zien zijn, neemt Chiaro het over met één foto.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de National Gallery of Art.

9:41

Kleine danseres van veertien jaar

National Gallery of Art, Washington D.C.

0:00 2:05
Stop 1 van 5

De vijf stops · 11 minuten audio

Vijf stops, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

Vijf werken, vijf zalen, één gebouw. Alles op deze pagina staat in het West Building, dus de gang onder 4th Street naar het East Building heb je niet nodig. Begin beneden, op de begane grond (Ground Floor), in zaal 3, bij de wassen danseres van Degas. Ga dan naar boven, naar de hoofdverdieping (Main Floor), zaal 6, voor de enige Leonardo op het hele Amerikaanse continent, en loop vandaar verder over de hoofdverdieping: zaal 56 voor Davids Napoleon, zaal 60 voor De reis van het leven, de vier doeken van Thomas Cole, en zaal 85 voor de Monet. Zo’n elf minuten luisteren, en je komt geen moment buiten: het West Building is een langgerekte H rond een rotonde met koepel naar het voorbeeld van het Pantheon, en elke zaal hangt aan die ene ruggengraat.

De zaalnummers en de gegevens over elk werk komen uit de online collectiegegevens van de National Gallery zelf, en elke bewering wordt daarnaast gestaafd door een onafhankelijke bron. Werken worden hier weleens zonder aankondiging verplaatst. Klopt wat er naast een schilderij staat niet meer met deze pagina, dan heeft het museum gelijk, en met een mailtje van jou kunnen wij de onze verbeteren.

Stop 1 van 5 · West Building, begane grond, zaal 3

Kleine danseres van veertien jaar

Edgar Degas · 1878–1881 · Gekleurde bijenwas, klei, metalen armatuur, touw, penselen, mensenhaar, lint van zijde en linnen, lijfje van katoenen faille, tutu van katoen en zijde, linnen schoentjes, op een houten voetstuk, 98,9 cm zonder voetstuk

Om op te letten

  • De tutu en het lint in haar haar zijn echte stof, geen was, en het haar is echt mensenhaar.
  • Het woord Degas, ingekerfd in de linkerachterhoek van het houten voetstuk.
  • De naakte versie van hetzelfde meisje, die naast haar in deze zaal staat, zodat je het lichaam onder het kostuum ziet.
  • Haar voeten: naar buiten gedraaid, de rechter een flink stuk voor de linker, en haar handen achter haar rug in elkaar gelegd.
Transcriptie (2:05)

Ze is niet van brons. Bijna elke andere Kleine danseres ter wereld wel: er staan er minstens achtentwintig, verspreid over musea, en het zijn allemaal afgietsels van wat hier voor je staat. Deze is van gekleurde bijenwas over een metalen armatuur, met touw en penselen erin gepropt voor de stevigheid en klei eroverheen, achtennegentig komma negen centimeter hoog zonder voetstuk. Ongeveer twee derde van levensgrootte. Het lijfje is van katoen, het rokje van echte tule, de schoentjes zijn van linnen, en het haar is echt mensenhaar, met een zijden lint erin. Degas bedekte bijna alles met was. Het haar, het lint en de tutu liet hij zoals ze waren.

Het meisje was Marie van Goethem, een Belgische leerling van de balletschool van de Opéra in Parijs. Degas liet haar in 1881 in Parijs zien, op de zesde tentoonstelling van de impressionisten, in een glazen vitrine, en het publiek wist niet wat het met haar aan moest. Joris-Karl Huysmans noemde haar de eerste werkelijk moderne poging tot beeldhouwkunst die hij kende. De criticus Paul Mantz noemde haar de bloem van een vroegrijpe verdorvenheid, en schreef dat haar gezicht getekend was door de afschuwelijke belofte van elke ondeugd.

Kijk dus naar het gezicht en oordeel zelf. De kin omhoog, de ogen bijna dicht, de neus kort en plomp, de mond een beetje getuit. Het is geen lieve houding en ook geen trotse. Het is de vierde positie in rust: de houding die een meisje van veertien aanhoudt terwijl iemand die ouder is toekijkt hoe ze dat doet.

Na 1881 ging ze terug naar het atelier, en daar bleef ze. Ze stond er nog toen Degas in 1917 stierf. In mei 1918 tekenden zijn erfgenamen een contract met de gieterij Hébrard in Parijs om zijn beelden in brons te laten gieten, en in dat contract stond dat de oorspronkelijke wasfiguren eigendom van de gieterij zouden worden. Het gieten duurde minstens dertien jaar, van 1919 tot 1932. Zo bracht het wassen beeld het grootste deel van de twintigste eeuw door in particuliere handen, niet in een museum. Paul Mellon kocht haar in mei 1956 van een kunsthandelaar in New York, en in 1999 kwam ze hier terecht als deel van zijn nalatenschap: een van de negenenveertig originele wasbeelden van Degas die de Mellons aan dit museum gaven.

Zoek voor je verdergaat de tweede danseres in deze zaal. Hetzelfde meisje, dezelfde leeftijd, dezelfde houding, en helemaal geen kleren. Het is de naaktstudie die Degas voor haar maakte, en als je ze samen ziet, weet je precies hoeveel werk die tutu verzet.

Stop 2 van 5 · West Building, hoofdverdieping, zaal 6

Ginevra de' Benci

Leonardo da Vinci · ca. 1474–1478 · Olieverf op paneel, 38,1 × 37 cm

Om op te letten

  • De jeneverbes achter haar. Stekelige koperbruine naaldjes vullen de hele achtergrond, en jeneverbes heet in het Italiaans ginepro: haar naam.
  • De onderrand, waar onder het oorspronkelijke paneel een strook hout is toegevoegd, omdat het onderste deel was weggezaagd.
  • Haar gezichtsuitdrukking. Geen spoor van een glimlach, en een blik die wel naar jou gericht is maar geen belangstelling voor je heeft.
  • De strakke krulletjes bij haar slapen, die goud worden waar het licht erop valt, tegen haar verder vlakke haar met de scheiding in het midden.
Transcriptie (2:13)

Dit is het enige schilderij van Leonardo da Vinci op het hele Amerikaanse continent, en het meet achtendertig bij zevenendertig centimeter. Je bent dus vrijwel zeker langs grotere en slechtere schilderijen gelopen om hier te komen. Het is ook een van maar drie bewaard gebleven vrouwenportretten van zijn hand.

Ze heet Ginevra de' Benci. Ze werd rond 1458 in Florence geboren, trouwde op haar zestiende met Luigi di Bernardo Niccolini, en Leonardo schilderde haar tussen 1474 en 1478, toen hij in de twintig was. Waarschijnlijk hoort het portret bij de verloving en niet bij de bruiloft. Huwelijksportretten kwamen in paren, met de vrouw rechts, naar links kijkend; dit portret kijkt naar rechts, en het staat op zichzelf.

Dan de struik. Het is jeneverbes, en jeneverbes heet in het Italiaans ginepro: de hele achtergrond is dus een woordspeling op haar naam. In het Florence van de renaissance stond jeneverbes bovendien voor vrouwelijke deugd, en dat maakt het een heel zuinig stuk schilderwerk: het zegt in één adem wie ze is en wat ze waard is.

De achterkant van het paneel is ook beschilderd, met een takje jeneverbes in een krans van laurier en palm en het Latijnse motto Virtutem Forma Decorat: schoonheid siert de deugd. Laurier en palm samen waren het persoonlijke embleem van Bernardo Bembo, de Venetiaanse gezant in Florence, wiens genegenheid voor Ginevra voortleeft in gedichten die de twee elkaar stuurden. Bij infraroodonderzoek kwam onder de krans Bembo’s eigen motto tevoorschijn, Deugd en Eer. Het kan dus best zijn dat iemand anders dan een echtgenoot hiervoor betaalde.

Kijk naar de onderrand. Het oorspronkelijke paneel meet achtendertig komma één bij zevenendertig centimeter, en daaronder is een strook toegevoegd die het op tweeënveertig komma zeven brengt. Die strook zit er omdat het onderste deel van het schilderij ooit is afgezaagd, vermoedelijk omdat het beschadigd was, en daarmee verdwenen Ginevra’s armen en handen. Een tekening van Leonardo van de handen van een vrouw geldt als een studie voor wat er ontbreekt.

Lange tijd wist niemand dat dit een Leonardo was. Het paneel zat in 1733 al in de collectie van de vorsten van Liechtenstein, met op de achterkant een rood lakzegel met het familiewapen, en de Liechtensteinse catalogus van 1780 schreef het toe aan Lucas Cranach. In de Tweede Wereldoorlog ging het met de rest van de collectie van Wenen naar het kasteel in Vaduz, en op tien februari 1967 kocht de National Gallery het daar van vorst Frans Jozef de Tweede, voor een bedrag dat volgens berichten tussen de vijf en zes miljoen dollar lag: destijds een record voor een schilderij.

Er werd net zoveel over haar geschreven als dat ze geschilderd werd. Tien gedichten uit de kring rond de Medici, en twee sonnetten van Lorenzo de' Medici zelf. Van dat alles zie je niets in haar gezicht, en daar gaat het nu juist om.

Stop 3 van 5 · West Building, hoofdverdieping, zaal 56

Keizer Napoleon in zijn werkkamer in de Tuilerieën

Jacques-Louis David · 1812 · Olieverf op doek, 203,9 × 125,1 cm

Om op te letten

  • De klok aan de muur achter zijn schouder. Die staat op 4.13 uur, en het hele schilderij draait erom.
  • De vier hoofdletters op het opgerolde papier bij het bureau: CODE.
  • De stoel: scharlakenrode bekleding bezaaid met gouden bijen, een dunne degen eroverheen gelegd, en nog meer papieren.
  • Zijn kousen, gerimpeld bij de enkel, en de manchetten die openstaan. In een portret van David is niets per ongeluk slordig.
Transcriptie (2:06)

Alles op dit schilderij vertelt je een verhaal over de afgelopen acht uur, en de klok is het bewijs. Zoek hem, hoog aan de muur achter zijn rechterschouder. Hij wijst dertien minuten over vier ’s ochtends aan. De kaars in de lamp op het bureau is opgebrand tot een stompje. Zijn manchetten zijn losgeknoopt. Zijn kousen zijn bij de enkel gaan rimpelen. Zijn haar zit in de war. Jacques-Louis David heeft een keizer geschilderd die de hele nacht is opgebleven.

Opgebleven om wat te doen? Dat staat op het opgerolde papier bij het bureau, waar vier hoofdletters leesbaar zijn: CODE. De Code Napoléon, het burgerlijk wetboek dat al zijn veldslagen heeft overleefd. Dat is met opzet. In 1812 had David Napoleon al geschilderd als generaal die over de Alpen trekt, en had Canova hem in marmer uitgehouwen als Romeinse god. Hier is hij een wetgever in een werkkamer, en het enige militaire voorwerp binnen handbereik is een dunne degen die op een stoel ligt, opzijgelegd.

Het uniform is dat van een kolonel van de grenadiers te voet van de Keizerlijke Garde: blauw met witte revers en rode manchetten, met gouden epauletten, en met zijn versierselen van het Legioen van Eer en de Orde van de IJzeren Kroon. De vergulde stoel is bekleed met scharlakenrode stof, bewerkt met gouden bijen, het embleem van de keizerlijke dynastie: een stille manier om te zeggen dat dit na hem doorgaat.

Nu de verrassing. Dit schilderij was nooit voor Frankrijk bedoeld. Het was een particuliere opdracht van een Schot, Alexander, markies van Douglas, later de tiende hertog van Hamilton, die Napoleon bewonderde. Hij bestelde het in 1811 en David leverde het in 1812. Davids eigen lijst van zijn werken, een paar jaar later opgesteld, noemt het het portret ten voeten uit van de keizer in zijn werkkamer, een schilderij voor Engeland. En ondanks al die details is het onwaarschijnlijk dat Napoleon er ooit voor heeft geposeerd.

David signeerde het in het Latijn, op een rol papier die links van je op de grond achter het bureau ligt: LVD.CI.DAVID OPVS 1812. Hij maakte ook een tweede versie, waarop de klok precies vier uur aanwijst en Napoleon het jachtgroene uniform van de jagers te paard draagt.

Het schilderij hing in Hamilton Palace in Schotland tot de grote Hamilton-veiling van 1882, waar het werd gekocht voor de vijfde graaf van Rosebery. Zijn zoon verkocht het in 1951, de kunsthandel Wildenstein verkocht het in 1954 aan de Kress Foundation, en die stichting schonk het in 1961 aan dit museum. Verder van de Tuilerieën kan een schilderij haast niet raken.

Stop 4 van 5 · West Building, hoofdverdieping, zaal 60

De reis van het leven

Thomas Cole · 1842 · Olieverf op doek, vier doeken, elk ongeveer 134 × 197 cm

Om op te letten

  • De zandloper die de gevleugelde boegfiguur op de voorsteven omhooghoudt. Op de eerste drie doeken is hij er, op het vierde is hij verdwenen.
  • De gezichten in de lucht boven de boot in Volwassenheid: drie bebaarde mannen, verstopt in iets wat op wolken lijkt.
  • Het witte kasteel in de lucht in Jeugd, en dan uiterst rechts op datzelfde doek, waar het water al ruw begint te worden.
  • De boot zelf, die niet van planken is maar een massa vergulde gevleugelde figuren.
Transcriptie (2:06)

Vier doeken, één zaal, en ze werken alleen in de volgorde die Thomas Cole ze gaf. Kindertijd, Jeugd, Volwassenheid, Ouderdom. Dezelfde man, dezelfde gouden boot, dezelfde beschermengel, en een rivier die onder hem steeds verandert. Zoek eerst Kindertijd op en loop van daaruit de zaal rond.

Let op de boot. Hij komt uit een donkere grot op vlak groen water, draait dan en vaart af op een wit kasteel dat in de lucht staat, zwenkt daarna een kloof vol stroomversnellingen in onder een paarsblauwe, dreigende lucht, en drijft ten slotte het open water op, naar een opening in de wolken. Op elk schilderij vaart hij de andere kant op dan op het vorige. En op de voorsteven staat een gevleugelde boegfiguur die een zandloper omhooghoudt. Zoek de zandloper op de eerste drie. Op het vierde is hij weg, samen met de boegfiguur en het roer, afgebroken.

Het mooiste detail zit op het derde doek. Boven de man, die de helmstok heeft losgelaten en geknield zit met zijn handen gevouwen, hangt iets wat eruitziet als een bank blauwgrijze wolken. Het zijn geen wolken. Er zitten drie bebaarde gezichten in verstopt, en Thomas Cole gaf ze namen: Zelfmoord, Onmatigheid en Moord, de verleidingen die de mens belagen in zijn diepste nood. In de eerdere versie van deze scène stond de reiziger. Cole zette hem op zijn knieën.

Want er is een eerdere versie. Cole schilderde de eerste reeks in 1840, kreeg daarna ruzie met de man die hem bezat over het tentoonstellen ervan, en terwijl hij in 1841 en 1842 in Rome woonde, schilderde hij de hele reeks opnieuw, helemaal vanaf het begin. Die eerste reeks is in Utica, in de staat New York. Dit zijn de Romeinse replica’s, en ze zijn helderder dan de originelen, waarschijnlijk door de pigmenten die hij daar kon kopen. Hij signeerde het eerste doek linksonder: 1842, T. Cole, Rome.

Cole geldt meestal als de grondlegger van de Hudson River School. Hij stierf onverwacht in 1848, zes jaar nadat hij deze had voltooid, en pas na zijn dood maakte James Smillie gravures van alle vier, waarna de prenten in enorme aantallen door het land gingen. Daarom is de reeks eigenlijk zo beroemd.

De schilderijen zelf gingen naar een verzamelaar in Cincinnati, George Shoenberger, en in 1908 werd zijn oude huis met alles erin gekocht door een man die de vier doeken overdroeg aan een methodistische ziekenhuisvereniging in dezelfde stad. Ze bleven drieënzestig jaar bij het ziekenhuis. De National Gallery kocht ze er in mei 1971 van.

Stop 5 van 5 · West Building, hoofdverdieping, zaal 85

Vrouw met parasol – Madame Monet en haar zoon

Claude Monet · 1875 · Olieverf op doek, 100 × 81 cm

Om op te letten

  • Haar gezicht: een paar lange streken witte verf, een sluier die eroverheen waait, en bijna geen gelaatstrekken.
  • Haar schaduw, die schuin over het gras naar je toe loopt en jou daarmee op de helling onder haar zet.
  • De groene onderkant van de parasol, hetzelfde groen als de wei waarin ze staat.
  • De wolken, niet in wit maar in blauwe streken geschilderd, net zo onrustig als het gras.
Transcriptie (2:09)

Ga dichtbij staan en kijk naar haar gezicht, want dat is er niet. Het is een paar lange streken witte verf over het hoofd, een sluier die door de wind wordt gegrepen, en daaronder bijna niets. Monet verstopt zijn vrouw niet voor je. Hij vertelt je dat je op deze afstand, op een heldere dag, met wind, echt niet meer zou zien dan dit.

De vrouw is Camille, zijn echtgenote. De jongen aan de andere kant van de heuvelrug, met het gras en de gele bloemen tot aan zijn middel, is hun zoon Jean. Ze woonden van 1871 tot 1877 in Argenteuil, en dit is daar een wandeling op een winderige zomermiddag. Het is geen portret en niemand heeft het besteld. Het is een gezinstafereel, buiten geschilderd en snel geschilderd, waarschijnlijk in één zitting van een paar uur.

Voor iets wat zo snel gemaakt is, is het naar zijn maatstaven enorm. Honderd bij eenentachtig centimeter. En kijk waar hij jou neerzet. Je staat onder haar, op de helling, en kijkt omhoog, zodat zij tegen de lucht afsteekt in plaats van tegen het landschap en de parasol bijna de bovenrand van het doek raakt. Haar schaduw loopt schuin over het gras naar je voeten. Die schaduw doet het werk van een hele voorgrond.

Dan de parasol. De onderkant is groen, hetzelfde groen als de wei, zodat het schilderij bij elkaar wordt gehouden door een kleur die bovenaan en onderaan terugkomt. De wolken achter haar zijn niet wit; ze zijn blauw en woelig, geschilderd met dezelfde rusteloze toets als het gras. Alles op het doek beweegt in dezelfde wind.

Het werd in april 1876 getoond op de tweede tentoonstelling van de impressionisten, in de galerie van Paul Durand-Ruel in Parijs, als een van de achttien Monets in die zaal. John Singer Sargent zag het daar en schilderde dertien jaar later zijn eigen antwoord erop, Twee meisjes met parasols in Fladbury. Monet zelf kwam in 1886 nog op het idee terug, twee keer, in Giverny, met de dochter van zijn tweede vrouw, Suzanne, onder de parasol; die twee hangen in het Musée d'Orsay.

En deze verkocht hij in 1876 aan dokter Georges de Bellio, zijn homeopaat, die geregeld in schilderijen van Monet werd betaald in plaats van in geld. Het ging via de dochter van De Bellio naar Georges Menier, en werd op vijftien juni 1965 geveild op de Menier-veiling in het Palais Galliera in Parijs, waar het werd gekocht voor Paul Mellon. Hij schonk het in 1983 aan dit museum.

Nog één ding. Rechtsonder, in koningsblauw: Claude Monet 75.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles in de National Gallery of Art.

Deze pagina stopt bij vijf werken. Het West Building alleen heeft er nog tweeduizend driehonderd: houd je camera voor een Vermeer, een marmeren beeld in een gang of een Calder aan de overkant, in het East Building, en de app herkent het en gaat in op de vraag die je er eigenlijk over had.

Waarom heeft ze geen handen?Hoe laat is het op Napoleons klok?Is dit de echte van was?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

6th Street and Constitution Avenue NW, Washington, DC 20565. Juist die deur kun je alleen niet gebruiken: de ingang van het West Building aan 6th Street is tot nader order gesloten. Ga naar binnen op de hoek van 4th Street en Madison Drive, de enige open ingang van het West Building die het museum als toegankelijk aangeeft, met een informatiebalie en een garderobe. De ingang aan 7th Street bij Constitution Avenue is ook open, net als de ingang aan de kant van de Mall, aan Madison Drive tussen 4th en 6th Street, met een balie en een garderobe. Het museum ligt aan de National Mall, tussen 3rd en 9th Street.

Het museum raadt zelf aan met het openbaar vervoer te komen. Het dichtstbijzijnde metrostation is Archives-Navy Memorial-Penn Quarter, aan de gele en de groene lijn, op ongeveer zes minuten lopen van het West Building. Judiciary Square aan de rode lijn en Smithsonian aan de blauwe, oranje en zilveren lijn liggen ook op loopafstand, en bussen van Metrobus stoppen langs Constitution Avenue NW. Er is geen parkeergarage op het terrein.

02

Tickets

  • Je hoeft niets te boeken. De toegang is altijd gratis, en voor de zalen, de tijdelijke tentoonstellingen en de rondleidingen heb je geen pas of ticket nodig. Alleen voor een paar evenementen moet je je aanmelden, en ook dat is gratis.
  • Er is geen vaste sluitingsdag in de week. Het museum is elke dag open van 10.00 tot 17.00 uur en sluit alleen op 25 december en 1 januari.
  • Alle vijf de stops zijn in het West Building; de tunnel onder 4th Street naar het East Building kun je dus overslaan.
  • De ingang van het West Building aan 6th Street is tot nader order dicht. De ingangen aan 7th Street en 4th Street zijn allebei open, en van die twee geeft het museum alleen 4th Street aan als toegankelijk.
  • Neem bij een ingang een papieren plattegrond mee, of download er vooraf een. Zaalnummers zijn de enige betrouwbare manier om je weg te vinden in het West Building, en het museum drukt zijn plattegrond in veertien talen.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

De rondleidingen van de National Gallery zelf zijn gratis, en dat is zeldzaam. Gidsen van het museum geven elke dag rondleidingen van een uur, en je hoeft je niet aan te melden. Het museum heeft ook eigen audiotours, ook gratis, die je op je eigen telefoon afspeelt: de tour door het West Building telt 23 stops, in het Engels, Spaans, Vereenvoudigd Chinees, Koreaans en Japans, met bij elke stop de uitgeschreven tekst. Deze pagina is ook gratis en stopt na vijf werken; voor al het andere aan de muren is er de Chiaro-app.

Officiële website →

Vragen

Is er een gratis audiogids voor de National Gallery of Art?

Er zijn er zelfs twee. Deze, die je nu leest: vijf opnames die zonder download in je browser spelen, elk met de uitgeschreven tekst en het zaalnummer. En het museum heeft zelf ook gratis audiotours, die je op je eigen telefoon afspeelt. Na die vijf vertelt de Chiaro-app over elk werk in het gebouw waar je de camera van je telefoon op richt.

Hoeveel kost de officiële audiogids van de National Gallery of Art?

Niets. De audiotours van het museum zijn gratis en je speelt ze af op je eigen telefoon, niet op een gehuurd apparaat, en de dagelijkse rondleidingen met een gids zijn ook gratis en zonder aanmelding. De tour door het West Building heeft 23 stops, in het Engels, Spaans, Vereenvoudigd Chinees, Koreaans en Japans.

Waar hangt Ginevra de' Benci in de National Gallery of Art?

West Building, hoofdverdieping, zaal 6. Het is het enige schilderij van Leonardo da Vinci op het Amerikaanse continent, en het museum zet het zelf bovenaan zijn lijst van werken die je niet mag missen. Het is klein, achtendertig bij zevenendertig centimeter, dus zoek naar het groepje mensen, niet naar een groot schilderij.

Heb ik een ticket nodig voor de National Gallery of Art?

Nee. De toegang is altijd gratis en je hebt geen pas of ticket nodig, niet voor de vaste collectie, niet voor de tijdelijke tentoonstellingen en niet voor de rondleidingen. Voor een handvol evenementen moet je je vooraf aanmelden, ook gratis. Van de drie best bezochte kunstmusea van de Verenigde Staten is dit het enige dat niets vraagt.

Is de National Gallery of Art weleens gesloten?

Alleen op 25 december en 1 januari. Er is geen wekelijkse sluitingsdag: het museum is elke dag van de week open, van 10.00 tot 17.00 uur. De beeldentuin blijft in de zomer soms langer open.

Hoe lang duurt deze audiogids?

Zo’n elf minuten audio, plus het lopen. Alle vijf zijn in het West Building, vier op de hoofdverdieping en één op de begane grond, dus met een uur heb je ruim de tijd. Het museum trok in 2024 bijna vier miljoen bezoekers, dus voor de Leonardo staat meestal een eigen groepje kijkers.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de National Gallery of Art.