Direct naar de inhoud

Musée Jacquemart-André · Parijs · Onafhankelijke gids

Audiogids voor het Musée Jacquemart-André,
vijf stops, gratis.

Vijf opnames, van de Bibliotheek tot het Italiaanse Museum, die gewoon in dit tabblad spelen. Over al het andere dat de Andrés in hun huis aan de Boulevard Haussmann bijeenbrachten, vertelt Chiaro je aan de hand van een foto.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Musée Jacquemart-André.

9:41

De Emmaüsgangers

Musée Jacquemart-André, Parijs

0:00 2:15
Stop 1 van 5

De vijf stops · 10 minuten audio

Vijf stops, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

De dubbele wenteltrap is de spil van deze audiogids voor het Musée Jacquemart-André: vijf werken in één herenhuis. Je begint in de Bibliotheek bij Rembrandt, klimt de trap op naar het fresco van Tiepolo bovenaan en de bronzen paus van Bernini in de Muzikantengalerij, en steekt daarna het Italiaanse Museum over, van Uccello in de Florentijnse Galerij tot Mantegna in de Venetiaanse Galerij, de laatste zaal. Alles bij elkaar duurt de audio zo'n tien minuten. De zalen liggen hier dicht bij elkaar, dus je benen hebben weinig te doen; trek voor de vijf stops een minuut of veertig uit als je graag blijft kijken.

Elke bewering hieronder komt uit de toelichtingen die het museum zelf over zijn werken publiceert, aangevuld met een tweede bron waar die bestaat; spreken de twee elkaar tegen, dan beslist het bewijs. De zalen dragen de namen die het museum ze zelf geeft. Nélie Jacquemart legde in haar testament vast waar elk werk moest hangen, maar schilderijen gaan nog altijd op reis voor tentoonstellingen: vertelt de zaal iets anders, dan heeft de zaal gelijk, en met een berichtje aan ons is de pagina zo verbeterd.

Stop 1 van 5 · De Bibliotheek, de wand recht voor je als je binnenkomt

De Emmaüsgangers

Rembrandt · Rond 1628 · Olieverf op houten paneel, 39 × 42 cm

Om op te letten

  • Christus zelf, een donker profiel rechts. De lichtbron zit achter hem verborgen, zodat de belangrijkste figuur van het schilderij een schaduw is.
  • De tweede leerling, die je makkelijk mist: hij heeft zijn stoel omgegooid en is aan Christus' voeten op zijn knieën gevallen, bijna verdwenen in het donker.
  • De dienstmeid achterin links, druk bezig bij haar eigen lampje. Haal het wonder weg en dit is een avond in een herberg.
  • Het formaat. Negenendertig bij tweeënveertig centimeter: de kostbaarste Rembrandt van de Andrés is een klein paneel.
Transcriptie (2:15)

Je staat in de meest besloten kamer van het huis. Voordat hier boeken stonden, was dit de slaapkamer van Nélie Jacquemart, en later kwamen zij en haar man Edouard André hier veilingcatalogi doornemen om te beslissen wat ze als volgende zouden kopen. Van alles aan deze wanden noemt het museum het kleine paneel voor je werkelijk onbetaalbaar. Het meet negenendertig bij tweeënveertig centimeter. Je zou het onder één arm kunnen meenemen.

Het verhaal komt uit het evangelie van Lucas. Na de kruisiging raken twee leerlingen op weg naar Emmaüs aan de praat met een vreemdeling en vragen hem met hen te eten. Aan tafel herkennen ze hem plotseling als de verrezen Christus, en dan verdwijnt hij voor hun ogen. Schilders hadden die maaltijd al vaak afgebeeld. Rembrandt vond rond 1628, toen hij een jaar of tweeëntwintig was, een nieuwe manier om het te doen.

Kijk naar de rechterkant van het paneel. Daar zit Christus, op de voorgrond, en zijn gezicht kun je niet zien. De lichtbron zit achter hem verborgen, zodat hij een donker profiel wordt tegen een gloeiende muur, en het licht uit hem lijkt te komen in plaats van op hem te vallen. Het museum verbindt dat effect met Caravaggio en zijn navolgers: clair-obscur, zo ver doorgedreven als het maar kan. Het gedurfde is dat de hoofdpersoon van het verhaal een schaduw mag zijn.

Dan de twee leerlingen. De een zit aan tafel en staart hem aan, vol in het licht, doodsbang. De ander mis je misschien helemaal. Hij heeft zijn stoel omgegooid en is aan Christus' voeten op zijn knieën gevallen, en het donker heeft hem bijna opgeslokt. Kijk dan helemaal naar links, de achterkamer in. Daar is een dienstmeid bezig bij haar eigen lampje, gewoon aan het werk. Haal het wonder weg en dit is een doodgewone avond in een herberg, en zo beschrijft het museum het ook.

Rembrandt kwam steeds weer op dit onderwerp terug. Het Louvre heeft nog een versie van de Emmaüsgangers van hem, rustig en symmetrisch, opgebouwd rond een middenas zoals een historiestuk. Het oordeel van het museum is dat geen enkele andere versie de perfectie van deze vroege bereikte.

Het paneel heeft een lange weg afgelegd. Willem Six had het tot 1734 in Amsterdam; daarna volgden verzamelaars in Brussel, Parijs en Wenen, tot de kunsthandelaar Charles Sedelmeyer het aan Edouard André verkocht. Het was niet de eerste Rembrandt van de Andrés: Edouard had al in 1865 een portret van zijn hand gekocht, van een zekere dokter Tholinx, en dit kleine tafereel kwam er later bij. In 2019 reisde het naar Milaan en hing het in de Brera naast de Emmaüsgangers van Caravaggio zelf, de schilder van wie het zijn licht had geleend. Daarna kwam het terug hier, naar de kamer waar de Andrés zaten te lezen in veilingcatalogi.

Stop 2 van 5 · Het Trappenhuis

Hendrik III wordt ontvangen in de Villa Contarini

Giambattista Tiepolo · Rond 1745 · Fresco, overgebracht op doek, 7,29 × 4,02 m

Om op te letten

  • De jongeman op de voorgrond, achterovergeworpen, met zijn benen over de geschilderde lijst heen. Het is een trompe-l'oeiltruc van Tiepolo om de scène jouw ruimte in te duwen.
  • De geschilderde architectuur: arcaden en zuilen van een open galerij die de muur in werkelijkheid niet heeft.
  • De treden. Het fresco toont een Franse koning die naar een villa omhoogloopt; daarom hingen de Andrés het boven aan een trap.
Transcriptie (2:00)

Blijf boven aan de trap staan en draai je naar de muur. De trap die je net hebt beklommen is de architectonische verrassing van het huis: een dubbele spiraal van marmer, steen, ijzer en brons, en hij staat helemaal aan het eind van de vertrekken in plaats van in het midden, waar je hem zou verwachten. Het schilderij erboven is precies voor deze plek uitgekozen.

Giambattista Tiepolo schilderde het voor de Villa Contarini, een buitenhuis in de Veneto, volgens de datering van het museum rond 1745. Het legt een echt bezoek vast, uit 1574. Hendrik de Derde, zoon van Catharina de' Medici, was op weg terug uit Polen om zijn broer Karel de Negende op te volgen als koning van Frankrijk, en onderweg naar Parijs hield hij halt bij de villa van de familie Contarini, vlak voor hij Venetië binnenging. Tiepolo plaatst de ontmoeting in een ruime galerij met geschilderde arcaden en zuilen, waar de bewoners van de villa naar voren dringen om de koning en zijn gevolg te begroeten.

Zoek nu de jongeman op de voorgrond. Hij ligt achterover, en zijn benen hangen over de rand van de geschilderde lijst, de ruimte in waar jij staat. Dat is Tiepolo die zich vermaakt: een trompe-l'oeilgrap die van een platte muur een balkon maakt.

Edouard André en Nélie Jacquemart vonden het fresco in 1893, op een van hun reizen naar Italië, en kochten het samen met een beschilderd plafond uit dezelfde villa. Een fresco van een muur in de Veneto halen en het in Parijs weer op een muur zetten is traag werk. Het weghalen, vervoeren en opnieuw aanbrengen van die twee kostte acht maanden, van mei 1893 tot januari 1894. Edouard stierf in 1894, kort nadat het klaar was.

Ze hingen het boven aan het trappenhuis om een reden die je kunt zien: het fresco toont een Franse koning die de treden van een villa op loopt, en jij bent net deze treden op gelopen. In 1896 schreef de Gazette des Beaux-Arts dat geen enkele Tiepolo de Franse harten nader kon staan: de laatste grote Venetiaanse schilder over een episode uit de Franse geschiedenis. Het plafond dat erbij hoorde, ging naar de eetkamer, die nu het restaurant is, dus wie daar luncht, zit onder de andere helft van de aankoop.

De kleuren zijn frisser dan een paar jaar geleden. Vanaf de herfst van 2023 is er een jaar lang gewerkt, en daarbij zijn dit fresco en het marmer en het brons van de trap die je net op bent gekomen gerestaureerd.

Stop 3 van 5 · Muzikantengalerij, aan de straatkant

Buste van paus Gregorius XV

Gian Lorenzo Bernini · 1622 · Brons, 78 × 66 cm

Om op te letten

  • De sokkel. Van alle afgietsels van deze buste is dit de enige waarvan de voet wapenschilden draagt.
  • Sint-Petrus en Sint-Paulus, aan elke kant van het pluviaal één, de beschermers van de paus, in het borduurwerk verwerkt.
  • Het hoofd, diep weggezakt in de kraag, zodat de hele buste een driehoek vormt: een oude man die gebukt gaat onder zijn eigen gewaden.
Transcriptie (1:55)

Weinig mensen komen naar de Boulevard Haussmann in de verwachting Bernini aan te treffen, de man die zijn eigen eeuw als grootste kunstenaar beschouwde en die in Rome voor de ene paus na de andere werkte. Toch is hij hier, in brons. De man is paus Gregorius de Vijftiende, en de buste is een van de zeldzame stukken uit de zeventiende eeuw die Nélie Jacquemart ooit heeft gekocht. Haar hart lag bij de renaissance, maar ze herkende kwaliteit als ze die tegenkwam, en in 1899 kocht ze dit op een veiling van Stefano Bardini in Londen.

Gregorius de Vijftiende werd geboren als Alessandro Ludovisi, in Bologna, en hij was amper tweeënhalf jaar paus, van februari 1621 tot zijn dood in juli 1623. Bernini begon meteen na de verkiezing aan een marmeren portret van hem en had het in september af. Daarna volgden bronzen afgietsels. Het marmer staat nu in Toronto, in de Art Gallery of Ontario. Wat je hier ziet, is een afgietsel daarnaar, en lange tijd leek het daardoor iets minders. Volgens het museum heeft recent onderzoek dat omgedraaid: dit is misschien wel het allereerste afgietsel, afgewerkt met Bernini's eigen beitel voor een belangrijke Romeinse verzamelaar, en het geldt nu als een hoofdwerk.

Bernini werkte snel omdat hij hergebruikte. Het pluviaal, de zware ceremoniële mantel, is bijna in zijn geheel overgenomen van een buste die hij in 1618 had gemaakt van de vorige paus, Paulus de Vijfde. Hij veranderde de sluiting, en hij veranderde de twee kleine figuren aan weerszijden. Kijk er nu naar: Sint-Petrus aan de ene kant, Sint-Paulus aan de andere, de beschermers van de paus, in het borduurwerk gezet. Kijk dan naar het hoofd, diep weggezakt in de kraag, zodat de hele buste een driehoek wordt. Het is een ziekelijke man van zevenenzestig, gebogen onder het gewicht van zijn ambt, met ogen die nog klaarwakker zijn.

Het portret betaalde zich ruim uit. Op dertig juni 1621 maakte deze paus Bernini ridder in de Orde van Christus, met een levenslang salaris. Bernini was tweeëntwintig. Vanaf toen noemde Rome hem Il Cavaliere, de Ridder.

Kijk, voor je verdergaat, nog even naar beneden, naar de sokkel. Van alle afgietsels van deze buste is dit de enige waarvan de voet wapenschilden draagt.

Stop 4 van 5 · De Florentijnse Galerij, rechterwand als je binnenkomt

Sint-Joris en de draak

Paolo Uccello · 1430–1435 · Beschilderd houten paneel

Om op te letten

  • De grot in het midden. Die splitst het landschap in tweeën, en elke helft heeft een eigen verdwijnpunt.
  • De draak, groen en kronkelend, getekend als een wezen van een gotisch wapenschild.
  • De prinses links, een plat silhouet in rood, als een figuur op een medaillon, tegen akkers die achter haar in perspectief zijn uitgezet.
Transcriptie (1:39)

Nélie Jacquemart richtte deze zaal in als een soort privékapel, met koorbanken, een altaarstuk en een grafmonument, en hing er de Florentijnse schilderijen op waar ze het meest van hield, met onder meer madonna's van Botticelli en van Perugino. Toch laat het museum geen twijfel over welk schilderij hier het belangrijkst is. Op de rechterwand als je binnenkomt hangt het werk dat het al lang het zeldzaamste stuk van zijn Italiaanse collectie noemt, en zijn meesterwerk.

Paolo Uccello schilderde het tussen 1430 en 1435. Het onderwerp is de oude legende. Een draak staat op het punt een koningsdochter te verslinden, en Sint-Joris komt aangereden en doorsteekt hem met zijn lans. Het verhaal kwam uit het Oosten, en christenen namen het over als beeld van de Kerk die van het heidendom is bevrijd.

Wat dit paneel vreemd maakt, is dat het twee schilderijen tegelijk is. De figuren horen bij de gotische wereld van banieren en heraldiek. De prinses links is een plat silhouet, als een figuur die in een medaillon is geslagen. De draak, groen en kronkelend, lijkt zo van een wapenschild te zijn geklommen. Maar kijk achter hen. De akkers en heuvels zijn in perspectief uitgezet: de moderne helft van het schilderij. En de grote grot in het midden splitst dat landschap in tweeën, elke helft met een eigen verdwijnpunt en een eigen diepte. Het museum noemt die complexiteit typisch voor Uccello: een oud verhaal, opgevoerd voor een gloednieuwe manier om ruimte te bouwen.

Ken je de Sint-Joris in de National Gallery in Londen, dan is het goed om te weten dat deze er eerder was. Het Londense schilderij ontstond rond 1470; dit is de oudere en stillere van de twee.

Nélie Jacquemart zag het voor het eerst in Florence, in het palazzo van haar favoriete antiquair. Ze wilde het hebben, en dat kon niet, want het schilderij mocht Italië niet uit. Dus wachtte ze. In 1899 kwam het in Londen op een veiling, en daar kocht ze het, in hetzelfde jaar en in dezelfde stad waar ze de Bernini kocht die je net bent gepasseerd. Het meesterwerk van het museum bereikte Parijs via een Londense veilingzaal.

Stop 5 van 5 · De Venetiaanse Galerij, linkerwand als je binnenkomt

Ecce Homo

Andrea Mantegna · Rond 1500 · Olieverf op doek, 54 × 42 cm

Om op te letten

  • De twee papieren briefjes in de bovenhoeken, geschilderd alsof ze zijn opgeprikt: Crucifige eum, tolle eum. Kruisig hem, weg met hem.
  • De aureool. Die is doorzichtig; je ziet de donkere achtergrond er dwars doorheen.
  • Het touw dat om zijn hals is geslagen en vooraan is geknoopt, en de vastgebonden polsen, gekruist voor zijn borst.
  • Het oude gezicht onder de oranje tulband rechts, met open mond en één hand die zijn schouder vastgrijpt.
Transcriptie (1:53)

Dit is de laatste zaal van het Italiaanse Museum, en de zaal die het meest te danken heeft aan de eigen smaak van Edouard André. Terwijl elke verzamelaar om hem heen Florence wilde, wilde hij Venetië en het noorden van Italië, en de zaal staat er vol mee: Bellini, Crivelli, Carpaccio. Op de linkerwand als je binnenkomt hangt een klein, hard schilderij van Andrea Mantegna.

Ecce Homo betekent: Zie de mens. Het zijn de woorden van Pilatus wanneer hij de gemartelde Christus aan de menigte toont. Mantegna schilderde dit rond 1500, laat in zijn leven; hij stierf in 1506. Kijk hoe dichtbij hij je haalt. Christus vult het doek, tot aan het middel en naakt, en het museum wijst erop dat dat voor dit onderwerp uiterst ongewoon is. De zweep heeft zijn lichaam getekend. Zijn polsen zijn vastgebonden, en een touw is om zijn hals geslagen en vooraan geknoopt, als een riem. Zijn aureool is doorzichtig; je kijkt er zo doorheen.

Dan de gezichten die zich om zijn schouders verdringen. Twee van de mannen leggen een hand op hem om hem gevangen te houden. Rechts, onder een oranje tulband, een oud gezicht met open mond, naar men zegt van een oude vrouw. Links een man wiens hoofddeksel vol schrift staat dat op Hebreeuws lijkt en het niet is. Daarachter nog meer gezichten in het halfdonker. Volgens het museum had geen schilder vóór Mantegna gezichten zo dicht bij de karikatuur getekend om woede en moordlust te tonen, en zo dichtbij voel je de zaal benauwd worden.

Lees nu de twee papieren briefjes in de bovenhoeken, geschilderd alsof ze zijn opgeprikt. Crucifige eum, tolle eum. Kruisig hem, weg met hem.

De kleur is bijna grisaille, grijzen en bleek vlees in dunne lagen, zodat de figuren gebeeldhouwd lijken, als antieke beelden. Lange tijd werkte die felheid tegen het schilderij, en twijfelden mensen of het wel een Mantegna kon zijn. Er waren twee tentoonstellingen voor nodig, een in het Louvre en een in het Metropolitan Museum in New York, voordat het als het zijne werd aanvaard. Het lijkt nog op zijn oorspronkelijke drager te zitten en heeft geen vernislaag, dus het oppervlak ligt dicht bij wat Mantegna achterliet: het touw, de doorzichtige aureool en twee snippers geschilderd papier die nog altijd hetzelfde schreeuwen.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles in het Jacquemart-André.

Vijf werken zijn maar een fractie van wat de Andrés kochten. Richt je telefoon op een Chardin in de Schilderijengalerij, een buste van Houdon in de Grote Salon of een madonna van Botticelli in de Florentijnse Galerij: de app herkent het stuk, vertelt hoe het aan de Boulevard Haussmann terechtkwam en blijft praten zolang je vragen hebt, gewoon daar in de zaal.

Waarom zit Christus in de schaduw?Hoe verhuis je een fresco?Wie was Nélie Jacquemart?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

158 boulevard Haussmann, 75008 Parijs, op loopafstand van de Champs-Élysées en de grote warenhuizen. Het herenhuis staat niet in de rooilijn maar een stuk achter de boulevard, dus let op de opening in de rij gevels.

Met de metro: de lijnen 9 en 13 bedienen de drie dichtstbijzijnde stations, Miromesnil, Saint-Philippe du Roule en Saint-Augustin. Kom je met de RER A, stap dan uit bij Charles de Gaulle–Étoile en loop het laatste stuk. De bussen 22, 28, 43, 52, 54, 80, 83, 84 en 93 komen allemaal in de buurt, en wie met de auto komt, kan terecht in parkeergarage Haussmann-Berri voor de deur van het museum, die dag en nacht open is.

02

Tickets

  • Een vrije dag is er niet: het museum is elke dag van het jaar open, feestdagen inbegrepen, vanaf 10.00 uur. Het sluit om 18.00 uur van maandag tot en met donderdag, om 22.00 uur op vrijdag en om 19.00 uur in het weekend, en de laatste bezoekers mogen 30 minuten voor sluitingstijd naar binnen.
  • Reken niet op een gratis eerste zondag. Het museum wordt door een particulier bedrijf beheerd en doet niet mee aan die regeling; kinderen onder de zeven en een paar met name genoemde groepen mogen op vertoon van een bewijs gratis naar binnen.
  • Tijdens een tentoonstelling geldt hetzelfde ticket voor het huis en de expositie, en online gekochte tickets hebben een tijdslot van 15 minuten. Reserveren hoeft niet, maar zonder ticket moet je aan de kassa misschien wachten.
  • Koffers worden aan de deur geweigerd en kunnen nergens worden bewaard; in de codekluisjes van 45 × 28 × 28 cm past een dagrugzak. Foto's zonder flits mogen overal.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

Aan de balie koop je voor 5 euro de eigen audiogids van het museum: tien talen en zo'n negentig minuten uitleg over de vaste collectie, en je kunt hem ook bij een online boeking toevoegen. De bezoekersapp van het museum, met een rondleiding door het huis gepresenteerd door Franck Ferrand, kost niets. Omdat die app en deze pagina met vijf stops allebei gratis zijn, is de betaalde gids vooral zijn geld waard als je het volle anderhalf uur wilt; voor elk afzonderlijk werk buiten onze vijf geeft de Chiaro-app antwoord op basis van een foto.

Officiële website →

Vragen

Is er een gratis audiogids voor het Musée Jacquemart-André?

De bezoekersapp van het museum zelf is gratis, en deze pagina ook: vijf opnames die in je browser spelen, met de tekst onder elke stop. Voor elk ander schilderij, elke buste of elk kabinet in het huis maak je een foto en laat je de Chiaro-app erover vertellen.

Wat kost de officiële audiogids van het Musée Jacquemart-André?

Hij kost 5 euro. Voor de vaste collectie biedt hij zo'n anderhalf uur luisteren in tien talen, waaronder Engels, Japans en Chinees; het commentaar bij de tentoonstelling is er alleen in het Frans en het Engels. Je kunt hem aan een online boeking toevoegen.

Waar hangen de Emmaüsgangers van Rembrandt in het Musée Jacquemart-André?

In de Bibliotheek, op de wand recht tegenover je als je binnenkomt. De kamer was de slaapkamer van Nélie Jacquemart voordat het een bibliotheek werd, en op de route komt ze vóór de grote trap en het Italiaanse Museum.

Is het Musée Jacquemart-André op maandag open?

Ja, maandag is een gewone openingsdag. De deuren gaan elke dag van het jaar om 10.00 uur open, feestdagen inbegrepen, en op maandag sluiten ze om 18.00 uur, net als tot en met donderdag; op vrijdag blijft het open tot 22.00 uur en in het weekend tot 19.00 uur. Op eerste kerstdag 2026 en nieuwjaarsdag 2027, allebei vrijdagen, gaat het om 18.00 uur dicht.

Is het Musée Jacquemart-André gratis op de eerste zondag van de maand?

Nee. Het museum wordt namens het Institut de France beheerd door een particulier bedrijf, Culturespaces, en doet niet mee aan de gratis eerste zondag die veel Parijse musea bieden. Gratis naar binnen mogen kinderen onder de zeven, bezoekers met een beperking samen met een begeleider, en een handvol houders van een beroepskaart.

Hoeveel tijd heb je nodig voor het Musée Jacquemart-André?

De vijf stops hier kosten met kijken zo'n veertig minuten, waarvan tien luisteren. Het museum zelf rekent voor de hele vaste collectie anderhalf uur, plus ongeveer 45 minuten voor de tijdelijke tentoonstelling.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Musée Jacquemart-André.