Direct naar de inhoud

Musée Carnavalet · Parijs · Onafhankelijke gids

Audiogids voor het Musée Carnavalet,
vijf stops, gratis.

Het museum over de geschiedenis van Parijs in vijf opnames, die je meteen op deze pagina afspeelt. Voor de rest van de 3.800 dingen die er te zien zijn, van beschilderde uithangborden tot het koperen bed van Proust, richt je Chiaro erop.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Musée Carnavalet.

9:41

De Bastille in de eerste dagen van de afbraak

Musée Carnavalet, Parijs

0:00 2:05
Stop 1 van 5

De vijf stops · 10 minuten audio

Vijf stops, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

Het Carnavalet vertelt de geschiedenis van Parijs in chronologische volgorde, en deze audiogids voor het Musée Carnavalet volgt die tijdlijn over twee van zijn verdiepingen. Op niveau 2 begin je in de zalen over de Revolutie, bij Hubert Roberts doek van de Bastille onder de slopershamer, loop je door naar Gérards Juliette Récamier, waar de zalen over Napoleon beginnen, en houd je halt bij Lehmanns Liszt tussen de romantici. Daarna daal je af naar niveau 1, voor de late negentiende en de twintigste eeuw: de balzaal in zilver en sepia die Sert voor de familie Wendel beschilderde, en als slot Mucha’s juwelierszaak voor Fouquet. Samen duren de vijf opnames zo’n tien minuten; reken voor het lopen en kijken op ongeveer een uur.

Het Carnavalet nummert zijn zalen niet. Daarom staat elk werk hier aangeduid met het niveau en de naam van de afdeling die het museum zelf gebruikt. De feiten over elk werk komen van de eigen pagina’s van het museum of uit Paris Musées Collections, de collectiecatalogus van de musea van de stad Parijs, en daarnaast uit één bron die los staat van allebei. Hangt een werk ergens anders, volg dan het bordje van het museum en stuur ons een berichtje, zodat de pagina kan bijblijven.

Stop 1 van 5 · Niveau 2, De Franse Revolutie, afdeling De bestorming van de Bastille

De Bastille in de eerste dagen van de afbraak

Hubert Robert · 1789 · Olieverf op doek, 77 × 114 cm

Om op te letten

  • De steen rechtsonder, met de datum 20 juli 1789 en de signatuur H. Robert pinxit erin gebeiteld. Zes dagen na de bestorming.
  • De enorme massa van de torens. Robert maakte het fort met opzet groter, om de ideale ruïne te schilderen in plaats van de echte.
  • De vitrine tegenover het doek, met sleutels, handboeien en brokstukken van de muren van de Bastille, en midden in de zaal de kachel in de vorm van het fort.
Transcriptie (2:05)

Ga een paar stappen achteruit en het fort vult het hele doek: een muur van stenen torens, met piepkleine figuurtjes die aan hun voet en boven op de muren krioelen. Zo groot was het nooit. Hubert Robert maakte het met opzet groter. Parijs kende hem als Robert des ruines, Robert van de ruïnes, een bijnaam die hij had meegebracht uit Rome, waar hij elf jaar had doorgebracht in de kring rond Piranesi. In de zomer van 1789 ontstond vlak voor zijn ogen de grootste ruïne van zijn loopbaan.

Voor de Parijzenaars betekende de Bastille maar één ding. Tot 1785 kon een verzegelde brief van de koning, een lettre de cachet, iedereen die de koninklijke macht niet zinde zonder proces laten opsluiten, en hier kwamen ze terecht. Op veertien juli 1789 bestormde de menigte het fort. Al de volgende dag werd de afbraak bevolen, en de opdracht ging naar een aannemer die Pierre-François Palloy heette.

Zoek nu de grote steen rechtsonder. Robert hakte er zijn eigen onderschrift in: afbraak van de Bastille, twintig juli 1789, geschilderd door H. Robert. Zes dagen na de bestorming. Het gevecht laat hij je niet zien. Hij toont je de ochtend erna: arbeiders staan al op de muren, rook drijft door de lucht, en de torens zijn verlicht als een monument dat weet dat zijn tijd erop zit. Het museum noemt het de ideale ruïne, geschiedenis die een overpeinzing wordt terwijl de stenen nog warm zijn.

Het schilderij ging regelrecht naar de Salon van 1789, als nummer 36 in de catalogus. Volgens een etiket op de achterkant was het ooit van Lafayette, en later van Madame de Rémusat. De Vereniging van Vrienden van het Carnavalet schonk het in 1929 aan het museum.

Draai je nu om. In de vitrine tegenover het schilderij ligt wat er over is van het echte gebouw: de sleutels, handboeien, brokken steen. Palloy brak de Bastille niet alleen af; hij maakte van de stenen herdenkingssouvenirs. Midden in de zaal staat een kachel in de vorm van het fort, gemaakt door de manufactuur Olivier en later neergezet voor de Nationale Conventie in de Tuilerieën. Binnen een paar jaar na de bestorming was de Bastille een meubelstuk geworden.

Robert bleef geen toeschouwer. In oktober 1793 werd hij gearresteerd, en hij zat tien maanden vast in de gevangenissen Sainte-Pélagie en Saint-Lazare, waar hij minstens drieënvijftig doeken schilderde. Een week na de val van Robespierre kwam hij vrij, en toen was de gevangenis op dit schilderij al jaren verdwenen.

Stop 2 van 5 · Niveau 2, afdeling Napoleon I (1804–1815), aan het begin van de zalen

Portret van Juliette Récamier

François Gérard · 1802–1805 · Olieverf op doek, 225 × 148 cm

Om op te letten

  • Blote voeten op een voetenbankje, en de dunne witte jurk in Griekse stijl waarin elke dame van stand geportretteerd wilde worden.
  • De sjaal, de enige uitbundige kleur op het schilderij, die van de stoel af glijdt.
  • De zuilen, het hangende gordijn en de stoel in antieke stijl: een antiek bad, overgebleven van Gérards eerste idee om haar te schilderen terwijl ze uit het water stapt.
  • Het veldnecessaire van Napoleon in de grote middenvitrine van dezelfde afdeling.
Transcriptie (2:08)

Dit deel van het museum begint met haar, en een betere gastvrouw bij de deur kun je je moeilijk voorstellen. Juliette Récamier, in 1777 geboren als Juliette Bernard, was getrouwd met een rijke bankier, Jacques-Rose Récamier. Vanuit hun herenhuis aan de rue du Mont-Blanc, in de nieuwe wijk Chaussée-d’Antin, hield ze een salon waar de kunstenaars en intellectuelen van de hoofdstad elkaar ontmoetten. Het museum noemt haar het middelpunt van het mondaine leven in de eerste decennia van de negentiende eeuw.

Haar eigen beeld bewaakte ze zorgvuldig. Ze poseerde voor David, voor Gérard, voor Chignard en voor de beeldhouwer Canova. Het verhaal van dit doek begint bij David. In mei 1800 begon hij aan een portret van haar, liggend op een sofa, en toen hij hoorde dat ze ook naar zijn vroegere leerling François Gérard was gegaan, hield hij er misschien gewoon mee op. Davids onvoltooide versie ging in 1826 naar het Louvre. Dit is het portret dat zij wilde.

Gérards eerste idee was gedurfder. Hij wilde haar staand en naakt schilderen, terwijl ze uit een bad stapt, en dit museum heeft nog twee voorstudies van die versie. Uiteindelijk liet hij haar zitten. Kijk wat er van het bad over is: de zuilen, het gordijn dat achter haar hangt, de antieke stoel die de catalogus Etruskisch noemt. Kijk naar haar voeten, bloot, op een voetenbankje. En kijk naar de jurk, wit en dun, gesneden in de Griekse stijl waarin elke modebewuste vrouw in Parijs per se geschilderd wilde worden. En dan de sjaal, de enige krachtige kleur hier, die van de zitting af stroomt.

Ze was er verrukt van. Ze liet het portret als gravure kopiëren, en uit haar brieven aan Gérard blijkt hoeveel zorgen ze zich om de voorstudie maakte. Haar salon zat vol mensen die Napoleon niet mochten, en uiteindelijk verbande hij haar uit Parijs. In 1822 gaf ze het schilderij aan prins August van Pruisen, een man die haar ooit ten huwelijk had gevraagd en nul op het rekest had gekregen.

Het latere leven van het doek is een kleine rondleiding door de stad. In 1860 werd het op een openbare veiling gekocht, in 1880 was het al van het Carnavalet, vanaf 1882 hing het in het kantoor van de prefect in het Hôtel de Ville, in 1896 verdween het in een depot in Auteuil, in 1911 verhuisde het naar het Petit Palais, en in 1934 kwam het hier terug.

Een type sofa waarop ze graag lag, heet nog altijd een récamière. En in de grote vitrine midden in deze afdeling staat het veldnecessaire van Napoleon zelf, een paar passen van de vrouw die hij wegstuurde.

Stop 3 van 5 · Niveau 2, afdeling Parijs, hoofdstad van de romantiek

Portret van Franz Liszt

Henri Lehmann · 1839 · Olieverf op doek, 113 × 86 cm

Om op te letten

  • Het Latijn linksonder: AMICVS AMICO, van een vriend aan een vriend, met Lehmanns verstrengelde HL, Rome en 1839 in Romeinse cijfers.
  • Wat ontbreekt. Geen piano, geen partituur, geen publiek: gekruiste armen, een zwarte jas, een ring, een grijze muur.
  • Het portret van Marie d’Agoult vlakbij, in dezelfde afdeling. Lehmann schilderde ook Liszts levensgezellin.
Transcriptie (1:56)

Geen piano. Dat is het eerste wat opvalt aan dit portret van de man die het museum de leeuw van de piano noemt. Geen toetsenbord, geen partituur, geen concertzaal. Alleen een jonge man in een zwarte jas, de armen over elkaar, een ring aan zijn vinger, tegen een kale grijze muur, en hij kijkt je recht aan.

Franz Liszt werd geboren in 1811, dus hier is hij zevenentwintig of achtentwintig. De schilder, Henri Lehmann, was nog jonger. Hij was geboren in Kiel, kwam op zijn zeventiende naar Parijs om bij Ingres te studeren en werd een van diens knapste leerlingen. In 1838 ging Lehmann naar Rome, waar Ingres toen de Franse Academie leidde, en daar raakte hij bevriend met Liszt en met diens levensgezellin, de schrijfster Marie d’Agoult. Hij schilderde ze allebei.

Voor dit portret poseerde Liszt in de Villa Massimiliana in Lucca, en Lehmann maakte het af in Rome. Kijk in de hoek linksonder, dan zie je hoe hij het signeerde. AMICVS AMICO, Latijn voor: van een vriend aan een vriend. Dan zijn initialen, de H en de L in elkaar gevlochten. Dan Rome, en het jaartal in Romeinse cijfers, 1839. Het leest als een opdracht, en zo ziet het portret er ook uit: geen vleierij, geen rekwisieten, alleen het lange haar, het bleke gezicht, de starende blik.

In de zuivere, strakke lijn zie je de les van Ingres. De sfeer is echter pure romantiek, en daarom hangt het schilderij in dit deel van de route. Na de revolutie van 1830 werd Parijs een smeltkroes van schrijvers, musici en kunstenaars, en deze afdeling brengt hun gezichten samen: Victor Hugo, de romanschrijver Eugène Sue, Liszt, en Marie d’Agoult, ook door Lehmann geschilderd. Zoek haar portret, en je hebt het paar weer samen in één zaal. In de vitrines staan het schrijfbureau van Eugène Sue en beeldjes van de beeldhouwer Dantan.

Het schilderij hing op de Salon van 1840, in het Louvre. Dat was vlak voordat de lisztomanie losbarstte en zijn concerten overal in Europa fanatieke menigten trokken. In 1942 kwam het naar het Carnavalet, geschonken door een zekere Madame Ollivier.

Kijk nog één keer naar de handen. Binnen een paar jaar zouden mensen vechten om ze te zien spelen, en hier heeft de schilder ze weggestopt, gevouwen over de zwarte jas, volmaakt stil.

Stop 4 van 5 · Niveau 1, buiten de chronologische route

De Wendel-balzaal

José Maria Sert · 1925 · Glacis over bladmetaal op panelen van multiplex, een complete beschilderde zaal

Om op te letten

  • De koningin van Scheba, hoog gezeten op een witte olifant, die haar hofhouding voorgaat op weg naar koning Salomo.
  • De glans. Sepiakleurige glacis over bladmetaal geven de wanden een gelakte aanblik die verandert terwijl je loopt.
  • Hoe de schildering weigert te stoppen bij de randen en doorloopt over elk oppervlak, het plafond incluis.
Transcriptie (1:55)

Loop naar binnen en de wanden lijken van rook en metaal. Vooral sepia en zilver, een gloed die verschuift als je beweegt, en dan, uit de nevel, een olifant. Dit is een balzaal, in zijn geheel weggehaald uit een Parijs herenhuis, het herenhuis Sourdeval-Demachy, en in het museum weer opgebouwd.

In 1925 gaven Maurice de Wendel, de grote staalbaron uit Lotharingen, en zijn vrouw Andrée er opdracht toe, voor de balzaal van hun Parijse herenhuis. Ze stapten naar de schilder die de beau monde voor precies dit soort werk wilde hebben. José Maria Sert was een Catalaan die in 1899 naar Parijs was verhuisd, en in de jaren twintig gold hij als de grootste muurschilder van de eeuw. In zijn loopbaan bedekte hij meer dan zevenduizend vierkante meter met verf, in kerken, kathedralen, paleizen, hotels en openbare gebouwen. Later beschilderde hij de Raadszaal van de Volkenbond in Genève, en een wand in het Rockefeller Center in New York, als vervanging van de Diego Rivera die Nelson Rockefeller had laten vernietigen.

Het onderwerp is hier de koningin van Scheba. Zoek haar: ze rijdt op de rug van een witte olifant, hoog boven haar hele hofhouding, en verlaat haar rijk om koning Salomo te ontmoeten. Sert houdt haar niet binnen een lijst. De stoet waaiert uit over elk oppervlak dat hij kon bereiken, wanden en plafond, zodat de zaal zelf het schilderij wordt.

Kijk nu goed naar het oppervlak, want daar zit de echte truc. Toen de zaal in 2020 en 2021 werd gerestaureerd, ontdekten de restauratoren hoe hij het deed. Sert legde een dun vel elektrum aan, een legering van goud en zilver. Daarop schilderde hij tot drie lagen glacis over elkaar, wreef elke laag in met een doek en zette lichtaccenten met metaalpoeder. Het metaal glanst door de verf heen. Daarom ziet de hele zaal er gelakt uit, en daarom lijkt hij van binnenuit verlicht.

In 1981 werd het herenhuis verkocht. Het decor kwam naar het Carnavalet en werd in 1989 hier opnieuw opgebouwd, in een zaal die er speciaal voor werd ontworpen. Het staat buiten de chronologische route van het museum, dus je loopt er makkelijk aan voorbij, en des te mooier is het als je het vindt. Ga midden in de zaal staan: de olifant draagt de koningin de hele zaal rond.

Stop 5 van 5 · Niveau 1, Parijs in de belle époque, de art-nouveauzalen

De juwelierszaak van Fouquet

Alfons Mucha, met Auguste Seysses en Léon Fargue · 1901 · Gesneden hout, gesmeed metaal, glas-in-lood en mozaïek: een compleet winkelinterieur

Om op te letten

  • De twee pauwen: de ene op de fries, met zijn staart naar beneden hangend, de andere die zijn veren uitwaaiert voor de gloeiende schijf van glas-in-lood achter de toonbank.
  • De mozaïekvloer, exact nagemaakt naar Mucha’s eigen tekeningen.
  • De zweepslaglijn: asymmetrische krommingen die door het hout en het metaal lopen, het handelsmerk van de art nouveau.
  • Hiernaast de besloten eetzaal van het Café de Paris, van Henri Sauvage en Louis Majorelle.
Transcriptie (1:51)

Ga voor de toonbank staan en kijk omhoog. Boven je zit een pauw op de fries, die zijn lange staart over het houtwerk laat hangen, en recht voor je waaiert een tweede zijn veren uit tegen een schijf van gloeiend glas-in-lood. Dit is geen zaal over een winkel. Het is de winkel zelf, het complete interieur van een Parijse juwelier, stuk voor stuk hierheen verhuisd.

Georges Fouquet nam in 1895 de juwelierszaak van zijn vader over. Hij werkte toen al met Alfons Mucha, de Tsjechische kunstenaar wiens affiches van Sarah Bernhardt in 1895 overal in Parijs waren verschenen en hem in één klap beroemd hadden gemaakt. In 1899 maakten ze samen een slangenarmband van goud en email voor Bernhardt zelf. Na de grote Wereldtentoonstelling van 1900 opende Fouquet een nieuwe winkel op nummer 6 in de rue Royale, en hij vroeg Mucha het interieur te ontwerpen. In 1901 ging de winkel open.

Mucha werkte zelden in drie dimensies, en dit deed hij niet alleen. Léon Fargue maakte het glas-in-lood en de beeldhouwer Auguste Seysses de figuren. Kijk eens hoe weinig hier recht is. Het hout krult, het metaal klimt omhoog als een plant, bloemen, koraal en dieren kruipen over elk paneel. Het museum noemt het de volle bloei van de art nouveau, met zijn voorliefde voor asymmetrie en voor de kromming die men de zweepslaglijn noemde.

Kijk nu naar beneden. Het mozaïek onder je voeten is exact nagemaakt naar de oorspronkelijke tekeningen van Mucha.

Lang heeft de winkel het niet volgehouden. In 1923 was de art nouveau uit de mode, en Fouquet verving het decor door iets nieuwers. Maar hij gooide het niet weg. Uit respect voor het werk van zijn vriend liet hij het stuk voor stuk demonteren en opslaan, en later schonk hij het aan het Carnavalet. Tientallen jaren bleef het in onderdelen liggen. In 1989, toen het museum het naburige Hôtel Le Peletier de Saint-Fargeau erbij kreeg, werd de winkel eindelijk weer in elkaar gezet, tegelijk met de Wendel-balzaal en de eetzaal van het Café de Paris, die je hiernaast vindt: ontworpen door Henri Sauvage en ingericht door Louis Majorelle.

Hier eindigt de wandeling dus: in een juwelierszaak die tweeëntwintig jaar na de opening al uit de tijd was, en die alleen bleef bestaan omdat de eigenaar het niet over zijn hart kon verkrijgen hem te slopen. De pauwen werden gered door een winkelier.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles in het Musée Carnavalet.

Wij stopten bij vijf, en het Carnavalet zet je zo’n 3.800 dingen voor. Fotografeer een van de oude uithangborden op de begane grond, het muiltje van Marie-Antoinette, de deurklinken uit de badkamer van Marat of de kurken tegel van de slaapkamermuur van Proust: Chiaro vertelt je wie het bezat voordat de stad het kreeg, en gaat daarna mee met elke vervolgvraag.

Waarom is de Bastille zo enorm?Wie vroeg Récamier ten huwelijk?Wie maakte de pauwen van Fouquet?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

23 rue Madame de Sévigné, 75003 Parijs, in de Marais. Dat is de ingang voor bezoekers; op de plattegrond van het museum staat ook een tuiningang aan de rue des Francs-Bourgeois.

Saint-Paul aan metrolijn 1 is de gebruikelijke halte. Chemin Vert (lijn 8), Bréguet-Sabin (lijn 5) en Pont-Marie (lijn 7) zijn de alternatieven. Bus 29 en 96 stoppen bij Place des Vosges, 69 en 76 bij Saint-Paul en 91 bij Saint-Gilles – Chemin Vert; de dichtstbijzijnde Vélib’-stations zijn 3002 Saint-Gilles – Turenne en 4010 Saint-Antoine – Sévigné.

02

Tickets

  • Voor de vaste collectie betaal je niets en hoef je niet te reserveren. Alleen voor de tijdelijke tentoonstelling heb je een ticket nodig, en een online boeking met tijdslot is de enige manier om zeker binnen te komen.
  • Houd rekening met maandag, de sluitingsdag; van dinsdag tot en met zondag is het museum open van 10.00 tot 18.00 uur, en na 17.15 uur mag niemand meer naar binnen. Op nieuwjaarsdag, 1 mei en eerste kerstdag is het ook dicht.
  • Laat de koffer in het hotel. Tassen worden bij de deur gecontroleerd en alleen tassen van handtasformaat mogen mee naar binnen; de kluisjes achter de onthaalbalie zijn maximaal 40 × 36 × 36 cm.
  • Je mag foto’s maken voor eigen gebruik; laat de flitser uit en het statief thuis.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

De eigen gids van het Carnavalet is een gratis app, Musée Carnavalet – Histoire de Paris, voor Android en iPhone. Daarin zitten een route langs 30 hoogtepunten en vijf chronologische routes, elk met teksten om te lezen of te beluisteren, in zes talen, waaronder Engels; alleen de rondleidingen door de tijdelijke tentoonstellingen kosten geld, € 2,99 per stuk. Deze pagina gaat dieper in op minder: vijf werken, elk zo’n twee minuten, en de Chiaro-app voor elk van de andere 3.800 voorwerpen, met één foto.

Officiële website →

Vragen

Is er een gratis audiogids voor het Musée Carnavalet?

Ja, en ook die van het museum zelf is gratis: de app van het Carnavalet kost niets voor de routes door de vaste collectie. Deze pagina voegt daar vijf ingesproken stops in je browser aan toe, met de tekst onder elke speler en niets om te installeren. Voor alles daarbuiten maak je een foto en laat je de Chiaro-app het verhaal vertellen.

Hoeveel kost de officiële audiogids van het Musée Carnavalet?

Niets, voor de vaste collectie. Het is de gratis app van het museum, met een route langs 30 hoogtepunten en vijf chronologische routes in zes talen. De rondleidingen door de tijdelijke tentoonstellingen in de app kosten € 2,99 per stuk.

Waar is de juwelierszaak van Fouquet in het Musée Carnavalet?

Op niveau 1, in het deel van de route over de belle époque, waar twee zalen de art-nouveaudecors van het Café de Paris en de winkel van Fouquet tonen. Op de plattegrond van het museum is het hoogtepunt nummer 12. De Wendel-balzaal ligt op dezelfde verdieping, net naast de chronologische route.

Is het Musée Carnavalet op maandag gesloten?

Ja, het Carnavalet is elke maandag dicht. Van dinsdag tot en met zondag ben je welkom tussen 10.00 en 18.00 uur. Het museum sluit ook op nieuwjaarsdag, 1 mei en eerste kerstdag, en op 24 en 31 december lopen de zalen al vroeg leeg, om 17.00 uur.

Kost het Musée Carnavalet iets?

Niet voor de vaste collectie, waar alle vijf de stops te vinden zijn: de toegang is gratis en je hoeft niet te reserveren. Je betaalt alleen voor de tijdelijke tentoonstelling, en daarvoor raadt het museum je sterk aan online een tijdslot te boeken.

Hoeveel tijd heb je nodig voor het Musée Carnavalet?

Reken voor de vijf stops hier op ongeveer zestig minuten, waarvan tien om te luisteren. De volledige chronologische route loopt van de prehistorie in de kelder tot het heden en komt langs zo’n 3.800 voorwerpen, dus een volledig bezoek kost eerder een halve dag.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Musée Carnavalet.