Direct naar de inhoud

Notre-Dame van Parijs · Parijs · Onafhankelijke gids

Audiogids voor de Notre-Dame,
vijf stops, gratis.

Je luistert ze alle vijf hier in dit tabblad, zonder dat je iets hoeft te installeren. Daarna vertelt Chiaro je met één foto over de rest van een kathedraal die in 1163 werd begonnen en 127 meter lang is.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de Notre-Dame.

9:41

De westgevel, vanaf het voorplein

Notre-Dame van Parijs

0:00 3:04
Stop 1 van 5

De vijf stops · 12 minuten audio

Vijf plekken, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

Twee van de vijf stops in deze audiogids voor een bezoek op eigen houtje aan de Notre-Dame komen nog voor je door de deur bent, twee zijn binnen, en de laatste kijkt vanaf de overkant van de Seine terug. Begin op het voorplein voor de westgevel en kijk dan omhoog naar het portaal van het Laatste Oordeel, waardoor je naar binnen gaat. Loop binnen langs de noordkant naar voren en door de kooromgang achter het koor naar het gebeeldhouwde en beschilderde koorhek, en dan langs de zuidkant van het koor terug naar de Maagd van Parijs, op de pijler op de hoek van het zuidelijke transept. Ga naar buiten, steek de Pont au Double over naar de linkeroever en draai je om voor de laatste stop, de spits. Samen zo’n twaalf minuten luisteren en een uur of zo lopen; zonder reservering kan het wachten bij de deur langer duren. De kathedraal vraagt binnen om stilte, dus neem oortjes mee, of speel de twee stops van binnen al af op het voorplein voor je naar binnen gaat.

Elk feit op deze pagina komt van de eigen website van de kathedraal, notredamedeparis.fr, en van Wikipedia. De openingstijden legt de kathedraal zelf vast en ze staan op haar eigen pagina, dus kijk daar voor de dag waarop je gaat. In een kathedraal waar gewoon gekerkt wordt, kan een dienst de dag omgooien: zeggen de mensen die bij het portaal dienst hebben iets anders dan deze pagina, ga dan op hun woord af, en laat het ons weten, zodat de volgende lezer het goed heeft.

Stop 1 van 5 · Het voorplein, het plein voor de westgevel; gratis, buiten de rij voor de ingang

De westgevel, vanaf het voorplein

Bouwmeesters in dienst van de bisschoppen Eudes de Sully en Guillaume d’Auvergne, van wie de namen verloren zijn gegaan; gerestaureerd in 1844–1864 door Jean-Baptiste Lassus (1807–1857) en Eugène Viollet-le-Duc (1814–1879) · Begonnen in 1200; zuidtoren circa 1220–1240, noordtoren 1235–1250 · Parijse kalksteen; de twee torens 69 m hoog, het westelijke roosvenster 9,6 m in doorsnee

Om op te letten

  • De rij van achtentwintig gekroonde koningen van Juda boven de drie deuren, op twintig meter hoogte. Het zijn allemaal vervangers uit de negentiende eeuw, en een van hen heeft het gezicht van Viollet-le-Duc.
  • De torens zijn geen tweeling. De noordtoren, links van je, is iets groter, en zijn steunbeer ook.
  • Adam en Eva aan weerszijden van het westelijke roosvenster, en ervoor de Maagd tussen twee engelen.
  • De markering van kilometer nul in de bestrating van het voorplein: het punt waarvandaan de wegen vanuit Parijs worden gemeten.
Transcriptie (3:04)

Ga zo ver achteruit op het voorplein dat je de hele gevel in één keer ziet: één vlak, rustig, bijna vierkant front, negenenzestig meter tot de bovenkant van de torens. Le Corbusier noemde het een zuivere schepping van de geest, beheerst door het vierkant en de cirkel. Zoek eerst de cirkel. Dat is het westelijke roosvenster, 9,6 meter in doorsnee, precies in het midden, gemaakt rond 1225.

Zoek nu wat niet symmetrisch is. De twee torens lijken een tweeling, maar zijn het niet. De linker, de noordtoren, is iets groter, en zijn steunbeer ook. De zuidtoren ging als eerste omhoog, vanaf ongeveer 1220, de noordtoren tussen 1235 en 1250. In de dertiende eeuw is er voor allebei een spits overwogen, maar die is er nooit gekomen; daarom houden ze plat op.

Aan de gevel werd in 1200 begonnen onder bisschop Eudes de Sully, het werk ging verder onder Guillaume d’Auvergne, de biechtvader van Lodewijk de Heilige, en een reeks bouwmeesters van wie de namen verloren zijn gegaan, maakte hem in zo’n vijftig jaar af.

Laat je blik nu zakken naar de lange rij gekroonde figuren boven de drie deuren, op twintig meter hoogte. Dat is de Koningengalerij: achtentwintig koningen, voor de achtentwintig generaties koningen van Juda vóór Christus. Tijdens de Revolutie zag men ze aan voor koningen van Frankrijk, en ze werden vernield of verminkt. Geen enkele die daar nu staat, is middeleeuws. Ze werden in de negentiende eeuw opnieuw gehouwen in de ateliers van Adolphe-Victor Geoffroy-Dechaume, en de restaurateurs veroorloofden zich een grap. In 1860 zette de beeldhouwer Chenillon op enkele van de nieuwe koningen opschriften die zeggen wiens gezicht het is: de architect Eugène Viollet-le-Duc staat daarboven met de trekken van koning Ela, zijn collega Lassus als Amazia.

De echte hoofden doken op in 1977, eenentwintig stuks, opgegraven bij bouwwerkzaamheden in de rue de la Chaussée-d’Antin, in het negende arrondissement. Ze staan nu in het Musée de Cluny en dragen nog sporen van verf: het bewijs dat delen van deze gevel ooit gekleurd waren.

Boven de koningen, voor de roos, staat de Maagd tussen twee engelen. Ook die bestelde Viollet-le-Duc; Geoffroy-Dechaume maakte haar in 1854, en opnieuw was het Viollet-le-Duc die Adam aan de ene kant van de roos zette en Eva aan de andere.

Viollet-le-Duc is de naam die je vandaag steeds weer zult horen, en dat heeft een reden. In de jaren 1830 was het gebouw er zo slecht aan toe dat het Parijse bestuur overwoog het af te breken. De roman van Victor Hugo uit 1831 liet de stad er opnieuw naar kijken, en in 1844 kregen Lassus en Viollet-le-Duc de opdracht het te restaureren. De lichte kleur kwam nog later: vanaf 1963 liet minister van Cultuur André Malraux de gevel ontdoen van eeuwen roet.

Hoog in de zuidtoren, rechts van je, hangt Emmanuel, de grote klok, gegoten in 1683 en door Lodewijk de Veertiende van zijn naam voorzien: dertien ton, met een klepel van vijfhonderd kilo, en hij klinkt in fis. Het is de enige klok hier die de Revolutie niet heeft omgesmolten.

In de nacht van de brand, in april 2019, bereikten de vlammen de noordtoren, waar acht klokken hingen. De vrees was dat vallende klokken die toren zouden vernielen en de andere in gevaar zouden brengen, en daarmee de hele kathedraal. Een ploeg brandweerlieden klom de zuidtoren op, stak over en bestreed het vuur onder de klokken. De gevel waar je naar kijkt, is de gevel die zij hebben gered.

Kijk nog even omlaag voor je in de rij gaat staan. Ergens in de bestrating van dit plein ligt een klein plaatje, kilometer nul, het punt waarvandaan de wegen van Frankrijk vanuit Parijs worden gemeten.

Stop 2 van 5 · Westgevel, middelste portaal: de ingang van de kathedraal, te zien vanaf het voorplein en vanuit de rij voor de ingang

Het portaal van het Laatste Oordeel

Anonieme beeldhouwers uit de jaren 1220; middenpijler, onderste latei, de wijze en dwaze maagden en de twaalf apostelen opnieuw gemaakt onder Eugène Viollet-le-Duc (1814–1879) · Geplaatst 1220–1230; in 1771 opengebroken door Germain Soufflot; gerestaureerd in de negentiende eeuw · Gehouwen kalksteen; het middelste en grootste van de drie westportalen, met twaalf apostelen in de portaalwanden, zes aan elke kant

Om op te letten

  • De weegschaal op de bovenste band: aan de ene kant de aartsengel Michaël, aan de andere een duivel die de schaal omlaag drukt om de weging te vervalsen.
  • De doden die op de onderste band uit hun graven klimmen, met onder hen een paus en een koning.
  • De engel naast Christus die het kruis vasthoudt, en die aan de overkant met de lans en de nagels.
  • De twaalf apostelen in de portaalwanden als je naar binnen loopt: de vervangers van Viollet-le-Duc voor de beelden die in 1792 kapot werden geslagen.
Transcriptie (2:08)

Door deze deur ga je straks naar binnen, dus gun hem een minuut nu je er nog voor staat. Het middelste portaal is het grootste van de drie, en het kwam er als laatste in, tussen 1220 en 1230. Het onderwerp is het einde van de wereld, en je leest het van onder naar boven.

Op de onderste band, vlak boven de deuren, klimmen de doden uit hun graven terwijl engelen op de bazuin blazen. De kathedraal wijst zelf aan wie ertussen zitten: een paus, een koning, vrouwen, krijgers en een Afrikaanse man. In de dertiende eeuw was dat een manier om te zeggen dat het oordeel, en de verlossing, voor iedereen is.

Eén band hoger staat de scène die je moet vinden. De aartsengel Michaël houdt een weegschaal vast en weegt een ziel, en aan de andere kant leunt een duivel op de schaal om vals te spelen. Aan de ene kant van de weegschaal lopen de geredden vrij naar Christus toe. Aan de andere kant gaan de verdoemden weg terwijl ze hun eigen ketenen vasthouden, en de kathedraal leest het zo dat niemand hen dwingt: ze willen niet loslaten. Volg aan die rechterkant de bogen omhoog en je ziet ze vol hel staan. De mensen die hier als eersten naar keken, konden meestal niet lezen. Dit was hun boek.

Bovenaan zit Christus als rechter en toont hij de wonden in zijn handen en zijn zij. Een engel naast hem draagt de lans en de nagels, een andere het kruis, en Maria en Johannes knielen aan de uiteinden. In de bogen om hem heen houden de wijze maagden, aan zijn rechterhand, hun lampen brandend; de dwaze maagden, aan zijn linkerhand, houden de hunne gedoofd.

Nu het deel waar niemand je voor waarschuwt. In 1771 haalde de architect Germain Soufflot het midden uit dit portaal. Hij verwijderde de middenpijler en het middenstuk van beide lateien, zodat het baldakijn van de aartsbisschop er bij processies door kon, en vulde het gat met een houten boog. De apostelen in de portaalwanden waren in 1792 kapotgeslagen. Wat nu op al die plekken staat, is van Viollet-le-Duc: hij bracht het portaal terug in zijn oude staat en bouwde de middenpijler opnieuw op, met daarop de onderwijzende Christus, en ook de maagden en alle twaalf apostelen.

Het bovenste deel van het timpaan boven je is dus dertiende-eeuwse steen, en veel van wat op ooghoogte staat, is negentiende-eeuws.

Alles was ooit beschilderd en verguld. Kijk, terwijl je onder de boog door loopt, naar de apostelen aan weerszijden van je. Petrus staat bij de zes aan de linkerkant, en Paulus bij de zes aan de rechterkant.

Stop 3 van 5 · De kooromgang achter het koor: de noordwand op de heenweg, de zuidwand op de terugweg naar het zuidelijke transept

Het koorhek, vanuit de kooromgang

Pierre de Chelles (noordwand), daarna Jean Ravy, bouwmeester van 1318 tot 1344 (zuidwand), voltooid door zijn neef Jean le Bouteiller in 1351 · Veertiende eeuw, voltooid in 1351 · Gehouwen, beschilderde en vergulde steen: veertien scènes in hoogreliëf op de noordwand, negen vrijstaand gehouwen op de zuidwand

Om op te letten

  • Thomas, geknield in een blauw gewaad, met zijn vinger in de wond in de zij van Christus, terwijl de andere apostelen toekijken vanuit de vensters van twee torentjes.
  • De Latijnse regel onder elke scène. Onder Thomas staat: Christus verschijnt aan de tien apostelen en aan Thomas.
  • Het verschil in stijl tussen de twee wanden: rustig hoogreliëf aan de noordkant, drukkere figuren die helemaal vrijstaand zijn gehouwen aan de zuidkant.
  • Christus als tuinman, verschijnend aan Maria Magdalena: de eerste scène van de zuidwand.
Transcriptie (2:14)

Je staat nu in de kooromgang, de gang die helemaal rond achter het koor loopt, en de wand met gebeeldhouwde en beschilderde scènes naast je is wat er over is van een veertiende-eeuws koorhek. Het was er voor de stilte: het schermde de kanunniken die in het koor baden af van alles wat hier buiten gebeurde.

Als je langs de noordkant bent gekomen, heb je de eerste helft al gezien: het leven van Christus van de Visitatie tot de Hof van Olijven, veertien scènes die zonder onderbreking in elkaar overlopen. Die werden gehouwen onder de architect Pierre de Chelles, die de versiering van het koor ontwierp en in 1316 vertrok om aan Chartres te werken.

Deze zuidkant is anders, en vergelijken loont. Jean Ravy nam het over als bouwmeester, en zesentwintig jaar lang was dit zijn werk. Het onderwerp is wat er na de Opstanding gebeurde: Christus die als tuinman aan Maria Magdalena verschijnt in de tuin, daarna aan de heilige vrouwen, aan Petrus, aan de twee leerlingen in Emmaüs, aan Thomas, aan de apostelen samen. Negen scènes, elk afgebakend door eigen zuiltjes. Volgens de kathedraal is een zo volledige cyclus zeldzaam in de middeleeuwse beeldhouwkunst. Kijk naar het beeldhouwwerk zelf. De noordwand is hoogreliëf, rustig en helder. Hier staan de figuren helemaal vrij, de plooien zijn stijver en elke scène staat vol details.

Zoek Thomas. Hij knielt in een blauw gewaad en steekt zijn vinger in de wond in de zij van Christus, en de andere apostelen kijken toe vanuit de vensters van torentjes aan weerszijden. Het Latijn eronder zegt het zonder omwegen: Christus verschijnt aan de tien apostelen en aan Thomas.

Ravy beeldde zichzelf af op deze wand, geknield aan de rand. Hij stierf in 1344, en zijn neef Jean le Bouteiller voltooide het werk in 1351. De man die het betaalde, een kanunnik die Pierre de Fayel heette, liet zich aan het eind ook geknield afbeelden, en dat beeld staat nu in het Louvre.

Wat je ziet, zijn alleen de zijkanten. Het hek liep ooit helemaal rond het koor; in de achttiende eeuw werd het oostelijke deel weggehaald voor klassiek marmer, en het westelijke deel, een doksaal dat het schip afsloot, werd afgebroken.

De kleur is geen modern idee. Bij de restauratie in de negentiende eeuw wilde een restaurateur die Caudron heette de oorspronkelijke verf bewaren in plaats van haar weg te halen, en sindsdien is ze vernieuwd, in de negentiende en de twintigste eeuw. Kijk voor je verder loopt nog één keer langs deze wand: blauwe gewaden, rode randen, een gouden achtergrond, gerestaureerde verf volgens het middeleeuwse kleurenschema, op steen die bijna zevenhonderd jaar geleden werd gehouwen.

Stop 4 van 5 · Zuidelijk transept, met je gezicht naar het noorden over de viering: het beeld staat op de pijler rechts van je, waar het koor begint, met het noordelijke roosvenster recht voor je

De Maagd van Parijs, bij de zuidoostelijke pijler van de viering

Anonieme Parijse beeldhouwer uit de veertiende eeuw; in 1855 door Eugène Viollet-le-Duc (1814–1879) op deze pijler geplaatst · Veertiende eeuw; in 1818 naar de Notre-Dame gebracht, in 1855 naar deze pijler · Steen, 1,8 m hoog

Om op te letten

  • Het handje van het Kind dat aan de rand van de sluier van zijn moeder trekt, en de bol, de wereld, in zijn andere hand.
  • De welving van haar lichaam: heup naar buiten, een lange S-bocht, het kenmerk van de gotische madonna.
  • Haar kroon en koninklijke kleding, als Koningin van de Hemel.
  • Het noordelijke roosvenster aan de overkant van de viering: opnieuw de Maagd in het midden, in glas dat er al sinds ongeveer 1250 zit.
Transcriptie (2:11)

Ga in het zuidelijke transept staan en kijk naar het noorden, over de viering, naar het grote blauwe roosvenster. Op de hoekpijler rechts van je, waar het koor begint, staat het beeld dat de naam van de kathedraal draagt sinds Viollet-le-Duc haar hier neerzette: Notre-Dame de Paris, Onze-Lieve-Vrouw van Parijs, een stenen Maagd, gekroond, 1,8 meter hoog, met haar zoon op haar arm.

Ze is niet voor dit gebouw gemaakt. Ze werd in de veertiende eeuw gehouwen voor de kapel van Saint-Aignan, in het klooster van de kanunniken op het eiland. De Revolutie vernielde de dertiende-eeuwse Maagd die buiten op de middenpijler van het Mariaportaal stond, en in 1818 werd deze hierheen gebracht om haar plaats in te nemen. In 1855 haalde Viollet-le-Duc haar naar binnen, naar een pijler waar sinds de twaalfde eeuw een Maria-altaar had gestaan.

Kijk hoe ze staat: heup naar buiten, het lichaam één lange, trage S, het kenmerk van de gotische madonna’s, hier ver doorgevoerd, voor de elegantie en niet voor de beweging. Kijk dan naar het Kind. Hij houdt een bol vast die voor de wereld staat, maar de beeldhouwer gaf hem één echt kinderlijk gebaar: hij trekt aan de rand van de sluier van zijn moeder.

De schrijver Joris-Karl Huysmans, die in 1898 over deze kathedraal schreef, vond dat haar mond zich samentrok tot een pruillip die tranen voorspelt, alsof de beeldhouwer de vreugde om de geboorte en het verdriet dat nog moest komen in één gezicht had gelegd.

Op eerste kerstdag 1886, tijdens de vespers, stond de dichter Paul Claudel in de menigte bij de tweede pijler aan de ingang van het koor, rechts. Zoals hij het later zelf beschreef, werd zijn hart in één ogenblik geraakt, en hij geloofde, en niets heeft dat daarna aan het wankelen kunnen brengen.

Ze heeft de brand van 2019 doorstaan.

Nu het roosvenster achter haar. De noordroos werd rond 1250 gebouwd onder Jean de Chelles, en het glas is, op een paar stukken na, glas uit de dertiende eeuw. In 1756 vonden de kanunniken het gebouw te donker; ze lieten het middeleeuwse glas-in-lood vernielen en vervangen door gewoon wit glas. De rozen spaarden ze. In het midden van deze staat opnieuw de Maagd, omringd door de rechters, koningen, hogepriesters en profeten van het Oude Testament. De zuidroos boven en achter je was een geschenk van Lodewijk de Heilige, maar werd in de achttiende en negentiende eeuw grotendeels gerestaureerd, dus het is de noordroos die je nog het licht van 1250 laat zien.

Het beeld bij de pijler en de vrouw in het midden van de roos zijn dezelfde persoon, de een in steen en de ander in glas, met de hele viering tussen hen in.

Stop 5 van 5 · Pont au Double en de Quai de Montebello, op de linkeroever, met zicht naar het noordoosten over de Seine op de zuidkant; openbare straat, geen ticket

De spits, vanaf de Pont au Double

Ontworpen door Eugène Viollet-le-Duc (1814–1879), als voortzetting van een project waaraan Jean-Baptiste Lassus (1807–1857) was begonnen; eikenhouten gebinte van timmerman Auguste Bellu; na de brand van 2019 volgens dezelfde plannen herbouwd · 1859; verwoest op 15 april 2019; herbouwd en onthuld in februari 2024 · Eikenhout bekleed met lood, 96 m hoog

Om op te letten

  • De spits, precies boven de viering, waar het transept het schip kruist.
  • De luchtbogen langs de zuidkant, elk één sprong van steen over de zijbeuken.
  • De zuidelijke transeptgevel met zijn roosvenster, in 1258 begonnen door Jean de Chelles en voltooid door Pierre de Montreuil.
  • De waterspuwers aan het uiteinde van de steunberen: in de eerste plaats regenafvoeren, die het water ver van de muren werpen.
Transcriptie (2:25)

Steek de Pont au Double over naar de linkeroever en draai je om. Van hieruit zie je de lange zuidkant van de kathedraal: het schip met zijn luchtbogen, de zuidelijke transeptgevel met zijn roos, en boven de viering, waar de armen van het kruis elkaar raken, de spits.

Het is niet de eerste spits hier. De oorspronkelijke verrees tussen 1220 en 1230; vijf eeuwen wind deden hem buigen en verzwakten hem, en vanaf 1786 werd hij afgebroken. Jean-Baptiste Lassus begon aan een nieuwe, en na zijn dood in 1857 nam Viollet-le-Duc het werk over; hij nam de spits van de kathedraal van Orléans als voorbeeld. De spits die hij in augustus 1859 voltooide, was zesennegentig meter hoog, achttien meter meer dan de oorspronkelijke: een eikenhouten gebinte uit de Champagne, gebouwd door de timmerman Auguste Bellu, onder zo’n tweehonderdvijftig ton lood.

Rond de voet zette hij zestien koperen beelden van Geoffroy-Dechaume: de twaalf apostelen, drie aan elke kant, elke groep voorafgegaan door een van de vier symbolen van de evangelisten, een stier, een leeuw, een adelaar en een engel. Alle apostelen keken uit over Parijs, op één na. De heilige Thomas, beschermheilige van de architecten, keerde zich om en keek omhoog naar de spits, en hij had het gezicht van Viollet-le-Duc.

Op elf april 2019 begon een restauratie van de spits, en de zestien beelden werden met een kraan weggehesen om te worden hersteld. Vier dagen later vloog het dak in brand. De spits brandde, en toen hij viel, sleurde hij zevenhonderdvijftig ton steen en lood mee en sloeg hij door een deel van de gewelven. De haan van de top, waarin een fragment van de doornenkroon zat dat Viollet-le-Duc er zelf in had gelegd, leek verloren. Hij werd de volgende dag teruggevonden in het puin, beschadigd maar grotendeels heel.

De regering schreef een wedstrijd uit voor een nieuw ontwerp, en onder de ideeën zat een spits van koolstofvezel met bladgoud. In juli 2020 viel het besluit de andere kant op: de spits van Viollet-le-Duc precies zo herbouwen, volgens dezelfde plannen. Op zestien december 2023 kwam er een nieuwe haan op de top, met dezelfde relieken en de namen van tweeduizend mensen die aan de wederopbouw hebben gewerkt, en toen in februari 2024 de steiger van zeshonderd ton werd afgebroken, kwam dit eronder tevoorschijn.

Wat je ziet, is dus nieuw eikenhout en nieuw lood, en een ontwerp uit 1859.

Kijk voor je weggaat nog langs de flank eronder, waar de luchtbogen in één overspanning over de zijbeuken springen. Verder naar het oosten, rond het koor, bouwde Jean Ravy in de veertiende eeuw luchtbogen die elk vijftien meter overspannen: dezelfde Ravy wiens zuidwand van het koorhek je binnen hebt gezien.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles wat je in de Notre-Dame ziet.

De vijf stops laten het grootste deel van de kathedraal aan jou over: drie portalen, negenentwintig kapellen, een koorhek met drieëntwintig gebeeldhouwde scènes, achtentwintig koningen langs de gevel en luchtbogen vol waterspuwers. Valt je oog op een gebeeldhouwd gezicht, een stuk glas-in-lood of een graftombe die je niet kunt plaatsen, maak er dan een foto van: Chiaro vertelt je wat je ziet en wiens handen het hebben gemaakt, en je kunt blijven doorvragen, de hele kooromgang rond.

Wie zijn de 28 koningen?Is dit glas middeleeuws?Waarom is de spits net zo herbouwd?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

6 Parvis Notre-Dame – Place Jean-Paul II, 75004 Parijs, op het Île de la Cité. Je gaat naar binnen vanaf het voorplein, door de middelste deur van de westgevel, het portaal van het Laatste Oordeel, na een veiligheidscontrole. Rolstoelgebruikers hebben bij hetzelfde portaal een snelle toegang, zonder reservering, en een liftplatform in het noordelijke transept brengt je naar de kooromgang.

Metrolijn 4 naar Cité of Saint-Michel brengt je het dichtst in de buurt. Lijn 1 en 11 stoppen bij Hôtel de Ville, lijn 10 bij Maubert-Mutualité of Cluny – La Sorbonne, en de lijnen 7, 11 en 14 bij Châtelet. RER B en C stoppen bij Saint-Michel – Notre-Dame. Bussen: 47 (Cité of Saint-Michel), 72 en 87 (Hôtel de Ville) en 75 (Maubert-Mutualité of Cluny – La Sorbonne).

02

Tickets en toegang

  • De toegang is gratis. Een gratis reservering met tijdslot via de eigen site of app van de kathedraal is niet verplicht: ze verkort alleen het wachten, en zonder kom je ook binnen. Boeken kan pas een paar uur van tevoren, niet dagen vooruit. Geen enkele andere website mag toegang verkopen, dus een betaald ‘ticket’ van iemand anders is waardeloos.
  • Volgens de eigen pagina van de kathedraal zijn de openingstijden maandag tot en met vrijdag 7.50 – 19.00 uur, op donderdag tot 22.00 uur, en zaterdag en zondag 8.15 – 19.30 uur, met de laatste toegang 30 minuten voor sluitingstijd. Ze is elke dag open op die tijden, maar gaat voor bezoekers dicht bij grote plechtigheden en officiële evenementen (op 13 december 2025 was ze bijvoorbeeld de hele dag gesloten voor een zaligverklaring), dus kijk op de eigen site van de kathedraal voor de dag waarop je wilt komen.
  • Binnen wordt om stilte gevraagd en bellen is niet toegestaan; de kathedraal vraagt bezoekers hun telefoon binnen niet te gebruiken. Haar eigen app is bedoeld voor gebruik met oortjes, en deze pagina ook; of luister stop 3 en 4 al voor je naar binnen gaat. Fotograferen zonder flits mag in het grootste deel van het gebouw.
  • Iedereen gaat door een veiligheidscontrole: geen bagage of grote tassen, rugzakken tot 20 liter. Kleed je zoals in een gebedshuis, met schouders, buik en dijen bedekt; mannen zetten hun hoed af. De torens boek je apart op hun eigen officiële website, en voor de schatkamer betaal je entree.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

De kathedraal heeft er zelf drie. Een gratis officiële app voor Android en iPhone, in het Frans, Engels of Spaans, met rondleidingen voor individuele bezoekers, gezinnen en pelgrims; de kathedraal vraagt je om er je eigen oortjes bij mee te nemen. Audiogidsen te huur bij de receptie, voor € 6, in het Frans, Engels, Spaans, Duits, Portugees en Italiaans. En gratis rondleidingen door vrijwilligers van CASA Notre-Dame, met groepen van hoogstens twintig mensen, die verzamelen in de rue du Cloître-Notre-Dame, op de hoek met de rue d’Arcole, naast de noordtoren. Een vierde, los van de kathedraal, is deze pagina: gratis, zonder apparaat om bij de balie op te halen, en met de volledige tekst van elke stop onder de speler, wat helpt in een schip waar om stilte wordt gevraagd.

Officiële website →

Vragen

Bestaat er een gratis audiogids voor de Notre-Dame van Parijs?

Ja: de officiële app van de kathedraal en deze pagina kosten allebei niets. De app werkt op Android en iPhone, met rondleidingen in het Frans, Engels of Spaans. Voor deze pagina heb je helemaal geen app nodig: de vijf stops spelen af op de webpagina zelf, elk met de volledige tekst eronder. Neem voor allebei oortjes mee. Alleen de audiogids die je bij de receptie huurt, kost geld.

Kost deze audiogids voor de Notre-Dame iets, of heb ik een ticket nodig?

Nee. De toegang tot de kathedraal is gratis, en drie van de vijf stops zijn buiten, op openbaar terrein: het voorplein, het ingangsportaal en de Pont au Double. De andere twee zijn binnen. Een gratis reservering met tijdslot is niet verplicht en verkort alleen het wachten bij de deur.

Hoeveel kost de officiële audiogids van de Notre-Dame van Parijs?

De audiogidsen bij de receptie kosten € 6 en zijn er in het Frans, Engels, Spaans, Duits, Portugees en Italiaans. De officiële app van de kathedraal is gratis, in het Frans, Engels of Spaans, met rondleidingen voor individuele bezoekers, gezinnen en pelgrims.

Moet ik reserveren om in de Notre-Dame te komen?

Nee. Volgens de kathedraal is reserveren helemaal vrijblijvend en alleen bedoeld om sneller binnen te zijn; zonder reservering kom je ook binnen, al wacht je op drukke momenten langer. Gratis tijdsloten gaan pas een paar uur van tevoren open op de eigen site of app van de kathedraal, en geen enkel ander platform mag ze verkopen. Voor de mis hoef je niet te reserveren: 20 minuten voor elke dienst gaat er een aparte rij open.

Is de Notre-Dame van Parijs ooit gesloten?

Soms. Ze is elke dag open op de tijden die op haar eigen pagina staan: maandag tot en met vrijdag 7.50 – 19.00 uur, op donderdag tot 22.00 uur, en zaterdag en zondag 8.15 – 19.30 uur, met de laatste toegang 30 minuten voor sluitingstijd. Maar bij grote plechtigheden en officiële evenementen gaat ze dicht voor bezoekers: op 13 december 2025 was ze bijvoorbeeld de hele dag gesloten voor een zaligverklaring. Kijk op de eigen site van de kathedraal voor de dag waarop je wilt komen.

Kan ik de torens beklimmen?

Niet met de gratis toegang tot de kathedraal. De torens worden apart beheerd door het Centre des monuments nationaux en je boekt ze alleen via hun eigen officiële website, waar ook de prijzen, bezoektijden, data en sluitingen staan. Voor geen van de vijf stops op deze pagina heb je ze nodig.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de Notre-Dame.