Direct naar de inhoud

Brandenburger Tor · Berlijn · Onafhankelijke gids

Audiogids voor de Brandenburger Tor,
vijf stops, gratis.

Zandsteen, 26 meter hoog tot de top van de Quadriga en gebouwd tussen 1788 en 1791: hoor het verhaal van Pariser Platz tot het dak van de Rijksdag, en maak daarna een foto van welk beeldhouwwerk ook, dan vertelt Chiaro je van wie het is.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de Brandenburger Tor.

9:41

Pariser Platz, met het gezicht naar de poort

Brandenburger Tor, Berlijn

0:00 2:07
Stop 1 van 5

De vijf stops · 12 minuten audio

Vijf plekken, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

De meeste bezoekers gunnen de poort één foto en lopen door, maar met onze audiogids voor de Brandenburger Tor blijf je zo’n twaalf minuten langer staan, op een wandeling op eigen houtje die eindigt op het dak van de Rijksdag. De eerste drie stops liggen op open straat en vragen niets van je: de oostkant van Pariser Platz voor de hele voorgevel van de poort, de voet van de zuilen voor de Quadriga boven je hoofd, en dan door de doorgangen naar het Platz des 18. März aan de westkant, waar de Muur liep. Eén blok naar het noorden ligt de vierde, het grasveld voor het Westportaal van de Rijksdag, nog altijd openbaar terrein. De vijfde is het dakterras van de Rijksdag, dat evenmin iets kost, maar waarvoor je je vooraf bij de Bondsdag moet aanmelden.

Elke datum, naam en maat op deze pagina komt van de eigen bezoekerspagina’s van de Bondsdag, de pagina’s van de stad op visitBerlin en berlin.de, of de Engelse en Duitse Wikipedia, en elke bezoekregel komt van bundestag.de zelf. De Bondsdag behoudt zich het recht voor zijn regeling op korte termijn te wijzigen en zet dan borden neer, dus op de dag zelf gaan de borden bij de Rijksdag voor alles wat hier staat.

Stop 1 van 5 · Pariser Platz, het voetgangersplein aan het westeinde van Unter den Linden; ga ruim achteraan aan de oostkant staan, met het gezicht naar de poort

Pariser Platz, met het gezicht naar de poort

Carl Gotthard Langhans (1732–1808), hofarchitect van koning Frederik Willem II van Pruisen; beeldhouwwerk naar Johann Gottfried Schadow (1764–1850) · 1788–1791; gerestaureerd 2000–2002 · Elbezandsteen, 26 meter hoog tot de top van de Quadriga en 11 meter diep; twaalf gecanneleerde Dorische zuilen van elk 13,5 meter hoog

Om op te letten

  • De middelste doorgang, zichtbaar breder dan de vier ernaast: 5,65 meter tegen 3,80. Het was de koninklijke rijweg, en tot het einde van de monarchie mocht er bijna niemand anders doorheen rijden.
  • De muren tussen elk paar zuilen, met hun ronde medaillons en reliëfpanelen. Ze staan er omdat de slanke zuilen van Langhans de bovenbouw en de Quadriga nooit alleen hadden kunnen dragen.
  • De rij vierkante reliëfs onder de kroonlijst: zestien aan deze kant, kentauren in gevecht met Lapithen, overgenomen van de zuidkant van het Parthenon.
  • De twee lage zuilengalerijen die aan weerszijden naar je toe reiken, als de armen van een voorplein. In de zuidelijke zat de wacht, in de noordelijke het tolkantoor.
Transcriptie (2:07)

Ga zo ver achteruit op de keien dat het hele bouwwerk voor je past, want je staat aan de kant waarvandaan het bekeken moest worden. De poort kijkt naar de stad. De vleugels aan weerszijden reiken naar je toe als de armen van een voorplein, het beeldhouwwerk zit vooral aan deze kant, en het was nooit de bedoeling om indruk te maken op wie van buiten de stad kwam. De poort moest de Berlijners eraan herinneren wie er over hen heerste.

De opdrachtgever was Frederik Willem de Tweede van Pruisen, en de architect was Carl Gotthard Langhans, hoofd van het koninklijke bouwbureau. De poort verrees tussen 1788 en 1791, op de plek van een oudere tolpoort, en is de enige die over is van de achttien stadspoorten die Berlijn uiteindelijk had. Het voorbeeld waren de Propyleeën, de toegang tot de Akropolis in Athene, en dan komt de eerste verrassing: Langhans is nooit in Griekenland geweest. Hij ontwierp de poort uit boeken, naar de gravures van Julien-David Le Roy en van James Stuart en Nicholas Revett.

Hij week ook af van zijn voorbeeld, op bevel van de koning. Die wilde vanuit de stad een zo open mogelijk zicht op de Tiergarten, dus maakte Langhans de poort veel minder diep dan het Griekse origineel, en de zuilen slanker en hoger. Tel ze maar: twaalf, zes aan elke kant, goed voor vijf doorgangen. Kijk dan naar de muren tussen de paren. Dat is geen versiering. De slanke zuilen hadden het gewicht erboven alleen nooit kunnen dragen, dus kreeg elk paar een muur om tegen te leunen.

Kijk nu naar de middelste doorgang. Die is 5,65 meter breed, de andere vier 3,80, en het was de koninklijke rijweg. Tot het einde van de monarchie mocht alleen de koninklijke familie erdoor, en vanaf 1814 ook de familie van generaal Ernst von Pfuel, uit dank omdat hij de Quadriga uit Parijs had thuisgebracht.

Eerst heette de poort het Friedenstor, de Vredespoort, en in augustus 1791 ging hij al open voor het verkeer, nog voor hij af was. De vrede die hij vierde, was een Pruisische militaire interventie in de Nederlanden, in 1787. Het plein waarop je staat had tot maart 1814 helemaal geen naam. Toen werd het Pariser Platz, omdat de geallieerden Parijs waren binnengetrokken.

Nog één ding voor je naar voren loopt. In 1945 lag elk gebouw rond dit plein in puin, en de poort was het enige bouwwerk dat nog overeind stond. Alles wat je om je heen ziet, is na 1990 herbouwd, volgens regels die de dakgoothoogte vastlegden op 22 meter.

Stop 2 van 5 · Pariser Platz, vlak onder de oostgevel van de poort, met de blik omhoog naar de attiek

De Quadriga en het reliëf in de attiek

Ontworpen door Johann Gottfried Schadow (1764–1850) en in koper gedreven door Emanuel Jury, de Victoria door de Potsdamse meester Koehler; de standaard opnieuw ontworpen door Karl Friedrich Schinkel (1781–1841); de huidige groep in 1957–58 opnieuw gemaakt door de beeldhouwer Otto Schnitzer en de gieterij Hermann Noack · Geplaatst 1793; in 1806 naar Parijs gebracht en in 1814 teruggekeerd; opnieuw gemaakt 1957–58; gerestaureerd na 1990 · Gedreven koper, de paarden gepland op twaalf Pruisische voet, 3,77 meter, hoog; daaronder een zandstenen reliëf in de attiek, alleen aan de stadskant

Om op te letten

  • De standaard in de hand van Victoria: een IJzeren Kruis in een eikenkrans met een gekroonde adelaar erop. Schinkel ontwierp hem in 1814, Oost-Berlijn haalde hem in 1958 weg, en na 1990 kwam hij terug.
  • De hoofden van de vier paarden, elk in een andere houding. Om werk te sparen werden er maar twee paardenlijven gemaakt, maar alle vier de hoofden kregen hun eigen pose.
  • Het groen. Het is koper en nooit verguld: op advies van de Academie van Kunsten besloot de koning op 11 juli 1793 het te laten zoals het was.
  • Het lange zandstenen reliëf in de attiek, net onder de paarden. Het zit alleen aan deze kant, de stadskant.
Transcriptie (2:35)

Loop dicht naar de zuilen toe en kijk recht omhoog. Om die wagen is de poort beroemd, en heel weinig van wat je ziet is zo oud als de poort zelf.

Het ontwerp is van Johann Gottfried Schadow. In maart 1789 werd afgesproken dat hij een model op een achtste van de ware grootte zou maken, dat houtsnijders het zouden vergroten tot een houten model op ware grootte, en dat een koperslager, Emanuel Jury, koperplaat over het hout zou drijven. Om tijd te winnen werden er maar twee paardenlijven gemaakt, in twee verschillende houdingen, met vier verschillende hoofden. Kijk naar de hoofden, niet naar de benen, en je ziet de truc. De paarden zouden tien voet hoog worden, tot de Academie van Kunsten halverwege besloot dat het er twaalf moesten zijn: zo’n 3,77 meter per paard.

Halverwege 1793 ging de groep omhoog, en niemand had nog besloten of hij verguld zou worden. In juli koos de koning voor puur koper, en daarom is hij groen.

Toen begon de geschiedenis hem te gebruiken. In oktober 1806, na zijn overwinning op Pruisen bij Jena en Auerstedt, reed Napoleon door deze poort, en in december haalden zijn mannen de Quadriga naar beneden, pakten haar in twaalf kisten en stuurden haar over rivier en zee naar Parijs. Ze kwam aan in mei 1807, werd nooit op een Frans monument gezet en belandde uiteindelijk als bezienswaardigheid in het Louvre. Toen de geallieerden in 1814 Parijs innamen, kwam ze terug, en de Berlijners gaven haar een bijnaam: de Retourkutsche, de teruggestuurde koets.

Bij die terugkeer gaf Karl Friedrich Schinkel de Victoria een nieuwe standaard: een IJzeren Kruis in een krans van 169 eikenbladeren en 90 eikels, met een gekroonde adelaar erop. Die houdt ze nu vast, maar niet zonder onderbreking.

In de Tweede Wereldoorlog werd de Quadriga zo goed als vernietigd. Eén paardenhoofd bleef over, en dat staat in het Märkisches Museum. De rest werd gered door een gipsafgietsel dat in 1942 was gemaakt, voor het geval dat. Met dat afgietsel maakten de beeldhouwer Otto Schnitzer en de gieterij Noack een nieuwe groep, en in 1958, na moeizame onderhandelingen tussen de twee helften van de stad, ging die weer omhoog. Diezelfde zomer, in de nacht van twee op drie augustus, haalde Oost-Berlijn haar in stilte weer naar beneden en verwijderde de adelaar en het IJzeren Kruis, als symbolen van het Pruisische militarisme.

Na de val van de Muur kwamen ze terug, en om een treurige reden. Op oudejaarsavond 1989 klommen mensen op de poort en namen stukken van de groep mee, de teugels onder meer. Toen de groep werd weggehaald om haar te onderzoeken, bleek de schade vanbinnen veel erger, en bij de restauratie die volgde kreeg de Victoria haar kruis en haar adelaar terug.

Nog één blik, iets lager. Het lange gebeeldhouwde paneel in de attiek onder de hoeven werd in 1791 getekend door Bernhard Rode en door Schadow gemodelleerd: een Triomf van de Vrede, met vooral vrouwen en kinderen. Het zit alleen aan deze kant. Het mooiste bewaart de poort voor de stad.

Stop 3 van 5 · Door een van de doorgangen van de poort naar het Platz des 18. März, het plein aan de westkant, en draai je dan om naar de poort

Door de doorgangen naar de westkant

Reliëfs in de doorgangen getekend door Bernhard Rode en uitgehakt door tien beeldhouwers onder toezicht van Johann Gottfried Schadow (1764–1850); de westelijke metopen naar modellen van Schadow · Reliëfs besteld in maart 1792; Muur 1961–1989; plein in 2000 Platz des 18. März genoemd · Twintig zandstenen reliëfs van Hercules in de vijf doorgangen; in de bestrating van het plein markeert een dubbele rij stenen de loop van de Muur, hier een tankversperring van drie meter dik

Om op te letten

  • De reliëfpanelen hoog op de muren van de doorgangen, terwijl je erdoorheen loopt: Hercules, in twintig taferelen verspreid over de vijf doorgangen.
  • De dubbele rij stenen in de bestrating van het plein, die in een boog voor de poort langs loopt. Daar stond de Muur.
  • De kale attiek aan deze kant. Er was een reliëf gepland van zeven verspreide pijlen die weer samengebonden worden, als beeld van de Nederlandse provincies, maar het werd nooit uitgehakt.
  • De Victoria van achteren: de vleugels, de achterkant van de wagen en het wapperende gewaad dat Schadow toevoegde omdat ze er van deze kant stijf en bloot uitzag.
Transcriptie (2:16)

Loop door een van de zijdoorgangen, langzaam, en kijk omhoog naar de muren links en rechts van je. Die gebeeldhouwde panelen tonen Hercules: als baby die slangen wurgt, in gevecht met kentauren, en terwijl hij de appels van de Hesperiden wegdraagt. Het zijn er twintig, verdeeld over de vijf doorgangen, getekend door Bernhard Rode en uitgehakt door tien verschillende beeldhouwers. Ze waren bedoeld als allegorie op Frederik de Grote, en Schadow zelf, die er toezicht op hield, deed ze later af als reliëfs in de vijf doorgangen die niemand kan zien. Jij bent een van de weinigen die wel heeft gekeken.

Let ook op de hoge nissen in de muren van de doorgangen. Daar klapten de deuren in weg. Overdag stonden de houten vleugels open, zodat niets het zicht op de Tiergarten belemmerde.

Kom nu het plein op en draai je om. Dit is de achterkant van de poort, en dat zie je. De enige versiering aan deze kant is de rij vierkante reliëfs onder de kroonlijst. De attiek erboven is leeg: hier was een reliëf gepland van zeven verspreide pijlen die weer tot één bundel worden samengebonden, als beeld van de zeven Nederlandse provincies, en om onbekende redenen is het er nooit gekomen. En kijk naar de Victoria. Ze rijdt van je weg, naar de stad. Schadow liet haar een golvend gewaad geven omdat ze er van achteren, zei hij, zo stijf en bloot uitzag.

Sinds juni 2000 heet het plein Platz des 18. März, naar twee keer achttien maart: 1848, toen honderden burgers omkwamen bij de barricadegevechten van de Berlijnse revolutie, en 1990, de eerste vrije verkiezingen in Oost-Duitsland. Tussen die twee data maakte het plein heel wat zwaardere tijden mee. Vanaf 1961 was dit grensgebied van Oost-Berlijn, en een stuk van de Muur liep in een boog voor de poort langs, versterkt tot een tankversperring van drie meter dik. Kijk naar de bestrating. De dubbele rij stenen is de loop ervan.

Op dertien augustus 1961 kwamen West-Berlijners aan deze kant bijeen om te protesteren, onder hen burgemeester Willy Brandt. In 1963 hingen de Sovjets rode spandoeken over de poort, zodat John F. Kennedy er niet doorheen kon kijken. Richard von Weizsäcker vatte als burgemeester het hele probleem in één zin samen: de Duitse kwestie is open zolang de Brandenburger Tor dicht is. En op twaalf juni 1987 sprak Ronald Reagan hier voor de Muur de zin die iedereen kent: “Meneer Gorbatsjov, open deze poort. Meneer Gorbatsjov, haal deze muur neer.”

De poort ging open op tweeëntwintig december 1989, toen Helmut Kohl er vanuit het westen doorheen liep en Hans Modrow aan de andere kant op hem wachtte.

Stop 4 van 5 · Platz der Republik, op het grasveld voor het Westportaal, één blok ten noorden van de poort

Het Westportaal van de Rijksdag en Dem Deutschen Volke

Paul Wallot (1841–1912), architect; de letters van Peter Behrens (1868–1940) met Anna Simons, gegoten door de bronsgieterij Loevy; het gebouw in 1995–1999 herbouwd door Norman Foster · Gebouwd 1884–1894; opschrift aangebracht van 20 tot 24 december 1916 · Silezisch zandsteen, 30.000 kubieke meter, over meer dan 32 miljoen bakstenen; het opschrift 16 meter lang, in letters van 60 centimeter hoog, gegoten uit omgesmolten kanonnen

Om op te letten

  • DEM DEUTSCHEN VOLKE over de balk boven de zuilen: 16 meter aan letters van elk 60 centimeter hoog, gegoten uit twee omgesmolten kanonnen.
  • De vorm van de letters: geen Romeinse kapitalen en ook geen Duitse fraktur. Peter Behrens tekende een compromis, omdat de keuze van het lettertype een politieke strijd op zich was geworden.
  • De vier hoektorens, één voor elk van de koninkrijken die in 1871 in het keizerrijk opgingen: Pruisen, Beieren, Saksen en Württemberg.
  • Het keizerlijke wapen in het fronton, met aan weerszijden figuren voor Noord- en Zuid-Duitsland.
Transcriptie (2:26)

Ga op het gras staan met de hele westgevel voor je en lees de woorden boven de zuilen. Dem Deutschen Volke. Aan het Duitse volk. De eerste tweeëntwintig jaar van het gebouw stonden ze er helemaal niet, en er was het bezwaar van een keizer en een wereldoorlog voor nodig om ze erop te krijgen.

Paul Wallot, een architect uit Frankfurt, won in 1882 de prijsvraag, en het gebouw verrees tussen 1884 en 1894, betaald uit de herstelbetalingen die Frankrijk na de oorlog van 1870 en 1871 moest afdragen: 24 miljoen goudmark, 30.000 kubieke meter Silezisch zandsteen, meer dan 32 miljoen bakstenen. De vier hoektorens staan voor de vier koninkrijken waaruit het nieuwe keizerrijk bestond: Pruisen, Beieren, Saksen en Württemberg.

Wallot had de balk boven het portaal altijd voor die opdracht bedoeld. De keizer zag het niet zitten. Wilhelm de Tweede, de kleinzoon van de Wilhelm die de eerste steen had gelegd, ging het hele gebouw verafschuwen. Hij noemde het het toppunt van smakeloosheid, en onder vier ogen het keizerlijke apenhuis, en naar verluidt wees hij de tekst af omdat die het volk als soeverein eerde. Dus bleef het vlak leeg tot 1915. Toen vreesden ambtenaren dat de oorlog de keizer de trouw van zijn volk kostte, en kwam het idee terug. Wilhelm liet weten dat hij het niet zou goedkeuren, maar ook geen bezwaar zou maken als de commissie voor de aankleding het deed.

Daarna maakten ze ruzie over het lettertype: klassieke kapitalen, of Duitse fraktur. Peter Behrens tekende samen met Anna Simons het compromis dat je ziet. Het brons kwam van twee kanonnen die in de bevrijdingsoorlogen van 1813 tot 1815 op de Fransen waren buitgemaakt, en die werden omgesmolten. De letters werden gegoten door de gieterij Loevy, een joods familiebedrijf. Ze gingen omhoog tussen twintig en vierentwintig december 1916.

Twee jaar later, op negen november 1918, riep Philipp Scheidemann vanaf een van de balkons van dit gebouw de republiek uit. Op zevenentwintig februari 1933, vier weken nadat Hitler kanselier was geworden, brandde het uit, en de brand werd het voorwendsel om de burgerrechten op te schorten. Tijdens de deling stond het in West-Berlijn, en de Muur liep vlak langs de oostkant.

En in de zomer van 1995 verdween het twee weken lang helemaal: Christo en Jeanne-Claude pakten het hele gebouw in zilverkleurige stof in, vastgebonden met blauw touw, en vijf miljoen mensen kwamen naar een pakket kijken. Toen de verpakking eraf ging, stripte Norman Foster het gebouw tot op de buitenmuren en bouwde het opnieuw op, met behoud van de kogelgaten en van de graffiti die Sovjetsoldaten hier in 1945 achterlieten. De Bondsdag vergaderde voor het eerst onder deze woorden op negentien april 1999.

Stop 5 van 5 · Dakterras van het Rijksdaggebouw, met de lift bereikbaar vanaf het Westportaal na de veiligheidscontrole; de enige stop op deze wandeling waarvoor je je vooraf, gratis, moet aanmelden

Het dakterras, naast de koepel

Norman Foster (geboren 1935), naar de beloopbare glazen koepel die Gottfried Böhm als eerste voorstelde; op het gebouw van Paul Wallot uit 1884–1894 · Ontwerp van de koepel gepresenteerd op 8 mei 1995; herbouwd gebouw opgeleverd op 19 april 1999 · Een dakterras 24 meter boven de grond; de glazen koepel 38 meter breed en 23,5 meter hoog, de top 47 meter boven de grond, op zo’n 800 ton staal bekleed met 3.000 vierkante meter glas

Om op te letten

  • De Brandenburger Tor in het zuid-zuidoosten, waar deze wandeling begon, met de Quadriga van opzij, rijdend naar links, naar het oosten, naar het centrum.
  • De Zegezuil en de Bondskanselarij, die de eigen koepelgids van de Bondsdag allebei noemt onder de bezienswaardigheden in het rond.
  • De hoektorens van Wallot aan de randen van het terras, één voor elk koninkrijk van 1871, nu op ooghoogte.
  • De buitenkant van het koepelframe: 24 verticale stalen ribben, gekruist door 17 ringen.
Transcriptie (2:12)

Je staat 24 meter hoog, op het dak van het gebouw waar je net nog vanaf het grasveld naar keek, en de hoektorens die van beneden zo hoog leken, staan nu ongeveer op ooghoogte. Loop naar de rand van het terras en zoek de Brandenburger Tor in het zuid-zuidoosten. Van hierboven zie je de Quadriga van opzij, rijdend naar links, naar het oosten, naar het centrum, precies zoals ze ooit is neergezet.

Volgens de Bondsdag biedt dit dak uitzicht op de regeringswijk en de bezienswaardigheden van Berlijn, en de eigen gids voor kinderen noemt er drie: de Bondskanselarij, de Zegezuil en de poort. In de verdeelde stad werden buitenlandse staatsgasten om één reden standaard naar de buitenterrassen van dit gebouw gebracht: om over de Muur te kijken.

Draai je nu naar de koepel naast je. Het gebouw van Wallot had ook een koepel, van staal en glas, in 1894 een technisch hoogstandje, en de keizer nam het hem mede kwalijk omdat die hoger reikte dan de koepel van 67 meter op zijn eigen paleis. Bij de brand van 1933 raakte de koepel beschadigd en in de oorlog opnieuw, en op tweeëntwintig november 1954 bliezen Sovjetspecialisten op wat ervan over was, officieel omdat hij instabiel was.

De nieuwe koepel kwam er bijna niet. In het ontwerp van Norman Foster voor de herbouw zat helemaal geen koepel, en hij schreef dat hij geen bouwwerk op het dak kon aanraden dat er alleen om symbolische redenen kwam. De politici wilden er wel een. Onder die druk werd het dak meermaals opnieuw ontworpen, en op acht mei 1995 presenteerde Foster een beloopbare glazen koepel, die de Bondsdagleden goedkeurden. Een glazen koepel waar bezoekers in omhoog konden lopen, was al jaren eerder getekend, in 1988, door de architect Gottfried Böhm. De koepel is dus een compromis waar de eigen architect tegen pleitte.

Bekijk de buitenkant. Het is een halve ellipsoïde, 38 meter breed en 23,5 meter hoog, en de top staat 47 meter boven de grond, een flink eind lager dan waar de koepel van Wallot reikte. Het frame bestaat uit 24 verticale ribben en 17 ringen, zo’n 800 ton staal dat 3.000 vierkante meter glas draagt. Meer dan 300 vierkante meter zonnepanelen op dit dak helpen het gebouw van stroom te voorzien.

Bijna drie miljoen bezoekers per jaar komen naar dit gebouw, en daarmee is het het meest bezochte parlementsgebouw ter wereld. Kijk voor je gaat nog over de westelijke borstwering naar beneden, naar het Platz der Republik. De grote vlag op het grasveld is de Vlag van de Eenheid, zes bij tien meter, daar gehesen klokslag middernacht op drie oktober 1990, en hij wappert er nog steeds.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles wat je bij de Brandenburger Tor ziet.

Twintig Hercules-panelen in de doorgangen, tweeëndertig metopen, een Victoria die naar Parijs en weer terug is geweest, en een parlement waarvan elke hoektoren iets betekent: vijf stops zijn maar een begin. Richt de Chiaro-app op een reliëf, een wapenschild of een gebouw aan de horizon vanaf het dak van de Rijksdag, en hij zegt wat het is, uit welke tijd het stamt en wie het betaalde, en beantwoordt daarna je volgende vraag, en de vraag daarna.

Waarom is de Quadriga groen?Waar liep de Muur precies?Wie ontwierp de letters op de Rijksdag?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

De poort staat op Pariser Platz in Berlijn-Mitte, waar Unter den Linden de Ebertstraße kruist. Het plein is een voetgangersgebied met keien en de poort is afgesloten voor het verkeer, dus de eerste drie stops zijn voor iedereen toegankelijk, net als de vierde, op het grasveld van het Platz der Republik. De Rijksdag staat één blok naar het noorden aan het Platz der Republik. Voor het dakterras ga je naar de hoofdingang voor bezoekers die op de eigen plattegrond van de Bondsdag staat; de toegang vanaf de noordkant, aan de kant van het Paul-Löbe-Haus en het centraal station, is beperkt door bouwwerkzaamheden. Rolstoelgebruikers en bezoekers met een kinderwagen gebruiken de ingang onder en rechts van het Westportaal, West C genaamd.

De S-Bahnlijnen S1, S2, S25 en S26 en de U-Bahnlijn U5 stoppen bij station Brandenburger Tor, onder Unter den Linden naast Pariser Platz. Voor het eind van de wandeling bij de Rijksdag stopt de U5 ook bij station Bundestag.

02

Tickets en toegang

  • Het dakterras en de koepel zijn gratis, maar alleen met een aanmelding vooraf op bundestag.de, met achternaam, voornaam en geboortedatum van iedere bezoeker; telefonisch aanmelden kan niet. Heb je niet geboekt, probeer het dan bij het servicecentrum van de Bezoekersdienst aan het Platz der Republik, voor de Rijksdag: zijn er nog plaatsen, dan krijg je een persoonlijke bevestiging, minstens twee uur voor je bezoek, en iedereen van 16 jaar of ouder moet een origineel identiteitsbewijs met foto laten zien, dat bij de ingang opnieuw wordt gecontroleerd.
  • Het terras en de koepel zijn elke dag open, met toegang elk kwartier en de laatste toegang om 21.45 uur. Op 24 december blijven ze de hele dag dicht, en op 31 december sluiten ze om 16.00 uur, met de laatste toegang om 14.30 uur. Aanmelden zonder afspraak bij het servicecentrum kan in het zomerseizoen, van april tot en met oktober, van 8.00 tot 20.00 uur, en in de winter, van november tot en met maart, van 8.00 tot 18.00 uur; in het weekend alleen van 10.00 tot 18.00 uur, en op dinsdagen in de vergaderweken van de Bondsdag sluit het om 14.00 uur.
  • De koepel zelf is dicht voor schoonmaak en onderhoud van 28 september tot en met 2 oktober 2026, en opnieuw van 19 tot en met 30 oktober 2026. Het dakterras, en daarmee de laatste stop op deze pagina, blijft die dagen open, maar de audiogids van de Bondsdag wordt niet uitgedeeld zolang de koepel dicht is.
  • Reken bij de Rijksdag op een controle als op een vliegveld: tassen en jassen gaan door de röntgenscanner en je loopt door een metaaldetector. Grote bagage mag niet mee naar binnen, en er is ter plaatse geen plek om die achter te laten.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

De poort heeft geen eigen officiële gids: het is een openbaar monument zonder beheerder en zonder audio. De Rijksdag heeft er wel een, en die is gratis. De Bondsdag deelt op het dakterras een audiogids van 20 minuten uit, in twaalf talen, waaronder het Engels, met Duitse versies voor kinderen, in eenvoudige taal en voor bezoekers met een beperking. Hij gaat over het gebouw, het parlement en de bezienswaardigheden die je vanaf de koepel ziet, en is niet beschikbaar als de koepel dicht is. Boven loop je altijd op eigen houtje rond. Deze pagina begint op de grond: vier stops op straatniveau, nog voor je je hoeft aan te melden, en dan het dak, elk met de volledige tekst onder de speler.

Officiële website →

Vragen

Is er een gratis audiogids voor de Brandenburger Tor?

Die op deze pagina is gratis en werkt in je browser: vijf ingesproken stops van Pariser Platz tot het dak van de Rijksdag, met de tekst onder elke stop. De poort zelf heeft geen eigen officiële audio, maar de Bondsdag leent op het dakterras van de Rijksdag een gratis audiogids uit. Voor een reliëf of een gebouw dat geen van beide noemt, vertelt de Chiaro-app je het verhaal aan de hand van een foto.

Kan ik naar de audiogids van de Brandenburger Tor luisteren zonder me aan te melden voor de Rijksdag?

Voor vier van de vijf stops wel. Pariser Platz, de Quadriga, de westkant en het grasveld voor het Westportaal van de Rijksdag zijn allemaal openbaar terrein. Alleen de laatste stop, het dakterras, ligt achter de veiligheidscontrole van de Bondsdag, en daar kom je gratis, maar alleen met een aanmelding vooraf of een bevestiging op korte termijn van het servicecentrum aan het Platz der Republik.

Wat kost de officiële audiogids van de Brandenburger Tor?

Voor de poort bestaat er geen: het is een openbaar monument zonder beheerder. Op het dak van de Rijksdag kost de eigen audiogids van de Bondsdag niets. Hij duurt 20 minuten, is er in twaalf talen, waaronder het Engels, en je haalt hem op het dakterras op, maar niet als de koepel dicht is voor schoonmaak.

Waar begin ik de wandeling bij de Brandenburger Tor?

Op Pariser Platz, het voetgangersplein aan het westeinde van Unter den Linden, ruim achteraan aan de oostkant, zodat de hele voorgevel in beeld past. Naar die kant is de poort gebouwd, en daar kijkt de Quadriga naartoe. Het S-Bahn- en U5-station Brandenburger Tor komt naast het plein uit.

Wanneer is de koepel van de Rijksdag dicht?

Op 24 december blijven de koepel en het dakterras allebei de hele dag dicht, en op 31 december sluiten ze om 16.00 uur. Alleen de koepel is daarnaast in twee periodes dicht voor schoonmaak, van 28 september tot en met 2 oktober 2026 en van 19 tot en met 30 oktober 2026; het dakterras blijft dan open. Voor andere sluitingen kun je de Bezoekersdienst van de Bondsdag bellen.

Waar liep de Berlijnse Muur bij de Brandenburger Tor?

Net ten westen ervan, rond wat nu het Platz des 18. März is. Een gebogen stuk van de Muur sloot het plein voor de poort af, versterkt tot een tankversperring van drie meter dik, en een dubbele rij stenen in de bestrating markeert nu de loop ervan. Van 1961 tot 22 december 1989 bleef de poort dicht.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de Brandenburger Tor.