Przejdź do treści

Muzeum Thyssen-Bornemisza · Madryt · Niezależny przewodnik

Audioprzewodnik po Muzeum Thyssen-Bornemisza,
pięć przystanków, za darmo.

Od florenckiego obrazu ku pamięci zmarłej po paryskie lustro toaletowe, opowiedziane na głos na tej stronie. O reszcie z niemal 1000 obrazów opowie Chiaro, wystarczy zdjęcie.

Pobierz w App Store

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją Muzeum Thyssen-Bornemisza.

9:41

Portret Giovanny degli Albizzi Tornabuoni

Muzeum Thyssen-Bornemisza, Madryt

0:00 2:35
Przystanek 1 z 5

Pięć przystanków · 12 min słuchania

Pięć przystanków, jedna trasa,
w kolejności, w jakiej je zobaczysz.

Najpierw idź na górę. Muzeum numeruje sale chronologicznie, od szczytu budynku w dół, a nasz audioprzewodnik po Muzeum Thyssen-Bornemisza idzie za tą numeracją po kolei: Ghirlandaio w sali 5, Carpaccio w sali 7, Caravaggio w sali 12 i Hals w sali 23, wszyscy na poziomie 2, a potem piętro niżej Morisot w sali 33 na poziomie 1. Słuchanie zajmuje około 12 minut. Samo przejście to według naszych własnych szacunków jakieś dwadzieścia minut, jeśli nigdzie się nie zatrzymasz, a zatrzymasz się na pewno.

Każdy numer sali pochodzi z podstrony, którą Museo Thyssen poświęca danemu obrazowi w swoim katalogu zbiorów. Muzeum uprzedza też, że jego obrazy często są wypożyczane, a wtedy na ścianie pojawia się informacja albo inne dzieło w zastępstwie. Wierz ścianie, nie tej stronie, a jeśli jedno z drugim się rozjedzie, napisz do nas.

Przystanek 1 z 5 · Poziom 2, sala 5, kolekcja stała

Portret Giovanny degli Albizzi Tornabuoni

Domenico Ghirlandaio (1449–1494) · 1489–1490 · Technika mieszana na desce, 77 × 49 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Karteczka za jej szyją, po prawej. Rzymskie cyfry na dole dają 1488, rok jej śmierci, a nie rok powstania obrazu.
  • Złota tkanina na ramieniu, z godłem Tornabuonich i dwiema literami L, od imienia jej męża, Lorenza.
  • Koralowe paciorki zwisające z półki i książka na występie pod nimi, jedno i drugie po prawej, jedno i drugie jako znak jej pobożności.
Transkrypcja (2:35)

Ona na ciebie nie spojrzy. Twarz w ścisłym profilu, długa szyja, złożone dłonie, a wszystko w tej postaci jest tak opanowane, że dopiero po chwili rozumiesz, z jakim obrazem masz do czynienia. To obraz ku pamięci zmarłej. Kiedy Domenico Ghirlandaio malował tę deskę, około 1489 lub 1490 roku, przedstawiona na niej młoda kobieta już nie żyła.

Giovanna degli Albizzi urodziła się we Florencji w 1468 roku. W czerwcu 1486 roku wyszła za Lorenza Tornabuoniego. W październiku 1487 roku przyszedł na świat syn, Giovanni. Siódmego października 1488 roku, w ciąży z drugim dzieckiem, zmarła. Miała dziewiętnaście lat.

A teraz znajdź karteczkę za jej szyją, po prawej. To klucz do całego obrazu. Są na niej wersy przerobione z rzymskiego poety Marcjalisa, a pod nimi data rzymskimi cyframi: 1488, rok jej śmierci, a nie rok powstania obrazu. Łacina mówi mniej więcej tak: Sztuko, gdybyś umiała oddać charakter i umysł, nie byłoby na ziemi piękniejszego obrazu. Zastanów się, co to za wyznanie. Malarz u szczytu swojego rzemiosła mówi ci we własnym dziele, że udało mu się uchwycić tylko to, co w niej zewnętrzne.

To zewnętrzne znał dobrze. Malował ją już w całej postaci na fresku Nawiedzenia, w kaplicy Tornabuonich w Santa Maria Novella, a to dzięki medalowi Niccolò Fiorentina z jej wizerunkiem i imieniem wiemy, kim jest. Profil był zwykłym florenckim sposobem malowania kobiet i zaczynał już trącić myszką. Dla kogoś, kto nie mógł już pozować do portretu, trudno mi wyobrazić sobie lepszy wybór.

Spójrz na złotą tkaninę na jej ramieniu. Widnieje na niej godło Tornabuonich i dwie litery L, od Lorenza, a więc imię męża nosi ona na własnym ubraniu. Z półki nad karteczką zwisa sznur koralowych paciorków, prawdopodobnie różaniec. Wierzono wtedy, że koral chroni przed złem i sprzyja płodności, i ciężko na to patrzeć na portrecie kobiety, która zmarła w ciąży. Na występie niżej leży książka, być może do modlitwy.

Pod farbą podczerwień ukazuje naszyjnik z okrągłych paciorków, ukryty na szyi, który nigdy nie wszedł do ostatecznej kompozycji, a dłonie najpierw umieszczono wyżej, a potem opuszczono. Ghirlandaio wciąż przesuwał ją ku czemuś cichszemu.

Deska zawisła najpierw we własnych pokojach Lorenza w pałacu Tornabuonich. J. P. Morgan kupił ją w 1907 roku, a w 1935 roku jego syn sprzedał ją Heinrichowi Thyssenowi. Przebyła długą drogę od tamtych pokoi, a karteczka wciąż mówi to samo, co mówiła wtedy: malarzowi nie do końca się z nią udało.

Przystanek 2 z 5 · Poziom 2, sala 7, kolekcja stała

Młody rycerz w pejzażu

Vittore Carpaccio (ok. 1465–1525/26) · ok. 1505 · Olej na płótnie, 218,5 × 151,5 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Biały gronostaj w lewym dolnym rogu, a obok niego zwój: Malo mori quam foedari, lepiej umrzeć, niż się splamić.
  • Jastrząb strącający czaplę na niebie, co może być aluzją do śmierci tego człowieka.
  • Połysk zbroi. Żeby go uzyskać, Carpaccio dodał do farby antymonit, minerał rzadko używany w malarstwie.
Transkrypcja (2:29)

Oto młody człowiek, który się zatrzymał. Płótno ma ponad dwa metry wysokości, a on stoi na nim w pełnej zbroi, obiema dłońmi trzymając miecz, w pejzażu tak gęsto zapełnionym ptakami, zwierzętami i roślinami, że wygląda to nie tyle na tło, ile na szyfr, którego nikt jeszcze do końca nie złamał.

Przez długi czas nie wiedziano nawet, kto to namalował. Na płótnie widniał monogram Albrechta Dürera, a własną sygnaturę Carpaccia zamalowano. Do 1919 roku uchodziło za dzieło Dürera. Kiedy badali je konserwatorzy muzeum, znaleźli na odwrocie ukrytą inskrypcję: A. Durer. Komuś bardzo zależało na tym nazwisku. A przecież Vittore Carpaccio przez cały czas był tu podpisany, na karteczce na prawo od postaci, i ta karteczka wciąż czeka, aż ją znajdziesz.

Teraz spójrz w lewy dolny róg. To małe białe zwierzę to gronostaj, a obok niego biegnie zwój z łacińską dewizą Malo mori quam foedari, lepiej umrzeć, niż się splamić. Dewiza i zwierzę podsuwają myśl, że to być może rycerz Orderu Gronostaja, ale prawdziwe pytanie dopiero się tu zaczyna: kim on jest? Jeśli to portret, a prawdopodobnie tak, to często nazywa się go najwcześniejszym portretem całopostaciowym w malarstwie zachodnim, a my wciąż nie znamy imienia modela.

Historycy sztuki zgadują od stu lat. Jeden z ulubionych kandydatów to Francesco Maria Pierwszy della Rovere, książę Urbino. Kandydat, o którym najtrudniej mi zapomnieć, jest nowszy, a zaproponował go badacz Augusto Gentili: Wenecjanin Marco Gabriel, który dowodził twierdzą Metoni w Grecji, gdy w 1500 roku oblegli ją Osmanie. Jako jedyny Wenecjanin przeżył, a za to oskarżono go o tchórzostwo. Zabrany do Konstantynopola, został ścięty czwartego listopada 1501 roku. Jeśli to ten człowiek, obraz jest odpowiedzią jego rodziny na to oskarżenie, a dewiza o śmierci, która lepsza jest niż hańba, przestaje być ozdobą.

Spójrz w górę, na niebo, gdzie jastrząb strąca czaplę, i jeszcze raz na to, jak on stoi, bo przypomina to posąg na grobowcu. Jeździec za nim to może jego paź, a może ten sam człowiek jeszcze za życia. Konserwatorzy odkryli, że Carpaccio najpierw wyobrażał sobie więcej niż jednego konia. Znaleźli też w zbroi antymonit, minerał rzadko używany w farbach, wybrany po to, by metal lśnił. Heinrich Thyssen kupił płótno w 1935 roku od spadkobierców amerykańskiego kolekcjonera Otto Kahna. Zapłacił za rycerza, którego zbroja wciąż błyszczy, a imienia wciąż brakuje.

Przystanek 3 z 5 · Poziom 2, sala 12, kolekcja stała

Święta Katarzyna Aleksandryjska

Caravaggio (Michelangelo Merisi, 1571–1610) · ok. 1598–1599 · Olej na płótnie, 173 × 133 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Złamane koło z żelaznymi ostrzami po lewej, które według legendy rozpadło się, gdy go dotknęła.
  • Miecz pod jej dłońmi i gałązka palmowa na podłodze, dwa pozostałe znaki jej męczeństwa.
  • Jej oczy. Święta na obrazie dewocyjnym, a patrzy na ciebie spokojnie, wprost, jak ktoś, kogo można by rozpoznać na ulicy.
Transkrypcja (2:29)

Patrzy prosto na ciebie i nigdzie się nie spieszy. Wszystko wokół niej mówi: męczennica. Złamane koło, miecz, gałązka palmowa na podłodze. Jej twarz mówi coś zupełnie innego. Caravaggio namalował ten obraz około 1598 lub 1599 roku w Rzymie, niemal na pewno dla swojego pierwszego mecenasa, kardynała Francesca Marii del Monte. W kolekcji kardynała odnotowano go w 1627 roku.

Najpierw święta. Katarzyna Aleksandryjska była według legendy młodą szlachcianką, która spierała się z rzymskim cesarzem i jego filozofami i wielu z nich nawróciła. Cesarz skazał ją na koło z kolcami, które rozpadło się, gdy tylko go dotknęła, więc kazał ją ściąć. Stąd te trzy przedmioty. Klęczy na poduszce, w szatach księżniczki, obiema dłońmi trzymając miecz, który w końcu ją zabił. Sam Kościół katolicki stracił do niej zaufanie: w 1969 roku usunął ją z kalendarza świętych, uznając, że prawdopodobnie nigdy nie istniała, a w 2002 roku przywrócił.

Kobieta, na którą właśnie patrzysz, istniała na pewno. Rozpoznano w niej Fillide Melandroni, urodzoną w Sienie w 1581 roku, jedną z najbardziej znanych kurtyzan Rzymu. Kiedy więc powstawał ten obraz, nie miała jeszcze dwudziestu lat. Caravaggio użył jej ponownie jako Judyty w obrazie Judyta odcinająca głowę Holofernesowi, namalował też jej portret, który spłonął w Berlinie podczas drugiej wojny światowej. Na tym polega szok tego obrazu i jego siła. Obraz do kolekcji kardynała, a święta ma twarz kobiety, którą mógłby rozpoznać pół Rzymu.

Zobacz, jak pada światło. Wpada ostro z lewego górnego rogu, a resztę zostawia w czerni, tak że ona jakby wychyla się z ciemności ku tobie. Takie operowanie światłem i bryłą wywarło potem ogromny wpływ na malarzy we Włoszech i w całej Europie.

Muzeum przebadało materiały i znalazło coś, czego nie widać: czerwień, część pierwszej wersji jej stroju. Dziś najmocniejszą czerwienią, jaka została na obrazie, jest poduszka pod jej kolanami.

Jej życie też nie zostało w pracowni. Fillide związana była z młodym człowiekiem ze szlacheckiej rodziny, Ranucciem Tomassonim, i w 1599 roku oboje zostali razem aresztowani. W maju 1606 roku Caravaggio zabił Tomassoniego i uciekł z Rzymu z wyrokiem śmierci. Plotka głosiła, że poszło o nią, i dziś nikt już tego nie rozstrzygnie. Stało się to jakieś siedem lat po tym, jak namalował to spokojne spojrzenie prosto w oczy, z mieczem w jej dłoniach.

Przystanek 4 z 5 · Poziom 2, sala 23, kolekcja stała

Grupa rodzinna w pejzażu

Frans Hals (ok. 1582–1666) · 1645–1648 · Olej na płótnie, 202 × 285 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Złączone dłonie pary, aluzja do wierności małżeńskiej, i pies przy dziewczynce, znak lojalności.
  • Chłopiec między kobietą a dziewczynką, patrzący poza obraz, postać, której katalog z 1910 roku poświęcił jedną linijkę.
  • Koronki i mankiety z bliska: kilka swobodnych pociągnięć, które stają się koronką dopiero, gdy się cofniesz.
Transkrypcja (2:16)

Cofnij się, bo to konieczne. To płótno ma prawie trzy metry szerokości, jest jednym z największych, jakie Frans Hals w ogóle namalował, i największym, które nie przedstawia haarlemskiej gwardii obywatelskiej. Wygląda jak najbardziej beztroskie popołudnie holenderskiego siedemnastego wieku. Para siedzi na świeżym powietrzu, trzymając się za ręce, co jest aluzją do wierności małżeńskiej. Przy dziewczynce czeka pies, znak lojalności. Wszyscy są dobrze ubrani i bardzo z tego zadowoleni.

Podejdź bliżej i zobacz, jak niewiele tu narysowano. Koronki i mankiety to kilka swobodnych pociągnięć szerokiego pędzla, które zamieniają się w koronkę dopiero, gdy znów się cofniesz. Jak na lata czterdzieste siedemnastego wieku wygląda to bardzo nowocześnie. Bogaci mieszczanie Holandii chcieli uwiecznić swoją pomyślność, a Hals sprawiał, że wyglądała jak żywa.

A teraz spójrz poza parę, między kobietę a dziewczynkę. Stoi tam czarnoskóry chłopiec w brązowym kaftanie i białym kołnierzu, patrzy prosto przed siebie i to o nim mówi się dziś w związku z tym płótnem. Żaden inny plenerowy obraz rodzinny Halsa nie ma takiej postaci. Nie zawsze go zauważano. W 1906 roku Royal Academy w Londynie pokazała obraz jako portret rodziny samego malarza. Katalog z 1910 roku liczy pięcioosobową grupę rodzinną i poświęca mu jedną linijkę, mały chłopiec w ciemnobrązowym stroju, bez słowa o tym, że jest czarnoskóry. W tym samym roku amerykański kolekcjoner Otto Kahn przelicytował J. P. Morgana i kupił płótno za 500 000 dolarów.

W 2023 roku dwie badaczki, Ineke Mok i Dineke Stam, dowodziły, że rodzina jednak ma nazwisko: to Jacob Ruychaver z żoną Marią Hendrixs oraz dziećmi, Geertruid i Willemem. Ruychaver był związany ze Złotym Wybrzeżem w Afryce Zachodniej, gdzie dawni dyrektorzy generalni często kazali się portretować z afrykańskim służącym. Jeśli badaczki mają rację, za tym beztroskim popołudniem stoi historia kolonialna. Samo muzeum zaprosiło je, by opowiedziały o obrazie w ramach wystawy o pamięci kolonialnej we własnych zbiorach.

W kwietniu 2017 roku amerykański malarz Titus Kaphar zamalował na scenie, podczas wystąpienia TED, kopię tego płótna, aż został sam chłopiec. Chciał pokazać, że o koronkowych kołnierzach na takich obrazach wiemy znacznie więcej niż o ludziach, którzy stoją za nimi. Spójrz jeszcze raz na kołnierze, na te kilka szybkich pociągnięć. A potem spójrz na niego.

Przystanek 5 z 5 · Poziom 1, sala 33, kolekcja stała

Lustro psyche

Berthe Morisot (1841–1895) · 1876 · Olej na płótnie, 65 × 54 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Okna po obu stronach lustra, które wypełniają pokój światłem; to po lewej do połowy zasłaniają firanki.
  • Rama lustra biegnąca aż do górnej krawędzi płótna, przez co powstaje obraz w obrazie.
  • Ile tu jest różnych odcieni bieli: w sukni, w firankach, na ścianie i na sofie.
Transkrypcja (2:23)

Po całym piętrze wielkich deklaracji oto małe płótno z kobietą, której zupełnie nie interesujesz. Zaledwie sześćdziesiąt pięć centymetrów na pięćdziesiąt cztery. Stoi przed wysokim, przechylanym lustrem, z obnażonym jednym ramieniem, i za plecami zbiera w talii białą suknię. Oczy ma spuszczone i tak samo oczy w odbiciu. Takie lustro nazywano psyche, stąd tytuł obrazu, a psyche to także greckie słowo oznaczające duszę.

Zacznij od bieli, bo to właśnie je malowała tak naprawdę Berthe Morisot. Światło wpada przez dwa okna po obu stronach lustra, odbija się od szkła i zamienia pokój w całą gamę jasnych tonów, w sukni, w firankach, na ścianie i na sofie. Na tym tle czerwony dywan jest jedyną mocną nutą, a z tej odległości to same plamki i kropki. Rama lustra biegnie aż do górnej krawędzi płótna, więc dostajesz obraz w obrazie.

Morisot namalowała to w 1876 roku. To jedno z ośmiu płócien, które stworzyła w tamtym roku, a cztery z nich przedstawiają kobiety przy toaletce. Pokazała je na trzeciej wystawie impresjonistów w 1877 roku, obok innego obrazu kobiety przy toaletce, który później kupiła amerykańska malarka Mary Cassatt. Oficjalny paryski Salon miała już wtedy za sobą. Po debiucie w 1864 roku przyjęto ją jeszcze sześć razy, a w 1874 roku Salon ją odrzucił. Nigdy więcej się nie zgłosiła i w tym samym roku dołączyła do impresjonistów na ich pierwszej wystawie. Tamtego roku wyszła też za Eugène'a Maneta, brata swojego przyjaciela i kolegi po fachu, Édouarda. Jej matka była wnuczką brata lub siostry Jeana-Honoré Fragonarda, którego Huśtawka także znajduje się w tych zbiorach.

Temat wygląda znajomo. Kobieta przed lustrem była utartym sposobem, by zasugerować, że kobiety są próżne, i dać mężczyznom coś do oglądania. Ale historyczka sztuki Whitney Chadwick odczytała w 1990 roku ten obraz jako coś odważnego, życzliwy obraz kobiety świadomej samej siebie. Ona sprawdza, jak wygląda we własnych oczach, i nikogo więcej tu nie zaprasza. Myślę, że to trafne i że dlatego to ciche płótno nie blednie przy wszystkim, co wisi piętro wyżej.

W 1890 roku Morisot napisała w dzienniku, że siła kobiet tkwi w uczuciu, w intuicji i w spojrzeniu delikatniejszym niż męskie. A potem dodała: chciałabym pracować aż do śmierci. Zostało jej pięć lat. Drugiego marca 1895 roku zmarła na zapalenie płuc, którym zaraziła się, opiekując się szesnastoletnią córką Julie.

Niezależny przewodnik · Chiaro

Zostało jeszcze dziewięćset z okładem obrazów.

Trasa kończy się na Morisot, ale kolekcja sięga od końca trzynastego wieku po lata osiemdziesiąte dwudziestego. Stań przed Rembrandtem, Monetem albo Hopperem, zrób zdjęcie, a Chiaro nazwie obraz, opowie, gdzie bywał, zanim trafił do Madrytu, i będzie odpowiadać na twoje pytania zadawane na głos, dopóki ci się nie skończą.

Kim jest młody rycerz?Kim była Fillide Melandroni?Dlaczego chłopiec stoi za parą?

Przed wizytą

01

Dojazd

Paseo del Prado, 8, 28014 Madrid, niedaleko Prado, na tym samym odcinku muzeów sztuki co Reina Sofía. Bilety są sprzedawane online i w kasie muzeum.

Najbliżej jest stacja Banco de España na linii 2 metra. Pociągi zatrzymują się na stacjach Atocha i Recoletos. Lista autobusów to 1, 2, 5, 9, 10, 14, 15, 20, 27, 34, 37, 41, 51, 52, 53, 74, 146, 150.

02

Bilety

  • Poniedziałki są krótkie i bezpłatne: od 12.00 do 16.00, z kolekcją, bez biletu. W pozostałe dni wstęp kosztuje 14 euro, 10 euro dla osób powyżej 65 lat, emerytów i studentów, a osoby poniżej 18 lat wchodzą za darmo.
  • Godziny zależą od pory roku: od wtorku do piątku od 10.00 do 19.00 od września do czerwca, a w lipcu i sierpniu do 21.00, w niedzielę od 10.00 do 19.00, a wejście kończy się 30 minut przed zamknięciem. Muzeum podaje dla soboty godziny od 10.00 do 23.00, ale kasa zamyka się o 20.30, a bezpłatne wejście od 21.00 obejmuje tylko wystawy czasowe na parterze i poziomie -1, bez żadnego z tych pięciu obrazów, więc na nie przyjdź znacznie wcześniej.
  • Od 15 października 2026 do 17 stycznia 2027 roku 25 dzieł z tej kolekcji jest wypożyczonych do Mauritshuis w Hadze, więc zanim przyjedziesz specjalnie dla jednego obrazu, sprawdź, czy jest na miejscu.
  • Muzeum wskazuje godziny od 14.00 do 16.00 jako zwykle najspokojniejsze. Bilet nie ma wyznaczonej godziny wejścia, chyba że dokupisz wystawę czasową na parterze, i tego samego dnia możesz wyjść i wrócić.
Oficjalne bilety →
03

Oficjalny audioprzewodnik

Oficjalny audioprzewodnik to dopłata 5,50 euro do biletu, do kupienia razem z nim online albo na miejscu w kasie i przy stanowiskach audioprzewodników. Działa na twoim telefonie lub na urządzeniu muzealnym i ma trasy po 15, 30 lub 50 dziełach oraz godzinną trasę 10 Masterpieces. Ta strona jest węższa i nic nie kosztuje: pięć obrazów, a pod każdym odtwarzaczem wydrukowany tekst.

Oficjalna strona →

Pytania

Czy jest darmowy audioprzewodnik po Muzeum Thyssen-Bornemisza?

Tak, na tej stronie. Opowieści o pięciu obrazach odtwarzają się w przeglądarce, bez instalowania i płacenia, a pod każdą jest pełny tekst. Każdym innym obrazem w tym muzeum zajmie się aplikacja Chiaro, wystarczy zdjęcie.

Ile kosztuje oficjalny audioprzewodnik po Muzeum Thyssen-Bornemisza?

5,50 euro doliczane do ceny biletu, według cennika muzeum. Kupuje się go razem z biletem online albo tego samego dnia w kasie lub przy stanowiskach audioprzewodników, a działa na twoim smartfonie lub na urządzeniu muzealnym.

Gdzie w Muzeum Thyssen-Bornemisza wisi Giovanna Tornabuoni Ghirlandaia?

W sali 5 na poziomie 2, w kolekcji stałej. Wejdź na drugi poziom, tam zaczyna się numeracja sal, a obraz znajdziesz na początku tego ciągu. To pierwszy przystanek naszej trasy.

W jaki dzień Muzeum Thyssen-Bornemisza jest zamknięte?

Żaden dzień tygodnia nie jest dniem zamknięcia. Muzeum nie otwiera się w ogóle tylko 25 grudnia, 1 maja i w Nowy Rok. W poniedziałki jest czynne krócej, od 12.00 do 16.00, a 24 i 31 grudnia od 10.00 do 15.00.

Ile czasu zajmuje zwiedzanie Muzeum Thyssen-Bornemisza?

Muzeum szacuje wizytę na około dwie i pół godziny i radzi doliczyć około 50 minut, jeśli chcesz zobaczyć także wystawę czasową na parterze. Te pięć przystanków zajmie około pół godziny, razem ze słuchaniem i przejściem, jeśli idziesz od jednego do drugiego prosto.

Czy w poniedziałki wstęp do Muzeum Thyssen-Bornemisza jest bezpłatny?

Tak, od 12.00 do 16.00, bo w poniedziałki muzeum jest czynne tylko w tych godzinach. Te sponsorowane godziny obejmują kolekcję, a więc wszystkie pięć przystanków, i można wejść bez biletu. Licz się z krótszą wizytą niż zwykłe w tym muzeum dwie i pół godziny.

Więcej audioprzewodników

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją Muzeum Thyssen-Bornemisza.