Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα · Μαδρίτη · Ανεξάρτητος ξεναγός

Ηχητικός ξεναγός του Μουσείου Τίσεν-Μπορνεμίσα,
πέντε στάσεις, δωρεάν.

Από ένα φλωρεντινό πορτρέτο μνήμης έως έναν παριζιάνικο καθρέφτη του μπουντουάρ, όλα αφηγημένα φωναχτά σε αυτή τη σελίδα. Για τους υπόλοιπους από τους σχεδόν 1.000 πίνακες, φωτογραφίστε έναν και αναλαμβάνει το Chiaro.

Λήψη στο App Store

Δημιουργία του Chiaro. Δεν συνδέεται με το Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα.

9:41

Πορτρέτο της Τζοβάνα ντέλι Αλμπίτσι Τορναμπουόνι

Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα, Μαδρίτη

0:00 2:35
Στάση 1 από 5

Οι πέντε στάσεις · 12 λεπτά ήχου

Πέντε στάσεις, μία διαδρομή,
με τη σειρά που θα περπατήσετε.

Ανεβείτε πρώτα. Το μουσείο αριθμεί τις αίθουσές του χρονολογικά, από την κορυφή του κτιρίου προς τα κάτω, και ο ηχητικός μας ξεναγός του Μουσείου Τίσεν-Μπορνεμίσα ακολουθεί αυτούς τους αριθμούς με τη σειρά: ο Γκιρλαντάιο στην αίθουσα 5, ο Καρπάτσο στην αίθουσα 7, ο Καραβάτζο στην αίθουσα 12 και ο Χαλς στην αίθουσα 23, όλοι στο επίπεδο 2, και μετά έναν όροφο κάτω, η Μοριζό στην αίθουσα 33 στο επίπεδο 1. Η ακρόαση διαρκεί περίπου 12 λεπτά. Το περπάτημα, κατά τη δική μας εκτίμηση, φτάνει περίπου τα είκοσι λεπτά αν δεν σταματήσετε στον δρόμο, και θα σταματήσετε στον δρόμο.

Κάθε αριθμός αίθουσας προέρχεται από τη σελίδα του ίδιου του μουσείου για τον συγκεκριμένο πίνακα στη συλλογή. Το μουσείο προειδοποιεί επίσης ότι οι πίνακές του βρίσκονται συχνά δανεισμένοι αλλού, οπότε στον τοίχο υπάρχει μια ειδοποίηση ή ένα άλλο έργο στη θέση τους. Πιστέψτε τον τοίχο και όχι αυτή τη σελίδα, και γράψτε μας όταν διαφωνούν.

Στάση 1 από 5 · Επίπεδο 2, αίθουσα 5, μόνιμη συλλογή

Πορτρέτο της Τζοβάνα ντέλι Αλμπίτσι Τορναμπουόνι

Ντομένικο Γκιρλαντάιο (1449–1494) · 1489–1490 · Μεικτή τεχνική σε ξύλο, 77 × 49 εκ.

Προσέξτε

  • Το χαρτάκι πίσω από τον λαιμό της, δεξιά. Οι λατινικοί αριθμοί στο κάτω μέρος δίνουν 1488, τη χρονιά που πέθανε, όχι τη χρονιά του πίνακα.
  • Το χρυσό ύφασμα στον ώμο της, με το έμβλημα των Τορναμπουόνι και δύο γράμματα L για τον σύζυγό της, τον Λορέντζο.
  • Τις κοραλλένιες χάντρες που κρέμονται από το ράφι και το βιβλίο στο περβάζι από κάτω, και τα δύο δεξιά, και τα δύο σημάδια της ευσέβειάς της.
Κείμενο (2:35)

Δεν θα σας κοιτάξει. Το πρόσωπο είναι στραμμένο σε αυστηρό προφίλ, ο λαιμός μακρύς, τα χέρια ενωμένα, και όλα πάνω της είναι τόσο μαζεμένα που χρειάζεται μια στιγμή για να καταλάβετε τι είδους πίνακας είναι αυτός. Είναι ένα πορτρέτο στη μνήμη της. Όταν ο Ντομένικο Γκιρλαντάιο ζωγράφισε αυτόν τον πίνακα, γύρω στο 1489 ή το 1490, η νεαρή γυναίκα που απεικονίζει είχε ήδη πεθάνει.

Η Τζοβάνα ντέλι Αλμπίτσι γεννήθηκε στη Φλωρεντία το 1468. Τον Ιούνιο του 1486 παντρεύτηκε τον Λορέντζο Τορναμπουόνι. Ένας γιος, ο Τζοβάνι, ήρθε τον Οκτώβριο του 1487. Στις επτά Οκτωβρίου του 1488, έγκυος στο δεύτερο παιδί της, πέθανε. Ήταν δεκαεννέα χρονών.

Βρείτε τώρα το χαρτάκι πίσω από τον λαιμό της, δεξιά. Είναι το κλειδί ολόκληρου του πίνακα. Έχει στίχους προσαρμοσμένους από τον Ρωμαίο ποιητή Μαρτιάλη και μετά μια χρονολογία με λατινικούς αριθμούς: 1488, τη χρονιά που πέθανε, όχι τη χρονιά του πίνακα. Τα λατινικά λένε, κατά προσέγγιση: Τέχνη, αν μπορούσες να αποδώσεις τον χαρακτήρα και το πνεύμα, δεν θα υπήρχε ωραιότερος πίνακας στη γη. Σκεφτείτε τι παραδέχεται αυτό. Ένας ζωγράφος στην ακμή της τέχνης του σάς λέει, μέσα στο ίδιο του το έργο, ότι κατάφερε να αποδώσει μόνο το εξωτερικό της.

Αυτό το εξωτερικό το ήξερε καλά. Την είχε ήδη ζωγραφίσει ολόσωμη σε μια τοιχογραφία της Επίσκεψης της Παναγίας στην Ελισάβετ, στο παρεκκλήσι των Τορναμπουόνι στη Σάντα Μαρία Νοβέλα, και ένα μετάλλιο του Νικολό Φιορεντίνο με τη μορφή και το όνομά της είναι ο λόγος που ξέρουμε ποια είναι. Το προφίλ ήταν ο συνηθισμένος φλωρεντινός τρόπος να ζωγραφίζεις μια γυναίκα και είχε αρχίσει να φαίνεται παλιομοδίτικο. Για κάποια που δεν μπορούσε πια να ποζάρει για πορτρέτο, δύσκολα φαντάζομαι καλύτερη επιλογή.

Κοιτάξτε το χρυσό ύφασμα στον ώμο της. Έχει το έμβλημα των Τορναμπουόνι και δύο γράμματα L για τον Λορέντζο, έτσι φορά το όνομα του συζύγου της πάνω στα ρούχα της. Από το ράφι πάνω από το χαρτάκι κρέμεται μια σειρά από κοραλλένιες χάντρες, πιθανότατα ροζάριο. Οι άνθρωποι της εποχής πίστευαν ότι το κοράλλι διώχνει το κακό και βοηθά τη γονιμότητα, κάτι που πονάει να το βλέπεις στο πορτρέτο μιας γυναίκας που πέθανε έγκυος. Στο περβάζι από κάτω βρίσκεται ένα βιβλίο, ίσως προσευχητάριο.

Κάτω από το χρώμα, το υπέρυθρο αποκαλύπτει ένα κολιέ από στρογγυλές χάντρες κρυμμένο στον λαιμό, που δεν πέρασε στην τελική σύνθεση, και τα χέρια είχαν αρχικά τοποθετηθεί ψηλότερα και μετά κατέβηκαν. Ο Γκιρλαντάιο την οδηγούσε διαρκώς προς κάτι πιο ήσυχο.

Ο πίνακας κρεμόταν αρχικά στα δωμάτια του ίδιου του Λορέντζο, στο μέγαρο των Τορναμπουόνι. Ο Τζέι Πι Μόργκαν το αγόρασε το 1907 και το 1935 ο γιος του το πούλησε στον Χάινριχ Τίσεν. Έχει ταξιδέψει πολύ μακριά από εκείνα τα δωμάτια, και το χαρτάκι λέει ακόμη αυτό που έλεγε εκεί: ο ζωγράφος δεν κατάφερε ακριβώς να την αποδώσει.

Στάση 2 από 5 · Επίπεδο 2, αίθουσα 7, μόνιμη συλλογή

Νεαρός ιππότης σε τοπίο

Βιτόρε Καρπάτσο (περ. 1465–1525/26) · περ. 1505 · Λάδι σε καμβά, 218,5 × 151,5 εκ.

Προσέξτε

  • Την άσπρη ερμίνα κάτω αριστερά, με την ταινία δίπλα της: Malo mori quam foedari, καλύτερα να πεθάνω παρά να μολυνθώ.
  • Το γεράκι που ρίχνει κάτω έναν ερωδιό στον ουρανό, κάτι που ίσως υπαινίσσεται τον θάνατο αυτού του άνδρα.
  • Τη λάμψη στην πανοπλία. Ο Καρπάτσο έβαλε στο χρώμα στιβνίτη, ένα ορυκτό που σπάνια χρησιμοποιείται στη ζωγραφική, για να την πιάσει.
Κείμενο (2:24)

Να ένας νέος που έχει σταματήσει να κινείται. Ο καμβάς έχει ύψος πάνω από δύο μέτρα και ο νέος στέκεται μέσα του με πλήρη πανοπλία, και τα δύο χέρια στο σπαθί, σε ένα τοπίο τόσο γεμάτο με πουλιά, ζώα και φυτά, που μοιάζει λιγότερο με σκηνικό και περισσότερο με κρυπτογράφημα που κανείς δεν έχει καταφέρει να λύσει ολόκληρο.

Για πολύ καιρό κανείς δεν ήξερε καν τον σωστό ζωγράφο. Ο καμβάς έφερε το μονόγραμμα του Άλμπρεχτ Ντύρερ, και η υπογραφή του ίδιου του Καρπάτσο είχε καλυφθεί με χρώμα. Αποδιδόταν στον Ντύρερ έως το 1919. Όταν οι συντηρητές του μουσείου τον μελέτησαν, βρήκαν στην πίσω όψη μια κρυμμένη επιγραφή που έλεγε A. Durer. Κάποιος ήθελε πολύ αυτό το όνομα πάνω του. Κι όμως ο Βιτόρε Καρπάτσο τον είχε υπογράψει από την αρχή, σε ένα χαρτάκι δεξιά από τη μορφή, και το χαρτάκι είναι ακόμη εκεί για να το βρείτε.

Κοιτάξτε τώρα την κάτω αριστερή γωνία. Αυτό το μικρό άσπρο ζώο είναι ερμίνα, και δίπλα της απλώνεται μια ταινία με το λατινικό ρητό Malo mori quam foedari, καλύτερα να πεθάνω παρά να μολυνθώ. Το ρητό και το ζώο υποδηλώνουν ότι ίσως είναι ιππότης του Τάγματος της Ερμίνας, αλλά θέτουν το πραγματικό ερώτημα: ποιος είναι; Αν αυτό είναι πορτρέτο, και μάλλον είναι, τότε συχνά χαρακτηρίζεται το παλαιότερο ολόσωμο πορτρέτο της δυτικής ζωγραφικής, και ακόμη δεν ξέρουμε το όνομά του.

Οι ιστορικοί τέχνης μαντεύουν εδώ και έναν αιώνα. Ένας αγαπημένος υποψήφιος είναι ο Φραντσέσκο Μαρία ο Πρώτος ντέλα Ρόβερε, δούκας του Ουρμπίνο. Ο υποψήφιος που δυσκολεύομαι περισσότερο να ξεχάσω είναι πιο πρόσφατος, και τον πρότεινε ο μελετητής Αουγκούστο Τζεντίλι: ένας Βενετός ονόματι Μάρκο Γκαμπριέλ, διοικητής του φρουρίου της Μεθώνης στην Ελλάδα όταν το πολιόρκησαν οι Οθωμανοί το 1500. Ήταν ο μόνος Βενετός που επέζησε, και κατηγορήθηκε γι’ αυτό για δειλία. Οδηγήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και αποκεφαλίστηκε στις τέσσερις Νοεμβρίου του 1501. Αν αυτός είναι ο άνδρας, τότε ο πίνακας είναι η απάντηση της οικογένειάς του στην κατηγορία, και το ρητό για τον θάνατο αντί της ατίμωσης παύει να είναι διακοσμητικό.

Κοιτάξτε ψηλά στον ουρανό, όπου ένα γεράκι ρίχνει κάτω έναν ερωδιό, και ξανακοιτάξτε τη στάση του, που θυμίζει άγαλμα σε τάφο. Ο καβαλάρης πίσω του ίσως είναι ο ακόλουθός του, ή ο ίδιος άνδρας όσο ζούσε ακόμη. Οι συντηρητές διαπίστωσαν ότι ο Καρπάτσο είχε αρχικά φανταστεί περισσότερα από ένα άλογα. Βρήκαν επίσης στην πανοπλία στιβνίτη, ένα ορυκτό που σπάνια χρησιμοποιείται στη ζωγραφική, διαλεγμένο για να δώσει στο μέταλλο τη λάμψη του. Ο Χάινριχ Τίσεν αγόρασε τον καμβά το 1935 από τους κληρονόμους του Αμερικανού συλλέκτη Ότο Καν. Πλήρωσε για έναν ιππότη που η πανοπλία του λάμπει ακόμη και το όνομά του λείπει ακόμη.

Στάση 3 από 5 · Επίπεδο 2, αίθουσα 12, μόνιμη συλλογή

Η Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας

Καραβάτζο (Μικελάντζελο Μερίζι, 1571–1610) · περ. 1598–1599 · Λάδι σε καμβά, 173 × 133 εκ.

Προσέξτε

  • Τον σπασμένο τροχό με τις σιδερένιες λεπίδες αριστερά, που κατά τον θρύλο θρυμματίστηκε όταν τον άγγιξε.
  • Το σπαθί κάτω από τα χέρια της και το κλαδί φοίνικα στο πάτωμα, τα άλλα δύο σημάδια του μαρτυρίου της.
  • Τα μάτια της. Μια αγία σε θρησκευτικό πίνακα, και σας κοιτάζει ίσια, σαν κάποια που θα μπορούσατε να αναγνωρίσετε στον δρόμο.
Κείμενο (2:20)

Σας κοιτάζει κατευθείαν και δεν βιάζεται καθόλου. Όλα γύρω της λένε μάρτυρας: ο σπασμένος τροχός, το σπαθί, το κλαδί φοίνικα στο πάτωμα. Το πρόσωπό της λέει κάτι εντελώς άλλο. Ο Καραβάτζο ζωγράφισε αυτό το έργο γύρω στο 1598 ή το 1599 στη Ρώμη, και σχεδόν σίγουρα για τον πρώτο του προστάτη, τον καρδινάλιο Φραντσέσκο Μαρία ντελ Μόντε. Καταγράφηκε στη συλλογή του καρδιναλίου το 1627.

Πρώτα η αγία. Η Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας ήταν, σύμφωνα με τον θρύλο της, μια νεαρή αριστοκράτισσα που αντιπαρατέθηκε με έναν Ρωμαίο αυτοκράτορα και τους φιλοσόφους του και προσηλύτισε πολλούς από αυτούς. Εκείνος την καταδίκασε σε έναν τροχό με αιχμές, που θρυμματίστηκε μόλις τον άγγιξε, και έτσι διέταξε τον αποκεφαλισμό της. Γι’ αυτό βλέπετε αυτά τα τρία αντικείμενα. Γονατίζει σε ένα μαξιλάρι, με ρούχα πριγκίπισσας, και με τα δύο χέρια πάνω στο σπαθί που τελικά τη σκότωσε. Η ίδια η Καθολική Εκκλησία έχασε την εμπιστοσύνη της σε αυτήν: την αφαίρεσε από το εορτολόγιό της το 1969, με το σκεπτικό ότι μάλλον δεν υπήρξε ποτέ, και την επανέφερε το 2002.

Η γυναίκα που πραγματικά κοιτάτε υπήρξε σίγουρα. Έχει ταυτιστεί με τη Φίλιντε Μελαντρόνι, που γεννήθηκε στη Σιένα το 1581 και ήταν μία από τις πιο γνωστές εταίρες της Ρώμης. Όταν λοιπόν ζωγραφίστηκε αυτός ο πίνακας, ήταν ακόμη έφηβη. Ο Καραβάτζο τη χρησιμοποίησε ξανά ως Ιουδίθ στον πίνακα «Η Ιουδίθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη», και ζωγράφισε ένα πορτρέτο της που κάηκε στο Βερολίνο κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό είναι το σοκ του πίνακα και η δύναμή του. Ένας πίνακας για τη συλλογή ενός καρδιναλίου, και η αγία έχει το πρόσωπο μιας γυναίκας που η μισή Ρώμη μπορούσε να αναγνωρίσει.

Κοιτάξτε πώς πέφτει το φως. Μπαίνει σκληρό από πάνω αριστερά και αφήνει τα υπόλοιπα στο μαύρο, έτσι που μοιάζει να γέρνει προς το μέρος σας μέσα από το σκοτάδι. Αυτός ο χειρισμός του φωτός και του όγκου άσκησε στη συνέχεια τεράστια επίδραση στους ζωγράφους στην Ιταλία και σε όλη την Ευρώπη.

Το μουσείο ανέλυσε τα υλικά και βρήκε κάτι που δεν μπορείτε να δείτε: κόκκινο, μέρος μιας πρώτης εκδοχής των ρούχων της. Σήμερα το πιο έντονο κόκκινο που έχει απομείνει στον πίνακα είναι το μαξιλάρι κάτω από τα γόνατά της.

Ούτε η ζωή της έμεινε μέσα στο εργαστήριο. Η Φίλιντε είχε σχέση με έναν νέο από αριστοκρατική οικογένεια, τον Ρανούτσιο Τομασόνι, και το 1599 συνελήφθησαν μαζί. Τον Μάιο του 1606 ο Καραβάτζο σκότωσε τον Τομασόνι και έφυγε από τη Ρώμη με καταδίκη σε θάνατο. Φήμες έλεγαν ότι η συμπλοκή έγινε για εκείνη, και κανείς δεν μπορεί να το ξεκαθαρίσει πια. Έγινε περίπου επτά χρόνια αφότου ζωγράφισε αυτό το ήρεμο, σταθερό βλέμμα, με ένα σπαθί στα χέρια της.

Στάση 4 από 5 · Επίπεδο 2, αίθουσα 23, μόνιμη συλλογή

Οικογενειακή ομάδα σε τοπίο

Φρανς Χαλς (περ. 1582–1666) · 1645–1648 · Λάδι σε καμβά, 202 × 285 εκ.

Προσέξτε

  • Τα ενωμένα χέρια του ζευγαριού, υπαινιγμό στη συζυγική πίστη, και τον σκύλο δίπλα στο κορίτσι, σύμβολο αφοσίωσης.
  • Το αγόρι ανάμεσα στη γυναίκα και το κορίτσι, που κοιτάζει έξω από τον πίνακα, μια μορφή στην οποία ένας κατάλογος του 1910 αφιέρωσε μία γραμμή.
  • Τη δαντέλα και τα μανικέτια από κοντά, λίγες χαλαρές πινελιές που γίνονται δαντέλα μόνο όταν κάνετε πίσω.
Κείμενο (2:20)

Κάντε πίσω, γιατί χρειάζεται. Αυτός ο καμβάς έχει πλάτος σχεδόν τρία μέτρα, είναι από τα μεγαλύτερα έργα που ζωγράφισε ποτέ ο Φρανς Χαλς και το μεγαλύτερο που δεν είναι αφιερωμένο στις πολιτοφυλακές του Χάρλεμ. Μοιάζει με το πιο ανέμελο απόγευμα του ολλανδικού δέκατου έβδομου αιώνα. Ένα ζευγάρι κάθεται στο ύπαιθρο πιασμένο χέρι χέρι, υπαινιγμός στη συζυγική πίστη. Ένας σκύλος περιμένει δίπλα στο κορίτσι, σύμβολο αφοσίωσης. Όλοι είναι καλοντυμένοι και το χαίρονται.

Πλησιάστε και δείτε πόσο λίγο από όλο αυτό είναι σχεδιασμένο. Η δαντέλα και τα μανικέτια είναι λίγες χαλαρές πινελιές με πλατύ πινέλο, που γίνονται δαντέλα μόνο όταν ξανακάνετε πίσω. Μοιάζει πολύ μοντέρνο για τη δεκαετία του 1640. Οι πλούσιοι αστοί της Ολλανδίας ήθελαν να καταγραφεί η καλή τους τύχη, και ο Χαλς την έκανε να φαίνεται ζωντανή.

Κοιτάξτε τώρα πέρα από το ζευγάρι, ανάμεσα στη γυναίκα και το κορίτσι. Εκεί στέκεται ένα μαύρο αγόρι με καφέ σακάκι και άσπρο γιακά, που κοιτάζει κατευθείαν έξω, και είναι ο λόγος που συζητιέται σήμερα αυτός ο καμβάς. Είναι ο μόνος από τους υπαίθριους οικογενειακούς πίνακες του Χαλς με μια τέτοια μορφή. Δεν τον πρόσεχαν πάντα. Το 1906 η Βασιλική Ακαδημία στο Λονδίνο παρουσίασε τον πίνακα ως την οικογένεια του ίδιου του ζωγράφου. Ένας κατάλογος του 1910 μετρά μια οικογενειακή ομάδα πέντε ατόμων και του αφιερώνει μία γραμμή, ένα αγοράκι με σκούρο καφέ κοστούμι, χωρίς λέξη για το ότι είναι μαύρος. Την ίδια χρονιά ο Αμερικανός συλλέκτης Ότο Καν ξεπέρασε την προσφορά του Τζέι Πι Μόργκαν για τον καμβά, με 500.000 δολάρια.

Το 2023 δύο ερευνήτριες, η Ινέκε Μοκ και η Ντινέκε Σταμ, υποστήριξαν ότι η οικογένεια έχει τελικά όνομα: ο Γιάκομπ Ρόιχαβερ και η σύζυγός του Μαρία Χέντριξ, με τα παιδιά τους Χέρτροϊντ και Βίλεμ. Ο Ρόιχαβερ συνδεόταν με τη Χρυσή Ακτή της Δυτικής Αφρικής, όπου οι πρώην γενικοί διευθυντές συνήθιζαν να ζωγραφίζονται με έναν Αφρικανό υπηρέτη. Αν οι ερευνήτριες έχουν δίκιο, πίσω από αυτό το ανέμελο απόγευμα στέκεται μια αποικιακή ιστορία. Το ίδιο το μουσείο τις προσκάλεσε να μιλήσουν για τον πίνακα, στο πλαίσιο μιας έκθεσης για την αποικιακή μνήμη στις δικές του συλλογές.

Τον Απρίλιο του 2017 ο Αμερικανός ζωγράφος Τάιτους Κέιφαρ ζωγράφισε πάνω σε ένα αντίγραφο αυτού του καμβά, επί σκηνής σε μια ομιλία TED, μέχρι που έμεινε μόνο το αγόρι. Το επιχείρημά του ήταν ότι ξέρουμε πολύ περισσότερα για τους δαντελένιους γιακάδες σε τέτοιους πίνακες παρά για τους ανθρώπους που στέκονται πίσω τους. Ξανακοιτάξτε τους γιακάδες, εκείνες τις λίγες γρήγορες πινελιές. Έπειτα κοιτάξτε εκείνον.

Στάση 5 από 5 · Επίπεδο 1, αίθουσα 33, μόνιμη συλλογή

Ο καθρέφτης ψυχέ

Μπερτ Μοριζό (1841–1895) · 1876 · Λάδι σε καμβά, 65 × 54 εκ.

Προσέξτε

  • Τα παράθυρα εκατέρωθεν του καθρέφτη, μισοκρυμμένα από κουρτίνες στα αριστερά, που γεμίζουν το δωμάτιο φως.
  • Το πλαίσιο του καθρέφτη που φτάνει ως την πάνω άκρη του καμβά, φτιάχνοντας μια εικόνα μέσα στην εικόνα.
  • Πόσα διαφορετικά λευκά υπάρχουν στο φόρεμα, στις κουρτίνες, στον τοίχο και στον καναπέ.
Κείμενο (2:39)

Μετά από έναν όροφο μεγάλων δηλώσεων, να ένας μικρός καμβάς με μια γυναίκα που δεν ενδιαφέρεται καθόλου για εσάς. Μόνο εξήντα πέντε εκατοστά επί πενήντα τέσσερα. Στέκεται μπροστά σε έναν ψηλό ανακλινόμενο καθρέφτη και μαζεύει πίσω από την πλάτη της τη μέση ενός λευκού φορέματος, με τον έναν ώμο γυμνό. Τα μάτια της είναι χαμηλωμένα, όπως και τα μάτια στην αντανάκλαση. Ένας τέτοιος καθρέφτης λεγόταν ψυχέ, απ’ όπου και ο τίτλος του πίνακα, και η λέξη δεν είναι άλλη από την ελληνική ψυχή.

Ξεκινήστε από τα λευκά, γιατί αυτά ζωγράφιζε στην πραγματικότητα η Μπερτ Μοριζό. Το φως μπαίνει από τα δύο παράθυρα εκατέρωθεν του καθρέφτη, αντανακλάται στο γυαλί και κάνει το δωμάτιο μια ολόκληρη κλίμακα από απαλούς τόνους, στο φόρεμα, στις κουρτίνες, στον τοίχο και στον καναπέ. Απέναντι σε όλα αυτά, το κόκκινο χαλί είναι η μόνη έντονη νότα, και από εδώ δεν είναι παρά πινελιές και κηλίδες. Το πλαίσιο του καθρέφτη φτάνει ως την πάνω άκρη του καμβά, κι έτσι έχετε μια εικόνα μέσα στην εικόνα.

Η Μοριζό ζωγράφισε αυτό το έργο το 1876. Ήταν ένας από τους οκτώ καμβάδες που έκανε εκείνη τη χρονιά, και τέσσερις από αυτούς δείχνουν γυναίκες να ετοιμάζονται μπροστά στον καθρέφτη. Το έδειξε στην έκθεση των ιμπρεσιονιστών του 1877, την τρίτη, μαζί με έναν ακόμη πίνακα με γυναίκα που ετοιμάζεται, τον οποίο αγόρασε αργότερα η Αμερικανίδα ζωγράφος Μέρι Κάσατ. Τότε πια είχε τελειώσει με το επίσημο Σαλόν του Παρισιού. Μετά το ντεμπούτο της εκεί το 1864 έγινε δεκτή άλλες έξι φορές, ώσπου το 1874 το Σαλόν την απέρριψε. Δεν υπέβαλε ποτέ ξανά έργο, και την ίδια χρονιά προσχώρησε στους ιμπρεσιονιστές στην πρώτη τους έκθεση. Την ίδια χρονιά παντρεύτηκε και τον Εζέν Μανέ, αδελφό του φίλου και συναδέλφου της Εντουάρ. Η μητέρα της ήταν μικρανιψιά του Ζαν-Ονορέ Φραγκονάρ, του οποίου η «Τραμπάλα» βρίσκεται επίσης σε αυτή τη συλλογή.

Μοιάζει με οικείο θέμα. Οι γυναίκες μπροστά σε καθρέφτες ήταν ένας καθιερωμένος τρόπος να υπονοηθεί ότι οι γυναίκες είναι ματαιόδοξες και να δοθεί στους άνδρες κάτι να κοιτάζουν. Η ιστορικός τέχνης Γουίτνεϊ Τσάντγουικ όμως ερμήνευσε το 1990 αυτόν τον πίνακα ως κάτι τολμηρό, μια εικόνα γεμάτη κατανόηση για την επίγνωση που έχει μια γυναίκα για τον εαυτό της. Εξετάζει πώς φαίνεται στα δικά της μάτια, και κανείς άλλος δεν είναι προσκεκλημένος. Νομίζω πως έχει δίκιο, και γι’ αυτό αυτός ο ήσυχος καμβάς στέκεται επάξια απέναντι σε όλα όσα βρίσκονται στον πάνω όροφο.

Το 1890 η Μοριζό έγραψε στο ημερολόγιό της ότι η δύναμη των γυναικών βρίσκεται στο συναίσθημα, στη διαίσθηση και σε ένα βλέμμα πιο λεπτό από των ανδρών. Και πρόσθεσε: Θα ήθελα να συνεχίσω να δουλεύω μέχρι να πεθάνω. Της έμεναν πέντε χρόνια. Στις δύο Μαρτίου του 1895 πέθανε από πνευμονία, που την κόλλησε φροντίζοντας την κόρη της Ζιλί, δεκαέξι χρονών τότε.

Ανεξάρτητος ξεναγός · Chiaro

Μένουν ακόμη εννιακόσιοι και κάτι πίνακες.

Η διαδρομή τελειώνει στη Μοριζό, αλλά η συλλογή εκτείνεται από τα τέλη του δέκατου τρίτου αιώνα έως τη δεκαετία του 1980. Σταθείτε μπροστά σε έναν Ρέμπραντ, έναν Μονέ ή έναν Χόπερ, βγάλτε μια φωτογραφία, και το Chiaro σάς λέει ποιος πίνακας είναι, τι περιπέτειες είχε πριν φτάσει στη Μαδρίτη, και συνεχίζει να δέχεται τις προφορικές σας ερωτήσεις μέχρι να σας τελειώσουν.

Ποιος είναι ο νεαρός ιππότης;Ποια ήταν η Φίλιντε Μελαντρόνι;Γιατί στέκεται το αγόρι πίσω από το ζευγάρι;

Πριν πάτε

01

Πώς θα πάτε

Paseo del Prado, 8, 28014 Μαδρίτη, κοντά στο Πράδο και στην ίδια ζώνη μουσείων τέχνης με το Ρέινα Σοφία. Τα εισιτήρια πωλούνται online και στο εκδοτήριο του μουσείου.

Η πλησιέστερη στάση είναι το Banco de España στη γραμμή 2 του μετρό. Τα τρένα σταματούν στην Atocha και στο Recoletos. Τα λεωφορεία που αναφέρει το μουσείο είναι τα 1, 2, 5, 9, 10, 14, 15, 20, 27, 34, 37, 41, 51, 52, 53, 74, 146, 150.

02

Εισιτήρια

  • Οι Δευτέρες είναι σύντομες και δωρεάν: 12:00 έως 16:00, μαζί με τη συλλογή, χωρίς εισιτήριο. Κάθε άλλη μέρα η είσοδος κοστίζει 14 ευρώ, 10 ευρώ για άτομα άνω των 65, συνταξιούχους και φοιτητές, και είναι δωρεάν για κάτω των 18.
  • Ωράριο ανά εποχή: Τρίτη έως Παρασκευή 10:00 έως 19:00 από Σεπτέμβριο έως Ιούνιο και έως 21:00 τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, Κυριακή 10:00 έως 19:00, και η είσοδος σταματά 30 λεπτά πριν από το κλείσιμο. Το μουσείο αναφέρει το Σάββατο 10:00 έως 23:00, αλλά το εκδοτήριό του κλείνει στις 20:30 και οι δωρεάν ώρες από τις 21:00 καλύπτουν μόνο τις περιοδικές εκθέσεις στο ισόγειο και στο επίπεδο -1, κανέναν από αυτούς τους πέντε πίνακες, οπότε ελάτε για αυτούς αρκετά νωρίτερα.
  • Από τις 15 Οκτωβρίου 2026 έως τις 17 Ιανουαρίου 2027, 25 έργα αυτής της συλλογής βρίσκονται δανεισμένα στο Mauritshuis της Χάγης, οπότε ελέγξτε πριν κάνετε ειδικό ταξίδι για έναν συγκεκριμένο πίνακα.
  • Το μουσείο αναφέρει τις ώρες 14:00 έως 16:00 ως συνήθως τις πιο ήσυχες. Το εισιτήριό σας δεν έχει ώρα εισόδου, εκτός αν προσθέσετε την περιοδική έκθεση του ισογείου, και μπορείτε να βγείτε και να ξαναμπείτε την ίδια μέρα.
Επίσημα εισιτήρια →
03

Ο επίσημος ηχητικός ξεναγός

Ο επίσημος ηχητικός ξεναγός προσθέτει 5,50 ευρώ στο εισιτήριο και πωλείται online μαζί του ή την ίδια μέρα στο εκδοτήριο και στα γκισέ ηχητικών ξεναγών. Λειτουργεί στο κινητό σας ή σε συσκευή του μουσείου, με περιηγήσεις 15, 30 ή 50 έργων και μια ωριαία περιήγηση «10 αριστουργήματα». Αυτή η σελίδα είναι πιο περιορισμένη και δεν κοστίζει τίποτα: πέντε πίνακες, με το κείμενο καθενός γραμμένο κάτω από το πρόγραμμα αναπαραγωγής.

Επίσημος ιστότοπος →

Ερωτήσεις

Υπάρχει δωρεάν ηχητικός ξεναγός για το Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα;

Ναι, σε αυτή τη σελίδα. Πέντε πίνακες με αφήγηση ακούγονται απευθείας στο πρόγραμμα περιήγησης χωρίς να εγκαταστήσετε ή να πληρώσετε κάτι, και κάθε κείμενο είναι γραμμένο από κάτω. Οποιοσδήποτε άλλος πίνακας του μουσείου παίρνει τη σειρά του στην εφαρμογή Chiaro, από μια φωτογραφία.

Πόσο κοστίζει ο επίσημος ηχητικός ξεναγός του Μουσείου Τίσεν-Μπορνεμίσα;

5,50 ευρώ επιπλέον στην τιμή του εισιτηρίου, σύμφωνα με τον τιμοκατάλογο του μουσείου. Αγοράζεται μαζί με το εισιτήριο online ή την ίδια μέρα στο εκδοτήριο ή στα γκισέ ηχητικών ξεναγών, και λειτουργεί στο δικό σας κινητό ή σε συσκευή του μουσείου.

Πού βρίσκεται η Τζοβάνα Τορναμπουόνι του Γκιρλαντάιο στο Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα;

Στην αίθουσα 5 στο επίπεδο 2, στη μόνιμη συλλογή. Ανεβείτε στο δεύτερο επίπεδο, όπου αρχίζει η αρίθμηση των αιθουσών, και θα τη βρείτε νωρίς στη σειρά. Είναι η πρώτη στάση αυτής της διαδρομής.

Ποια μέρα είναι κλειστό το Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα;

Καμία μέρα της εβδομάδας δεν είναι μέρα κλεισίματος. Κλείνει εντελώς μόνο στις 25 Δεκεμβρίου, την 1η Μαΐου και την Πρωτοχρονιά. Οι Δευτέρες περιορίζονται σε 12:00 έως 16:00, ενώ στις 24 και στις 31 Δεκεμβρίου το ωράριο είναι 10:00 έως 15:00.

Πόσο διαρκεί η επίσκεψη στο Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα;

Το μουσείο υπολογίζει περίπου δυόμισι ώρες για μια επίσκεψη και προτείνει να προσθέσετε περίπου 50 λεπτά αν θέλετε και την περιοδική έκθεση του ισογείου. Αυτές οι πέντε στάσεις παίρνουν περίπου μισή ώρα, με ακρόαση και περπάτημα μαζί, αν πηγαίνετε κατευθείαν από τη μία στην άλλη.

Είναι δωρεάν το Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα τις Δευτέρες;

Ναι, από τις 12:00 έως τις 16:00, που είναι και το μόνο ωράριο της Δευτέρας. Οι χορηγούμενες αυτές ώρες περιλαμβάνουν τη συλλογή, άρα και τις πέντε στάσεις εδώ, και μπαίνετε χωρίς εισιτήριο. Υπολογίστε μια πιο σύντομη επίσκεψη από τις συνηθισμένες δυόμισι ώρες του μουσείου.

Περισσότερες ηχητικές ξεναγήσεις

Δημιουργία του Chiaro. Δεν συνδέεται με το Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα.