Przejdź do treści

MoMA · Nowy Jork · Niezależny przewodnik

Audioprzewodnik po MoMA,
pięć przystanków, za darmo.

Pięć nagrań na tej stronie, nic nie trzeba pobierać. MoMA ma prawie 200 000 dzieł; zrób zdjęcie temu, które masz przed sobą, a Chiaro ci o nim opowie.

Pobierz w App Store

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją MoMA.

9:41

Gwiaździsta noc

MoMA, Nowy Jork

0:00 2:39
Przystanek 1 z 5

Pięć przystanków · 11 min słuchania

Pięć przystanków, jedna trasa,
w kolejności, w jakiej je zobaczysz.

Na poziomie 5 wisi pierwsze półwiecze sztuki nowoczesnej i ten audioprzewodnik po MoMA nigdzie stamtąd nie wychodzi: cztery sale, pięć obrazów. Gwiaździsta noc van Gogha i Śpiąca Cyganka Rousseau dzielą salę 501, Taniec (I) Matisse’a wisi w sali 506, Białe na białym Malewicza w sali 507, a Nenufary Moneta wypełniają salę 515 w skrzydle Davida Geffena. Jedenaście minut nagrań i tylko kilka minut marszu między salami, choć tłum przed van Goghiem potrafi to wydłużyć.

Daty, wymiary i numery sal pochodzą z internetowego katalogu zbiorów MoMA, który podaje też, czy dzieło jest akurat wystawione, a każda historia opiera się także na drugim, niezależnym źródle. Dzieła jednak wędrują, bo MoMA regularnie zmienia ekspozycję: jeśli to, co widzisz na ścianie, przeczy tej stronie, wierz ścianie i napisz nam, co tam wisi.

Przystanek 1 z 5 · Poziom 5, sala 501, Alfred H. Barr, Jr. Galleries

Gwiaździsta noc

Vincent van Gogh · Saint-Rémy, czerwiec 1889 · Olej na płótnie, 73,7 × 92,1 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Wenus, najjaśniejsze światło na niebie, tuż na lewo od środka, obok cyprysu, w pierścieniach bieli i żółci. Van Gogh nazywał ją gwiazdą poranną.
  • Wieża kościoła, wysoka i cienka jak igła. Przypomina kościoły w Holandii, gdzie dorastał, a nie cokolwiek w Prowansji.
  • Sama farba. Krótkie, grube pociągnięcia kładzione jedno obok drugiego, odstające od płótna; ich grzbiety widać nawet z kroku wstecz.
  • Sierp księżyca na prawym skraju, otulony własną żółtą poświatą.
Transkrypcja (2:39)

Pierwsza myśl większości ludzi: jest mniejszy, niż sobie wyobrażali. Siedemdziesiąt cztery centymetry na dziewięćdziesiąt dwa, niewiele większy od okna, i to pasuje, bo wszystko zaczęło się właśnie od okna.

W latach 1889 i 1890 Vincent van Gogh spędził dwanaście miesięcy w zakładzie dla chorych psychicznie Saint-Paul-de-Mausole w Saint-Rémy, na południu Francji, szukając choć trochę ulgi w swojej chorobie. Okno jego sypialni wychodziło na wschód. Namalował ten widok dwadzieścia jeden razy. To jedyna wersja nocna.

Na początku czerwca napisał do brata, Thea: dziś rano, na długo przed wschodem słońca, oglądałem z okna okolicę, a na niebie była tylko gwiazda poranna, która wydawała się bardzo duża. Znajdź ją teraz. To najjaśniejsze światło na niebie, tuż na lewo od środka, obok ciemnego cyprysu, w obwódce bieli i żółci. To Wenus. Astronomowie to sprawdzili: wiosną 1889 roku Wenus rzeczywiście była widoczna o świcie nad Prowansją i świeciła niemal najjaśniej, jak potrafi.

Część tego obrazu to więc obserwacja. Ale wiele już nie. To nocna scena malowana za dnia, w kilku podejściach. Wioski pod wzgórzami z jego okna w ogóle nie było widać; wziął ją z innych widoków. Cyprys po lewej stał znacznie dalej, a on przysunął go tak blisko, że niemal dotyka górnej krawędzi płótna. I spójrz na wieżę kościoła, cienką i ostrą. To wieża z Holandii, gdzie dorastał, a nie z południa Francji.

No i farba. Niebo zajmuje trzy czwarte obrazu i zbudowane jest z krótkich, ciężkich pociągnięć pędzla, które widać z miejsca, w którym stoisz. Kiedy naukowcy z Instytutu Technologicznego w Rochester i z MoMA przebadali obraz, znaleźli w niebie ultramarynę i błękit kobaltowy, a w gwiazdach i księżycu rzadki pigment zwany żółcią indyjską, zmieszany z żółcią cynkową.

Van Gogh nie był z niego dumny. We wrześniu 1889 roku wpisał go jako studium nocne na listę obrazów dla Thea i dodał, że większość z tej partii nic mu nie mówi; kiedy zatrzymał trzy płótna, żeby zaoszczędzić na przesyłce, ten był jednym z nich i do Paryża pojechał dopiero dwudziestego ósmego września. W liście do malarza Émile’a Bernarda pod koniec listopada nazwał go porażką. Ale kiedyś zapisał dokładnie, czym było dla niego nocne niebo: tak jak wsiadamy do pociągu, żeby pojechać do Tarascon albo do Rouen, tak bierzemy śmierć, żeby dotrzeć do gwiazdy.

MoMA nabyło obraz w 1941 roku od marszanda Paula Rosenberga, w drodze wymiany. Według dyrektora muzeum Glenna Lowry’ego zapłatą były dwa obrazy Cézanne’a i jeden Toulouse-Lautreca. Muzeum prawie nigdy go nie wypożycza, więc od ponad osiemdziesięciu lat to niebo ogląda się na Manhattanie, w dzielnicy Midtown, a nie w Prowansji.

Przystanek 2 z 5 · Poziom 5, sala 501, Alfred H. Barr, Jr. Galleries

Śpiąca Cyganka

Henri Rousseau · 1897 · Olej na płótnie, 129,5 × 200,7 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Ogon lwa, sztywno uniesiony za nim, podczas gdy łeb pochyla się, żeby ją obwąchać.
  • Jej pasiasta szata we wszystkich kolorach tęczy, laska wciąż w dłoni, a obok mandolina i wysoki dzban z wodą.
  • Niebo: księżyc w pełni i ledwie garść gwiazd, w czystej, ciemnoniebieskiej nocy nad pustynią.
Transkrypcja (2:07)

Zacznij od ogona lwa. Jest sztywno uniesiony za nim, to jedyna napięta linia na całym obrazie, a tymczasem łeb zniża się ku jej ramieniu. Lew wyszedł z pustynnej nocy i zwęszył jej zapach, a ona się nie obudziła.

Henri Rousseau sam opisał tę scenę, a jego opis jest cudownie rzeczowy. Wędrowna mandolinistka, pisał, zapadła ze zmęczenia w głęboki sen, a obok niej stoi dzban z wodą do picia. Przechodzący lew wyczuwa jej zapach i jej nie pożera. A potem dodaje, jakby czytał z katalogu: jest tu efekt księżycowego światła, bardzo poetycki. Scena rozgrywa się na zupełnie jałowej pustyni.

Wszystko, co wymienia, jest na obrazie. Mandolina obok niej, wysoki dzban, laska wciąż w dłoni, szata w pasy we wszystkich kolorach tęczy i księżyc w pełni na niebie z ledwie garścią gwiazd. Nic się nie rusza, prawie nic nie rzuca cienia, i właśnie ten bezruch sprawia, że obraz jest taki dziwny.

Rousseau nie był wykształconym malarzem. Nazywano go Celnikiem, po francusku Le Douanier, żartując z jego posady poborcy opłat i podatków. Poważnie zaczął malować dopiero po czterdziestce, uczył się sam i nigdy nie wyjechał z Francji. Jego lwy i dżungle wzięły się z paryskiego muzeum historii naturalnej i ogrodu botanicznego. Ówcześni krytycy się z niego śmiali.

Pokazał to płótno w 1897 roku na Salonie Niezależnych, a potem próbował sprzedać je burmistrzowi rodzinnego miasta, Laval. Burmistrz odmówił. Obraz zniknął w zbiorach paryskiego handlarza węglem drzewnym i przeleżał tam do 1924 roku, kiedy natknął się na niego krytyk Louis Vauxcelles. Rousseau uchodził już wtedy za genialnego samouka; jeszcze w 1908 roku Picasso wydał na jego cześć na wpół żartobliwy bankiet. A ponownemu odkryciu towarzyszył spór o to, czy obraz nie jest fałszerstwem.

W grudniu 1939 roku Olga Guggenheim, żona Simona Guggenheima, kupiła go i podarowała MoMA. Dziś wisi w tej samej sali co Gwiaździsta noc: dwa nocne nieba namalowane w odstępie ośmiu lat, jedno przez człowieka wyglądającego przez okno w Prowansji, drugie przez człowieka, który nigdy nie postawił stopy na pustyni.

Przystanek 3 z 5 · Poziom 5, sala 506, Alfred H. Barr, Jr. Galleries

Taniec (I)

Henri Matisse · Paryż, Boulevard des Invalides, początek 1909 · Olej na płótnie, 260,4 × 390,4 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Przerwa w kręgu, z przodu. Jedna tancerka sięga po dłoń, której jeszcze nie złapała, więc koło jest otwarte w twoją stronę.
  • Postać po lewej: cały przód jej ciała, od uniesionej ręki po wysuniętą do tyłu stopę, to jedna długa, nieprzerwana krzywa.
  • Liczba kolorów. Niebieskie niebo, zielona ziemia, bladoróżowe ciała, czarne włosy i kontury. To wszystko, na prawie czterech metrach płótna.
Transkrypcja (1:56)

Prawie cztery metry płótna i cztery kolory. Niebieski na niebo. Zielony na wzgórze. Bladoróżowy na pięć ciał i czarny na włosy i kontury. To cały obraz, i to wystarczy, żeby sala zdawała się wirować.

W marcu 1909 roku rosyjski przedsiębiorca i kolekcjoner Siergiej Szczukin zamówił u Henriego Matisse’a dwa duże panele dekoracyjne, jeden pod tytułem Taniec, drugi Muzyka, na klatkę schodową swojego domu w Moskwie. Taniec miał zawisnąć na podeście. Matisse najpierw namalował to płótno, szybko, jako studium, żeby rozpracować kompozycję. Ostateczny Taniec, w mocnej, gorącej czerwieni, pokazano w 1910 roku na Salonie Jesiennym w Paryżu i wisiał na schodach Szczukina aż do rewolucji rosyjskiej w 1917 roku. Dziś jest w Ermitażu w Sankt Petersburgu. Studium to obraz przed tobą.

Na początku ludzie go nienawidzili. Ciała były tak uproszczone, a przestrzeń tak płaska, że krytycy nazywali go nieudolnym albo celowo prymitywnym. Matisse odpowiadał, że jest w nim życie i rytm, i że to był świadomy wybór. Tego samego roku powiedział, że fotografia rejestruje teraz szczegóły sto razy lepiej i szybciej niż jakikolwiek malarz, więc malarz nie musi już sobie nimi zawracać głowy. Malarstwu zostało to, czego aparat nie złapie: ruch, uczucie, rozmach linii.

Podążaj za tą linią. Postać po lewej to jedna ciągła krzywa, od uniesionej ręki po wysuniętą do tyłu stopę. Teraz spójrz na przód kręgu. Dwie tancerki wyciągają do siebie ręce i nie całkiem się dosięgają. Krąg jest otwarty dokładnie tam, gdzie stoisz, jakby było w nim miejsce dla jeszcze jednej osoby.

Matisse bardzo cenił tę pierwszą wersję. W 1912 roku umieścił ją w tle innego obrazu, Nasturcje z obrazem Taniec I. Później Nelson Rockefeller podarował ją MoMA dla uczczenia Alfreda Barra, pierwszego dyrektora muzeum, którego nazwisko noszą te galerie. Przerwa między tymi dwiema dłońmi nigdy się nie zamknęła.

Przystanek 4 z 5 · Poziom 5, sala 507, Alfred H. Barr, Jr. Galleries

Kompozycja suprematystyczna: białe na białym

Kazimierz Malewicz · 1918 · Olej na płótnie, 79,4 × 79,4 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Dwie biele, nie jedna. Przechylony kwadrat jest chłodniejszy; tło wokół niego jest o odcień cieplejsze.
  • Krawędzie kwadratu. Są miękkie i trochę nierówne, rysowane z ręki, nie przy linijce.
  • Ślady pędzla w białej farbie. Z bliska powierzchnia jest pełna faktury i nic w niej nie jest puste.
Transkrypcja (2:13)

Daj tu oczom kilka sekund, bo ten obraz nie zrobi pracy za ciebie. Z drugiego końca sali może wyglądać jak puste płótno. Z bliska to dwie biele. Kwadrat, przechylony i przesunięty poza środek, namalowany chłodną bielą, leży na kwadratowym tle z odrobinę cieplejszej bieli. Bez koloru, bez głębi, bez przedmiotu. Kazimierz Malewicz sprowadził malarstwo prawie do zera i na tym poprzestał.

Prawie do zera, ale nie do zera. Spójrz na krawędzie przechylonego kwadratu. Nie są wyciągnięte przy linijce; lekko drżą, a kwadrat nie jest idealnie symetryczny. Spójrz na powierzchnię, a zobaczysz, jak jego pędzel przesuwa się przez biel. Kuratorzy MoMA sami podkreślają, że to nie jest bezosobowy obraz. Ręka malarza jest w nim wszędzie.

Malewicz namalował go w 1918 roku, rok po rewolucji rosyjskiej, jako część serii obrazów biel na bieli, którą zaczął w 1916 roku. Swoją teorię nazwał suprematyzmem i określał ją jako supremację czystego odczucia albo czystego postrzegania w sztukach plastycznych. Miał też obsesję na punkcie samolotu. Studiował zdjęcia lotnicze i chciał, żeby ten kwadrat sprawiał wrażenie, jakby unosił się w powietrzu. Biel była dla niego kolorem nieskończoności. Kiedy w 1919 roku w Moskwie seria została po raz pierwszy pokazana publiczności, napisał zdanie, które mogłoby wisieć obok obrazu: płyń w białej, wolnej otchłani, nieskończoność jest przed tobą.

To, jak obraz trafił do Nowego Jorku, to cichszy dramat. W 1927 roku Malewicz zabrał go na wystawę do Berlina, a wracając do domu, zostawił go u architekta Hugona Häringa. W 1930 roku obraz przeszedł do Alexandra Dornera, dyrektora muzeum w Hanowerze, który schował go do magazynu, gdy w 1933 roku do władzy doszli naziści. Malewicz zmarł w 1935 roku, nie zostawiwszy żadnych dyspozycji co do spadku. MoMA datuje nabycie obrazu na 1935 rok, a dopiero w 1999 roku to nabycie potwierdzono porozumieniem ze spadkobiercami Malewicza.

Nie wszystkich to przekonało. Pewien krytyk z rywalizującego obozu konstruktywistów, recenzując wystawę kręgu Malewicza, miał nazwać ten obraz jedynym dobrym płótnem na wystawie: absolutnie czyste, białe płótno z bardzo dobrym zagruntowaniem. Można by na nim coś zrobić.

Przystanek 5 z 5 · Poziom 5, sala 515, David Geffen Wing

Nenufary

Claude Monet · 1914–26 · Olej na płótnie, trzy części, łącznie 200 × 1276 cm

Na co zwrócić uwagę

  • Środkowa część: nenufary pływające w toni zieleni i błękitu, spienionej lawendą tam, gdzie odbijają się chmury.
  • Lewa część, gdzie od krawędzi wpełzają grubsze pociągnięcia w ciemniejszych tonach.
  • Prawa część, gdzie niebo i woda znikają pod czerwonawozieloną roślinnością.
  • Horyzont, którego nie ma. Jedyne niebo na prawie trzynastu metrach płótna to niebo odbite w wodzie.
Transkrypcja (2:09)

Prawie trzynaście metrów stawu, w trzech częściach, i nigdzie ani śladu horyzontu. To pierwsza rzecz, którą warto zauważyć, i powód, dla którego ta sala wydaje się inna niż wszystkie pozostałe na tym poziomie. Nie ma brzegu wody, nie ma skarpy, nie ma nieba nad głową. Jedyne niebo to to odbite w stawie: chmury, które zrobiły się lawendowe i dryfują wśród nenufarów. Oko nie ma się gdzie zatrzymać, więc wędruje dalej.

Przejdź wzdłuż całego obrazu. W środkowej części nenufary unoszą się w jasnej toni zieleni i błękitu. Po lewej od krawędzi sączą się grubsze, ciemniejsze pociągnięcia. Po prawej niebo i wodę połyka czerwonawozielona roślinność. MoMA samo opisuje całość jako coś, co zawisło na progu abstrakcji, a stojąc tutaj, łatwo zapomnieć, że to prawdziwy staw w prawdziwym ogrodzie, w Giverny, w północno-zachodniej Francji.

Claude Monet spędził ostatnie lata życia, malując ten staw. Nazywał te płótna swoimi grandes décorations, wielkimi dekoracjami, i w 1915 roku zbudował obok domu dużą nową pracownię, żeby je tworzyć. Od 1914 roku aż do śmierci w 1926 roku namalował około czterdziestu takich ogromnych paneli i wciąż je przerabiał, wiele z nich, gdy cierpiał na zaćmę. Po jego śmierci dwadzieścia dwa zamontowano na zakrzywionych ścianach Musée de l’Orangerie w Paryżu jako jego dar dla Francji. Reszta została w jego pracowniach aż do końca lat czterdziestych.

Z powrotem wydobył je Nowy Jork. W 1955 roku MoMA jako pierwsze muzeum w Stanach Zjednoczonych kupiło jeden z wielkich paneli, a powód miał tyle samo wspólnego z teraźniejszością, co z przeszłością. Jackson Pollock i abstrakcyjni ekspresjoniści malowali ogromne obrazy bez jednego punktu centralnego, i nagle staw z nenufarami starego impresjonisty zaczął wyglądać jak przyszłość.

A potem, piętnastego kwietnia 1958 roku, na pierwszym piętrze MoMA wybuchł pożar. Robotnicy montujący klimatyzację palili papierosy obok puszek z farbą i trocin. Jeden z nich zginął. Ogień zniszczył Nenufary Moneta długie na osiemnaście stóp, czyli prawie pięć i pół metra. Ten tryptyk kupiono wkrótce potem, w ich zastępstwie. Obraz przed tobą jest tu więc dlatego, że spłonął inny.

Niezależny przewodnik · Chiaro

Skieruj Chiaro na wszystko, co zobaczysz w MoMA.

Wybraliśmy pięć obrazów; galerie ze zbiorami MoMA zajmują trzy piętra. Skieruj aplikację na Cézanne’a w sali 501, ptaka Brancusiego, krzesło w galeriach designu albo zupełnie nieznaną ci fotografię, a Chiaro powie ci, co to jest i dlaczego jest ważne, a potem odpowie na pytania, które zadasz głosem.

Czy ta gwiazda to naprawdę Wenus?Dlaczego lew jej nie zjada?Dlaczego krąg tancerek jest otwarty?

Przed wizytą

01

Dojazd

11 West 53 Street, Manhattan, New York, NY 10019. Z biletem wstępu ogólnego wchodzi się głównym wejściem budynku Rockefeller Building od 53rd Street, między Piątą a Szóstą Aleją, bliżej Szóstej Alei, tuż na wschód od dużego sklepu muzealnego Museum Store. Wejście od 54th Street jest dla członków.

Metrem, linią E lub M, do stacji 5 Avenue-53 Street. Stacja jest po przeciwnej stronie 53rd Street niż muzeum; przejdź na drugą stronę i idź wzdłuż kwartału na zachód, do wejścia.

02

Bilety

  • Kup bilet online przed wizytą. MoMA mówi, że tylko tak masz pewność, że wejdziesz; kasa ma w zapasie tylko niewielką pulę, sprzedawaną według kolejności przybycia, a rano i w deszczowe dni może być kolejka.
  • MoMA jest otwarte siedem dni w tygodniu od 10:30, w piątki do 20:30, i zamyka się tylko w Święto Dziękczynienia i w Boże Narodzenie. Sale zaczynają zamykać około 15 minut przed zamknięciem budynku.
  • Mieszkańcy stanu Nowy Jork wchodzą za darmo w piątkowe wieczory od 17:30 do 20:30, ale tylko z bezpłatnym biletem zarezerwowanym z wyprzedzeniem i dokumentem potwierdzającym miejsce zamieszkania.
  • Dzieci do 16 lat włącznie wchodzą bezpłatnie, ale też potrzebują biletu. Zachowaj swój po zeskanowaniu: wpuszczą cię z nim z powrotem, jeśli wyjdziesz na lunch, a obsługa może chcieć zobaczyć go ponownie przy wejściach do sal.
  • Nasza rada: idź najpierw do sali 501, zaraz po otwarciu drzwi. Van Gogh przyciąga tłumy przez cały dzień, a reszta tej trasy jest spokojniejsza.
Oficjalne bilety →
03

Oficjalny audioprzewodnik

Własny audioprzewodnik MoMA nic nie kosztuje i nie wymaga wypożyczania urządzenia. Działa na twoim telefonie: odtwarzaj playlisty na moma.org/audio albo skorzystaj z bezpłatnej aplikacji z przewodnikami cyfrowymi, którą poleca MoMA; ma ona też plan muzeum i jest dostępna w 40 językach. Sama playlista poziomu 5 liczy 77 komentarzy, a muzeum radzi zabrać słuchawki. Ta strona też jest bezpłatna i ogranicza się do pięciu obrazów; to, co pomijają playlisty MoMA, sfotografuj w aplikacji Chiaro.

Oficjalna strona →

Pytania

Czy jest bezpłatny audioprzewodnik po MoMA?

Tak, i jednym z nich jest przewodnik samego MoMA: jego nagrania są wliczone w bilet i działają na twoim telefonie. Drugim jest ta strona: pięć nagrań z tekstami, które otwierają się w każdej przeglądarce, bez instalowania czegokolwiek. Wszystko poza nimi sfotografuj aplikacją Chiaro i posłuchaj jego historii na miejscu.

Ile kosztuje oficjalny audioprzewodnik po MoMA?

Nic. Audioprzewodnik The Museum of Modern Art jest wliczony w bilet wstępu ogólnego i działa na twoim własnym urządzeniu, przez moma.org/audio albo bezpłatną aplikację z przewodnikami cyfrowymi w 40 językach. Nie ma czego wypożyczać, więc zabierz słuchawki i naładowany telefon.

Gdzie w MoMA wisi Gwiaździsta noc?

Na poziomie 5, w sali 501 w Alfred H. Barr, Jr. Galleries, gdzie wisi kolekcja z lat 1880–1940. W tej samej sali wisi Śpiąca Cyganka Henriego Rousseau i tam też zaczyna się trasa po najważniejszych dziełach przygotowana przez samo MoMA.

W jaki dzień MoMA jest zamknięte?

W zwykłym tygodniu w żaden. Drzwi otwierają się codziennie o 10:30 i zamykają o 17:30, a w piątki o 20:30; jedyne dni wolne to Święto Dziękczynienia i Boże Narodzenie. W weekendy rano, od 9:30 do 10:30, część sal jest otwarta tylko dla członków.

Ile kosztują bilety do MoMA?

Dorośli płacą 30 dolarów, seniorzy od 65 lat z dokumentem 22 dolary, a studenci studiów dziennych z legitymacją 17 dolarów; dzieci do 16 lat włącznie wchodzą bezpłatnie, ale potrzebują biletu. Jeden bilet obejmuje wszystkie sale i wystawy czasowe. Biletów nie można zwrócić ani wymienić, więc przed zapłatą sprawdź datę.

Czy na tej trasie zobaczę też Panny z Awinionu i Trwałość pamięci?

Oba obrazy są na poziomie 5, niedaleko od tych przystanków: Panny z Awinionu Picassa w sali 502, a Trwałość pamięci Dalego w sali 517, wśród surrealistów. Skieruj na któryś z nich aplikację Chiaro, a opowie ci jego historię.

Więcej audioprzewodników

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z dyrekcją MoMA.