Musée de l'Orangerie · Parijs · Onafhankelijke gids
Audiogids voor het Musée de l'Orangerie,
vijf stops, gratis.
Alle vijf spelen hier af, zonder download. In de zalen van de collectie Walter-Guillaume, twee niveaus lager, hangen honderdzesenveertig schilderijen, en Chiaro vertelt je over elk ervan aan de hand van een foto.
Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Musée de l'Orangerie.
De Waterlelies
Musée de l'Orangerie, Parijs
Dat was het gratis deel
Eén foto is genoeg: Chiaro vertelt je over elk werk in het Musée de l'Orangerie.
De vijf stops · 10 minuten audio
Vijf stops, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.
Vijf werken, twee verdiepingen, één klein gebouw. De route begint op de begane grond, in de twee ovale zalen die Monet voor zijn Waterlelies ontwierp, en daalt dan af naar niveau -2, waar je de collectie Walter-Guillaume op volgorde doorloopt: Modigliani in Salle 8, Soutine in Salle 9, Rousseau in Salle 10, Renoir in Salle 12. Samen duren de opnamen zo’n tien minuten; met kijktijd erbij ben je ongeveer een uur bezig, en het lopen telt nauwelijks mee, want geen enkele zaal ligt hier meer dan een minuut van een andere.
Geen enkel feit op deze pagina leunt op één bron: elk ervan steunt op de collectiedatabase die het museum zelf bijhoudt en op een tweede naslagwerk, en de zaalnummers zijn die het museum zelf gebruikt. Schilderijen worden hier uitgeleend en verhangen; zeggen het bordje aan de muur en deze pagina iets anders, dan heeft het bordje gelijk, en een kort berichtje aan ons is altijd welkom.
Stop 1 van 5 · Begane grond, Salle 02 Nymphéas 1 en Salle 03 Nymphéas 2
De Waterlelies
Claude Monet · 1914–1926 · Acht wandpanelen, olieverf op doek, op de muur gelijmd, elk 200 cm hoog, samen 91 m lang
Om op te letten
- De naden. Dit zijn geen doeken die aan de muur hangen: de panelen zijn rechtstreeks op de wand gelijmd. De Wolken bestaat uit drie panelen die strak tegen elkaar aan sluiten, en van dichtbij kun je de naden vinden.
- Het plafond. Al het licht hier is daglicht dat van boven binnenvalt, en daar stond Monet op. Het verdween toen er in de jaren 1960 twee verdiepingen in het museum werden gebouwd, en kwam pas terug met de renovatie van 2000 tot 2006.
- De vorm van de zaal. Twee ovalen achter elkaar, die samen het teken voor oneindig vormen, van oost naar west, op dezelfde as als de Arc de Triomphe en het Louvre.
- Welke vier je voor je hebt. In deze zaal hangen Soleil couchant (Zonsondergang), Les Nuages (De Wolken), Reflets verts (Groene weerspiegelingen) en Matin (Ochtend); in de volgende Reflets d'arbres (Weerspiegelingen van bomen), Les Deux Saules (De twee wilgen), Le Matin clair aux saules (Heldere ochtend met wilgen) en Le Matin aux saules (Ochtend met wilgen).
Transcriptie (2:40)
De zaal is ovaal, en de schilderijen houden niet op. Ze lopen rond over de gebogen wand, twee meter hoog, zonder lijsten en met nauwelijks een kier ertussen, en het licht valt erop vanuit het plafond, niet uit een lamp. Daar ging het om. Claude Monet heeft deze ruimte zelf ontworpen, samen met de architect Camille Lefèvre, en alles hier, de bocht, het daglicht, de lege vloer, moet je geven wat hij de illusie noemde van een eindeloos geheel, van een golf zonder horizon en zonder oever.
Er zijn in totaal acht composities, vier in deze zaal en vier in de volgende, elk twee meter hoog en samen eenennegentig meter lang. De twee ovalen liggen achter elkaar, zodat ze samen het teken voor oneindig vormen. Ze lopen van oost naar west, met de zon mee, op dezelfde rechte lijn als de Arc de Triomphe en het Louvre.
Niets hiervan was voor schilderijen bedoeld. In 1852 werd dit gebouw op verzoek van keizer Napoleon de Derde neergezet als winteronderkomen voor de sinaasappelbomen uit de Tuilerieëntuin, die tot dan toe in de Grande Galerie van het Louvre hadden gestaan. Daarom is de muur aan de kant van de Seine van glas, om licht en warmte te vangen, en heeft de muur aan de kant van de rue de Rivoli bijna geen ramen, om de noordenwind buiten te houden. Zeventig jaar lang stonden hier sinaasappelbomen, en werden er ook banketten, concerten, tuinbouwwedstrijden en hondenshows gehouden.
Toen kwam de oorlog. Op twaalf november 1918, de dag na de wapenstilstand, schonk Monet de Natie zijn eerste twee grote panelen, als symbool van de vrede. Georges Clemenceau, toen regeringsleider, was degene die erop aandrong dat de hele reeks hierheen kwam en niet naar de binnenplaats van het gloednieuwe Musée Rodin. De schenking werd in 1922 officieel vastgelegd, en Monet bleef doorwerken. Hij werkte er nog aan toen hij in 1926 stierf, en hij heeft de panelen nooit aan deze muren zien hangen. Clemenceau opende het museum op zeventien mei 1927, een paar maanden na de dood van de schilder.
Kijk nu eens goed naar het oppervlak. Dit zijn geen doeken die in een lijst zijn opgehangen. De panelen zijn rechtstreeks op de muur gelijmd. De compositie die De Wolken heet, bestaat uit drie losse panelen die rand aan rand zijn aangesloten, twee meter hoog en twaalf en driekwart meter breed, en als je er dichtbij gaat staan, kun je de naden vinden.
De zalen hebben er niet altijd zo uitgezien. Tussen 1960 en 1965 bouwde het museum twee verdiepingen in het gebouw om de collectie Walter-Guillaume onder te brengen, en een monumentale trap kwam in de plaats van de vestibule die hierheen leidde. Het daglicht verdween. Het kwam pas terug met de renovatie van 2000 tot 2006, waarbij de verdiepingen er weer uit gingen en het plafond weer openging. Daarom is de ruimte waarin je nu staat tegelijk het oudste idee van het museum en een van de nieuwste zalen.
In 1952 noemde de schilder André Masson dit ensemble de Sixtijnse Kapel van het impressionisme, en die naam is blijven hangen. Het museum vraagt je er in stilte naar te kijken, en dat is ook wat Monet wilde. Neem er een paar minuten voor voordat je de trap af gaat. Het water blijft veranderen terwijl je ogen aan het licht wennen.
Stop 2 van 5 · Niveau -2, Salle 8, Les Arts à Paris
Paul Guillaume, Novo Pilota
Amedeo Modigliani · 1915 · Olieverf op karton, op triplex geplakt, 105 × 75 cm
Om op te letten
- De groene letters linksonder: NOVO PILOTA. Nieuwe stuurman, zo noemde Modigliani zijn kunsthandelaar.
- De bovenhoeken. Links staat de naam van de geportretteerde in de verf gekrast, PAUL GUILLAUME. Rechts een davidster en de woorden Stella Maris.
- De ene hand die je ziet, met een paar streken nauwelijks aangezet, tegenover een gezicht dat is opgebouwd uit harde, vlakke delen. Niets mag het hoofd beconcurreren.
Transcriptie (1:54)
De man met de hoed was drieëntwintig toen dit werd geschilderd, en hij kijkt je recht aan met de kalmte van iemand die al weet hoe het gaat aflopen. Hij heet Paul Guillaume, en de hele collectie op deze verdieping draagt zijn naam.
Amedeo Modigliani leerde hem in 1914 kennen via de dichter Max Jacob. Guillaume begon toen net als kunsthandelaar, en een van de eerste dingen die hij deed, was een atelier in Montmartre voor Modigliani huren. In 1915 en 1916 maakte de schilder vier portretten van zijn beschermheer. Dit portret ontstond in het huis van Modigliani’s geliefde, de Britse dichteres Beatrice Hastings, die ook in Montmartre woonde.
Lees het schilderij nu eens, want het staat vol tekst. Linksonder, in het groen, staan de woorden Novo Pilota. Nieuwe stuurman. Zo noemt Modigliani de jongeman in de stoel: degene die de moderne kunst koers geeft, een zeeman, of een van de wijzen die een ster volgen. Rechtsboven is een davidster getekend, met de woorden Stella Maris, Sterre der Zee. Linksboven staat, in de verf gekrast, de naam van de geportretteerde, Paul Guillaume. De signatuur en het jaartal, 1915, staan rechtsonder.
Kijk naar de hand, of liever naar de ene hand die je kunt zien. Het gezicht is opgebouwd uit vlakke delen, met scherp getekende trekken die je blik er meteen naartoe trekken, terwijl de linkerhand er nauwelijks is: een paar gele streken, onaf gelaten, zodat niets met het hoofd kan wedijveren.
Het is niet eens een doek. Modigliani schilderde het op karton en plakte dat karton daarna op triplex, honderdvijf bij vijfenzeventig centimeter: het materiaal van een schilder zonder geld.
Guillaume stierf in 1934. Zijn weduwe Domenica trouwde met de architect en industrieel Jean Walter, hield de schilderijen en verkocht de collectie in 1959 en 1963 aan de Franse staat, op voorwaarde dat ze die zolang ze leefde in haar eigen huis mocht houden. Dat deed ze ook. Ze stierf in 1977, en pas toen kwamen deze schilderijen werkelijk in dit gebouw aan. Wat ze daarmee uitvoerde, zoals zij en de staat het zelf verwoordden, was de wens van haar eerste man om het eerste museum voor Franse moderne kunst voor het publiek te openen. Zo kreeg de kunsthandelaar zijn museum, drieënveertig jaar na zijn dood, en hier staat hij, bij de ingang ervan.
Stop 3 van 5 · Niveau -2, Salle 9
De kleine banketbakker
Chaïm Soutine · 1922–1923 · Olieverf op doek, 73 × 54 cm
Om op te letten
- Het oor. Dat is het detail dat Paul Guillaume in druk uitlichtte toen hij de eerste van deze banketbakkers beschreef, en uit die vertekening van de gelaatstrekken haalt het schilderij zijn kracht.
- De rode lap in zijn handen. Plat en luid neergezet, tegen een jasje dat niet wit is maar grijs, groen en roze.
- De signatuur rechtsonder, in rood: Soutine.
Transcriptie (1:48)
Hij zit op een stoel die nauwelijks geschilderd is, tegen een muur die half oranje en half grijsgroen is, en alles aan hem klopt net niet. De nek is te dun voor het hoofd. Eén oor is enorm. Zijn handen liggen gevouwen over een witte doek op de tafel voor hem, met een veeg rood dwars erdoorheen, en dat rood is het luidste in de hele zaal.
Chaïm Soutine schilderde deze banketbakker in 1922 of 1923. Hij was in 1893 geboren in Smilavitsji, in wat nu Belarus is, en in Parijs had hij nog geen naam. De eigen toelichting van het museum noemt dit onderwerp het beslissende moment in zijn loopbaan, en dat ging zo.
Paul Guillaume was op jacht naar Modigliani’s toen een schrijver en criticus, Michel Georges-Michel, die een artikel over Soutine had gepubliceerd, hem op de schilder wees. Guillaume kocht een van de banketbakkers en beschreef hem later in zijn eigen tijdschrift, Les Arts à Paris. “Een buitengewone, fascinerende, echte en sappige banketbakker,” schreef hij, “behept met een immens en prachtig oor, verrassend en precies goed. Een meesterwerk. Dus kocht ik het.”
Toen kwam de Amerikaanse verzamelaar Barnes naar Parijs, zag het schilderij bij Guillaume en riep uit: “Wat een pareltje!” Dat ene moment van spontane verrukking veranderde Soutines lot. Van de ene dag op de andere was hij niet langer onverkoopbaar maar gewild bij verzamelaars, een schilder om serieus te nemen, een held in Montparnasse.
Het doek dat Barnes mee naar huis nam, is niet dit doek. Dat hangt in de Barnes Foundation in de Verenigde Staten. Soutine werkte in series en schilderde, voor zover we weten, zes versies van de banketbakker, en Paul Guillaume kocht deze in het begin van de jaren dertig, ter herinnering aan de eerste, die hij had laten gaan.
De pose komt misschien van een schilderij een paar honderd meter van de plek waar je nu staat. Volgens de toelichting van het museum zou de houding geïnspireerd kunnen zijn op het portret van Karel de Zevende door Jean Fouquet in het Musée du Louvre.
Kijk dus naar het oor, en dan naar het jasje, dat helemaal niet wit is maar grijs en groen en roze, in lange, nerveuze streken, met de rode doek er middenin geslagen. Soutine signeerde rechtsonder, in rood, en de letters hellen over zoals al het andere in dit schilderij overhelt.
Stop 4 van 5 · Niveau -2, Salle 10
De bruiloft
Henri Rousseau, bijgenaamd Le Douanier · 1905 · Olieverf op doek, 163 × 114 cm
Om op te letten
- De voeten van de bruid, die er niet zijn. Haar jurk reikt tot het gras en houdt daar op, en ze lijkt er een klein stukje boven te zweven.
- De sluier waar die over de zwarte jurk van de grootmoeder valt. Hij ligt erbovenop, vóór een vrouw die zelf vóór de bruid staat. Die passage is overgeschilderd, dus het is met opzet.
- De bomen die zich als een amandelvormige lijst om de groep sluiten: bleke stammen en geeloker blad tegen een vlakke, intens blauwe lucht.
- De zwarte hond vooraan, die in het gras zit en je recht aankijkt.
Transcriptie (1:44)
Een bruiloftsgezelschap dat poseert voor een fotograaf die er niet is. Dat is de eerste grap. Iedereen kijkt recht naar voren, plechtig en zonder glimlach, en houdt de pose vast zoals mensen dat in 1905 voor een camera deden. Dat was het jaar waarin Henri Rousseau dit doek op de Salon des Indépendants liet zien. De bruid staat precies in het midden, in het wit, met de familie in het zwart aan weerszijden.
Zoek nu de voeten van de bruid. Die zijn er niet. Haar jurk reikt tot het gras en houdt daar op, en ze lijkt een paar centimeter boven de grond te zweven. Kijk dan naar de plek waar haar sluier rechts over de zwarte jurk van de grootmoeder valt. De sluier ligt bovenop de jurk, ervoor, terwijl de grootmoeder vóór de bruid staat. Het zit precies verkeerd om. En de eigen toelichting van het museum laat er geen twijfel over dat dit geen vergissing is: die passage is overgeschilderd, dus Rousseau heeft ernaar gekeken, erover nagedacht en ervoor gekozen. De bruid moet overkomen als een verschijning, zwevend in de lucht.
Rousseau inde belasting op goederen die Parijs binnenkwamen, en daar komt zijn bijnaam Le Douanier vandaan, de douanier. Hij begon pas toen hij begin veertig was serieus te schilderen en gaf zijn baan op toen hij negenenveertig was. Hij heeft nooit gereisd. En critici lachten hem het grootste deel van zijn leven uit, om precies de eigenschappen die je nu voor je ziet.
De criticus Basler was een van de eersten die anders naar deze gezichten keek. Hij vergeleek ze met de geïdealiseerde figuren op middeleeuwse fresco’s en met de ex-voto’s van de vroege meesters. Met andere woorden: plat, frontaal en een tikje scheef is een traditie, geen ongelukje.
Kijk naar de bomen. Links een kastanje in zwaar donkergroen. Rechts een kale witte stam die zich vertakt als botten. Daarachter een scherm van bleke stammen en geeloker blad, dat zich om het bruiloftsgezelschap sluit zoals de amandelvormige lijst die de oude schilders om een heilige zetten. En boven alles één vlak, intens blauw.
En dan, vooraan, in het gras, een zwarte hond. Hij is steviger geschilderd dan alle mensen, hij kijkt je recht aan, en hij is de enige op deze bruiloft die volkomen op zijn gemak lijkt.
Stop 5 van 5 · Niveau -2, Salle 12
Meisjes aan de piano
Auguste Renoir · rond 1892 · Olieverf op doek, 116 × 81 cm
Om op te letten
- De achtergrond, of het ontbreken ervan. Losse blauwe, groene en gele streken, zonder meubels en zonder kamer, en juist dat maakt dit tot een schets en niet tot het afgewerkte opdrachtwerk.
- De blauwe sjerp op de witte jurk van het zittende meisje, de enige verzadigde kleur in de onderste helft van het schilderij.
- De signatuur rechtsonder, in donkerrood: Renoir. Hij signeerde de schets net zo goed als de voltooide schilderijen.
Transcriptie (1:43)
Twee meisjes aan een piano. De een speelt, ze leest van blad met haar rechterhand; de ander buigt zich over haar schouder om de muziek te volgen. En achter hen niets. Geen behang, geen meubels, geen kamer, alleen losse streken blauw en groen en geel die nergens in overgaan. Die leegte is de sleutel tot wat dit schilderij is.
In 1892 werd Renoir, informeel, gevraagd om een schilderij voor het Musée du Luxembourg. Hij werkte de compositie keer op keer uit. Volgens de toelichting van het museum hier bestaan er minstens zes andere versies. De versie die de staat kreeg, hangt nu in het Musée d’Orsay, aan de overkant van de rivier. Een andere, uit de collectie van Robert Lehman, is in het Metropolitan Museum in New York. Nog twee zijn in particulier bezit. En de versie voor je, honderdzestien bij eenentachtig centimeter, is een olieverfschets, waarin het grootste deel van de achtergrond is weggelaten.
Daarom komen mensen naar de Orangerie voor het beroemde schilderij en staan ze hier een beetje verward. Dit is niet het beroemde. Het is misschien wel het betere om voor te staan, want hier kun je hem zien denken.
Renoir hield van muziek, zoals de meeste impressionisten, en kwam steeds weer terug op jonge vrouwen aan een klavier. Cézanne deed dat ook, en Manet, en Degas. Het onderwerp is ouder dan zij allemaal en gaat terug op de muzikale bijeenkomsten die schilders in de zeventiende en achttiende eeuw vastlegden. Wat Renoir er hier mee doet, is de harde geometrie van een staande piano tegenover de rondingen van de twee meisjes zetten, en dan weigeren er nog iets aan toe te voegen.
Misschien is het gewoon thuis geschilderd. In 1890, twee jaar eerder, had hij zijn vrouw een piano als huwelijkscadeau gegeven.
Kijk dus naar de blauwe sjerp op de witte jurk van het zittende meisje. Het is de enige verzadigde kleur in de onderste helft van het doek, en die houdt het geheel op zijn plaats. Kijk dan naar de roze mouw van het meisje dat zich over haar heen buigt, tegen het losse blonde haar van haar vriendin. En zoek ten slotte de signatuur rechtsonder, in donkerrood, één woord, Renoir, dat hij net zo zelfverzekerd op een schets zette als op alles wat hij afmaakte.
Onafhankelijke gids · Chiaro
Richt Chiaro op alles in het Musée de l'Orangerie.
Meer dan vijf werken passen niet op deze pagina. Twee niveaus lager, in de zalen van de collectie Walter-Guillaume, hangen er nog honderdtweeënveertig schilderijen: richt de app op een Cézanne, een Laurencin of een Rousseau die je nooit eerder gereproduceerd zag, en hij herkent het schilderij en beantwoordt je volgende vraag, zonder dat je een stap hoeft te zetten.
Voor je gaat
Zo kom je er
Jardin des Tuileries, Place de la Concorde, aan de kant van de Seine, 75001 Parijs. Het is het lage gebouw aan het Concorde-uiteinde van de Tuilerieën, met de gevel naar de rivier, en het is niet het Musée d'Orsay: dat is een ander museum, aan de overkant van de Seine. De ingang voor bezoekers met beperkte mobiliteit ligt links van de hoofdingang.
Metrostation Concorde, lijn 1, 8 en 12, ligt het dichtst bij. De bussen 42, 45, 72, 73, 84 en 94 stoppen allemaal bij Concorde, en aan de rue de Rivoli 252 is een taxistandplaats.
Tickets
- Het museum is elke dinsdag gesloten, en ook op 1 mei, de ochtend van 14 juli en 25 december.
- De laatste toegang is om 17.15 uur en de zalen sluiten om 17.45 uur, dus de dag eindigt eerder dan de sluitingstijd van 18.00 uur doet vermoeden.
- Op de eerste zondag van de maand is de toegang voor iedereen gratis, maar je moet wel een tijdslot boeken. Gratis is het ook voor jongeren onder de 18 en voor 18- tot 25-jarigen die burger van de Europese Unie zijn of er langdurig wonen, op vertoon van een identiteitsbewijs.
- Een combiticket voor het Musée d'Orsay en het Musée de l'Orangerie kost € 20. In de tarieventabel van het museum staat er alleen een prijs voor aan de kassa, niet online.
- Tijdens tentoonstellingen is het museum op vrijdag open tot 21.00 uur, na 18.00 uur tegen een verlaagd tarief, met de laatste toegang om 20.15 uur.
- Je ticket geldt voor één keer binnengaan en opnieuw naar binnen mag niet, dus doe de Waterlelies en de collectie in hetzelfde bezoek.
De officiële audiogids
De Orangerie verhuurt ter plekke een eigen audiogids, voor vijf euro voor volwassenen en vier euro met reductie, met meer dan 150 toelichtingen bij de vaste collectie in tien talen, waaronder het Engels. Je haalt hem op bij de balie voor audiogidsen, en de versie voor volwassenen tegen het volle tarief kun je online reserveren. De gids die je nu leest is gratis, maar beperkt tot vijf schilderijen; de Chiaro-app bestrijkt beide verdiepingen.
Officiële website →Vragen
Is er een gratis audiogids voor het Musée de l'Orangerie?
Deze. De vijf tracks op deze pagina spelen af in een browsertabblad, met de volledige tekst onder elke track, en je hoeft geen app te installeren. Richt je de Chiaro-app op iets anders op de twee verdiepingen, dan vertelt hij je over dat werk.
Hoeveel kost de officiële audiogids van het Musée de l'Orangerie?
Vijf euro voor volwassenen, vier euro met reductie en vier euro voor houders van de Carte Blanche. Hij behandelt meer dan 150 werken uit de vaste collectie en is er in tien talen, waaronder het Engels. Je haalt hem op bij de balie voor audiogidsen, en de versie voor volwassenen tegen het volle tarief kun je ook online reserveren.
Waar hangen de Waterlelies van Monet in het Musée de l'Orangerie?
Op de begane grond, in de twee ovale zalen die het museum Salle 02 Nymphéas 1 en Salle 03 Nymphéas 2 noemt. Je komt er als eerste langs; de collectie Walter-Guillaume ligt een trap lager, op niveau -2. In elke zaal hangen vier van de acht panelen.
Is het Musée de l'Orangerie op dinsdag gesloten?
Ja, elke dinsdag. Het is ook gesloten op 1 mei, de ochtend van 14 juli en 25 december. Op de andere dagen is het open van 9.00 tot 18.00 uur; de laatste toegang is om 17.15 uur en om 17.45 uur worden de zalen ontruimd.
Kan ik met één ticket naar de Orangerie en het Musée d'Orsay?
Er is een combiticket voor het Musée d'Orsay en het Musée de l'Orangerie van € 20. In de tarieventabel van het museum zelf staat de prijs alleen in de kolom voor aankoop ter plaatse, dus koop het aan een kassa en niet online. De twee musea zijn aparte gebouwen aan weerszijden van de Seine, die sinds 2010 bestuurlijk samen één instelling vormen.
Hoeveel tijd heb je nodig voor het Musée de l'Orangerie?
Reken op ongeveer een uur voor de vijf stops, waarvan de audio zelf zo’n tien minuten in beslag neemt. Het hele museum is één gebouw met drie niveaus, dus een grondig bezoek met de tijdelijke tentoonstelling erbij duurt twee tot drie uur. Het is een van de weinige grote Parijse musea die je echt helemaal kunt zien.
Meer audiogidsen
Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Musée de l'Orangerie.