Direct naar de inhoud

Pena-paleis · Sintra · Onafhankelijke gids

Audiogids voor het Pena-paleis,
vijf stops, gratis.

Een klooster uit 1503 waar in de jaren 1840 het droompaleis van een koning tegenaan werd gebouwd, midden in een park van 85 hectare: beluister hier vijf delen ervan en vraag Chiaro daarna naar alles wat verder je oog vangt.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Pena-paleis.

9:41

De eerste blik vanaf de Hoofdingang

Pena-paleis, Sintra

0:00 1:49
Stop 1 van 5

De vijf stops · 9 minuten audio

Vijf plekken, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

Met deze audiogids voor het Pena-paleis loop je op eigen houtje en blijf je grotendeels buiten, want luisteren loont hier minder bij de meubels dan bij de muren. Je begint op de weg buiten de Hoofdingang, waar in het westen de rode klokkentoren boven de bomen uitkomt, en klimt dan het steile stuk op naar de Monumentale Poort en zijn ophaalbrug. Van daar gaat de wandeling naar de Triton op het terras bij de deur van het Nieuwe Paleis, de kapel aan het Hof van de Bogen in, en naar buiten over de weergang op de muren, voor het uitzicht op het noorden. De opnames duren ongeveer negen minuten. Reken voor de klim te voet op vijftien tot twintig minuten, dat is onze eigen schatting, en daarna op een paar minuten tussen de stops.

Jaartallen, namen en ticketgegevens volgen Parques de Sintra, het bedrijf dat park en paleis beheert, op parquesdesintra.pt, met Wikipedia als achtergrond voor de geschiedenis. Die bronnen zijn het niet altijd eens, bijvoorbeeld over wat de aardbeving van 1755 met het klooster deed, en de eerste stop zegt dat ook. Vertelt een medewerker bij de poort je op de dag zelf iets anders over de toegang, volg dan die medewerker en niet je telefoon.

Stop 1 van 5 · Buiten de Hoofdingang van het Park van Pena, op de weg, kijkend naar het westen en omhoog over de bomen

De eerste blik vanaf de Hoofdingang

Klooster gesticht door Manuel I; verbouwd voor Ferdinand II (1816–1885) onder leiding van baron Wilhelm Ludwig von Eschwege (1777–1855) · Oude Paleis: klooster uit de zestiende eeuw, gerestaureerd in de jaren 1840; klokkentoren 1843 · Beschilderd metselwerk: één rode vleugel met witte kantelen en aan het eind een klokkentoren

Om op te letten

  • De rode strook boven de bomen, met witte kantelen erbovenop. Dit is de oude kloostervleugel, en volgens de beheerder zijn in het silhouet van het paleis nog altijd de twee bouwfasen te zien.
  • De klokkentoren aan het eind van de rode vleugel, voltooid in 1843, toen het meeste waar je zo doorheen loopt nog niet bestond.
  • Het bos op de helling eronder. Het lijkt wild, maar dat is het niet: Ferdinand legde deze paden zelf aan en plantte bomen van alle continenten.
Transcriptie (1:49)

Je bent nog door geen enkele poort gegaan, en het paleis heeft zich al laten zien. Kijk naar het westen en omhoog, over de boomtoppen heen: daar zou je een strook fel rood moeten zien, met witte kantelen erbovenop en aan één kant een klokkentoren. De bomen verbergen bijna al de rest. Dat is een passende kennismaking, want deze rode vleugel is het oude deel van het verhaal, niet het nieuwe.

Het was een klooster. Mensen beklommen deze heuvel al lang voordat er een paleis was: in de twaalfde eeuw stond hier boven al een kapel, nadat het verhaal was gegaan dat Onze-Lieve-Vrouw op de top was verschenen. In 1493 kwam koning Johan de Tweede met zijn vrouw Leonor naar boven om een gelofte in te lossen, en in 1503 liet Manuel de Eerste op die plek een klooster bouwen, dat naar de Orde van de Heilige Hiëronymus ging. Het bleef piepklein, met hooguit achttien monniken.

Daarna begon de pech. In de achttiende eeuw richtte de bliksem zware schade aan, en daarna kwam de aardbeving van Lissabon van 1755. Hoe erg die was, hangt ervan af aan wie je het vraagt. Het bedrijf dat het paleis nu beheert, zegt dat de aardbeving het gebouw beschadigde maar niet verwoestte, en andere bronnen zeggen dat er ruïnes overbleven. Over het einde is iedereen het eens. In 1834 werden de kloosterordes opgeheven, de monniken vertrokken, en vier jaar later kocht een in Wenen geboren prins van begin twintig met zijn eigen geld een ruïne op een rots. Dat was Ferdinand van Saksen-Coburg en Gotha, de echtgenoot van koningin Maria de Tweede van Portugal, en wat je boven die bomen ziet, is wat hij daarna deed.

Hij kocht ook de hele helling, en het bos voor je is eveneens zijn werk. Het lijkt alsof het hier vanzelf is gegroeid. In werkelijkheid tekende hij deze kronkelpaden zelf en plantte hij bomen van alle continenten, op 85 hectare.

Vertrouw oude foto’s niet als het om de kleur gaat. Het rood en geel verbleekten in de loop der jaren, tot het paleis bekendstond als een grijs gebouw, en de kleuren kwamen pas terug met een nieuwe verflaag laat in de twintigste eeuw. Op een heldere dag is het paleis te zien vanuit Lissabon. Vanaf hier is het nog maar een paar honderd meter, bijna allemaal bergop.

Stop 2 van 5 · Monumentale Poort, boven aan de klim vanaf de Hoofdingang

De Monumentale Poort en de ophaalbrug

Gebouwd onder toezicht van baron Wilhelm Ludwig von Eschwege (1777–1855) voor Ferdinand II (1816–1885) · Midden negentiende eeuw, in de stijl van de zestiende · Gehouwen steen: één boog, twee wachthuisjes en bovenaan vijf wapenschilden

Om op te letten

  • De muur van diamantkoppen rond de boog, gekopieerd van de Casa dos Bicos in Lissabon.
  • De rijen stenen bollen rond de opening, een citaat uit de Cunhal das Bolas in de Lissabonse wijk Bairro Alto.
  • De twee wachthuisjes met koepels op de hoeken, naar het voorbeeld van die op de Toren van Belém.
  • De grommende dierenkop onder het wachthuisje, een van de vele wezens die hier niets bewaken.
Transcriptie (1:45)

Kom even op adem en bekijk deze poort goed, want het is een grap met een doodernstig gezicht. Hij is gebouwd als de toegang tot een vesting, en hij heeft nog nooit iemand tegengehouden. De man die hem betaalde was musicus en tekenaar, en de man die de bouw leidde was een mineraloog en mijningenieur, baron von Eschwege, een amateurarchitect die veel had gereisd. Geen van beiden had iets te verdedigen.

De poort is een verzameling citaten, en zodra je dat weet, lees je hem bijna als een plakboek van de Portugese zestiende eeuw, dezelfde eeuw als het klooster erachter. Begin bij de muur rond de boog, met al die ruitvormige punten. Die imiteren de Casa dos Bicos in Lissabon. Dan de banden van stenen bollen rond de opening: die komen van de Cunhal das Bolas, een huis in de Lissabonse wijk Bairro Alto. Nu de twee kleine wachthuisjes met koepels op de hoeken. Wie in Belém is geweest, heeft ze al gezien, want ze zijn gemaakt naar die op de Toren van Belém. Kijk ook langs de boog zelf, waar de beheerder wijst op een motief van ineengestrengelde slangen.

Wat Ferdinand hier deed, zegt veel. Hij had een Duitse opvoeding gehad, en zijn architect kende waarschijnlijk de burchten aan de Rijn, maar de details op deze poort zijn uitgesproken Portugees. Een buitenlandse prins-gemaal bouwde zich hier een kasteel in de taal van het land.

Het oorspronkelijke plan was alleen het klooster op te knappen tot zomerverblijf. Toen sloeg het enthousiasme toe. Zo kreeg het oude gebouw weergangen, uitkijktorens, een toegangstunnel en deze ophaalbrug, waar je direct na de boog op stapt. Daar zit een echte vraag in. Waarom heeft een vakantiehuis een ophaalbrug nodig? Het antwoord is, volgens de beheerder zelf, dat niets hier ooit een militair doel had en dat het hele paleis voor het plezier is gebouwd.

Hogerop kom je nog een ontlening tegen, een hoefijzerboog met tegels, geïnspireerd op de Poort van de Gerechtigheid van het Alhambra in Granada. Maar eerst de ophaalbrug en dan een tunnel die je omhoogbrengt naar de binnenplaatsen, zodat je deze fantasie van onderaf binnenkomt, als een acteur die door het toneel omhoogkomt.

Stop 3 van 5 · Tritonterras, bij de ingang van de vleugel van het Nieuwe Paleis, met je gezicht naar de boog

De Triton op het Tritonterras

Ontworpen door Ferdinand II (1816–1885), de naam van de steenhouwer is niet overgeleverd · Onderdeel van de bouw van het Nieuwe Paleis, 1842 tot 1854; het paleis was in 1847 grotendeels klaar · Gehouwen steen: drie schelpen op een koraalboog, daarboven een erker, omlijst door tegels met patroon

Om op te letten

  • De onderste helft: een spitsboog onder een korst van koraal, die drie schelpen draagt, met de Triton op de middelste.
  • De boom die recht uit zijn kruin groeit en overgaat in de wijnranken om het raam erboven. Dit is het punt waar zee land wordt.
  • Zijn baard en haar. Bij Camões staat een passage over een zeewezen met een baard die nooit een kam heeft gezien, en de beheerder oppert dat het beeldhouwwerk daaraan kan herinneren.
  • De gele bogen die je onderaan door de tunnel ziet. Dat is het Hof van de Bogen, de volgende stop.
Transcriptie (1:40)

Je hebt dit al op duizend ansichtkaarten gezien, en toch is het nog vreemder dan ze doen vermoeden. Ga ver genoeg naar achteren om de hele poort in beeld te krijgen, want je moet hem van onder naar boven lezen.

De boog onderaan is gotisch van vorm, maar de steen eromheen is overkorst met koraal, alsof het gebouw een tijdje op de zeebodem heeft gelegen. Op het koraal liggen drie grote schelpen. Op de middelste hurkt de Triton, half man en half vis, met geschubde benen en een woeste baard, en zijn opgeheven armen torsen het hele raam boven hem.

Kijk nu naar zijn hoofd. Er groeit een boom recht uit. De stam splitst zich, de takken spreiden zich en worden wijnranken die om het raam slingeren. Onder zijn middel ben je onder water, boven zijn hoofd op het land. De beheerder leest de poort precies zo, als verdeeld tussen de wereld van het water en die van het land. Ferdinand zelf noemde hem, volgens Portugese bronnen, een allegorisch portaal van de schepping van de wereld, en hij ontwierp hem zelf. Dat zou ik hem op zijn woord geloven. Hij leerde al als kind tekenen, het land ging hem de Kunstenaarskoning noemen, en nergens in het hele paleis zie je zo goed hoeveel plezier hij had.

Ook hier citeerde hij weer. De baardige figuur is een bewuste echo van de man die onder het grote raam van het Christusklooster in Tomar is uitgehouwen, beroemd in heel Portugal, alleen is de baardman van Tomar hier een monster geworden. Ferdinand stuurde een kunstenaar genaamd Nicolau Pires naar Tomar om dat raam te tekenen, en een vrijere kopie ervan zit aan de andere kant van ditzelfde bouwblok. Je ziet die straks vanaf de binnenplaats, en volgens de beheerder begon daarmee in Portugal de neomanuelijnse stijl.

Misschien is er ook een literaire bron. In de zesde zang van De Lusiaden beschrijft Camões een zeegod met een dichte baard en haar dat nooit de gladstrijkende kam heeft gekend, met zeewier dat om zijn schouders hangt. Niemand kan bewijzen dat hij het is. Maar kijk nog één keer naar die baard, en loop dan onder hem door, door de tunnel waar hij op zit.

Stop 4 van 5 · De kapel, die uitkomt op het Hof van de Bogen, met je gezicht naar het hoofdaltaar

Het Hof van de Bogen en het altaarstuk van de kapel

Nicolas Chanterene (ongeveer 1485–1551), voor Johan III; raam uit de werkplaats van Kellner in Neurenberg, voor Ferdinand II · Altaarstuk 1529–1532; raam 1840 · Albast en kalksteen uit de streek van Sintra, gehouwen in rijen kleine taferelen

Om op te letten

  • Het altaarstuk zelf, lichte steen met rijen kleine taferelen, veel fijner werk dan je bij een klooster van dit formaat zou verwachten.
  • Het glas-in-loodraam achter je, op de muur tegenover het altaar. Ferdinand liet het plaatsen, de beheerder dateert het op 1840 en zegt dat het uitdrukking geeft aan de politieke legitimiteit waarop het paleis steunt.
  • De tegels met patroon langs de muren, die de kapel in een soort rijkversierd kistje veranderen.
Transcriptie (1:50)

Buiten op de binnenplaats stamt bijna alles uit de jaren 1840. Hier binnen sta je voor het eerst op deze wandeling in het echte oude werk. Deze ruimte was de kloosterkerk, het deel van het oude gebouw dat Ferdinand aanpaste en behield. Kijk naar het altaar, want de reden om binnen te komen staat aan het andere eind.

Die lichte, bewerkte wand is het altaarstuk, van albast en van kalksteen uit dezelfde heuvels van Sintra. Tussen 1529 en 1532 werkte eraan Nicolas Chanterene, een beeldhouwer van Franse afkomst die zijn loopbaan in Portugal maakte, in opdracht van koning Johan de Derde, de zoon van de koning die dit klooster stichtte. Bedenk eens hoe vreemd dat is. Dit was een afgelegen gemeenschap op een heuveltop, met hooguit achttien monniken, en de koning zelf gaf opdracht voor hun altaarstuk. Er zijn rij na rij kleine taferelen in uitgehouwen, en hoe langer je kijkt, hoe meer kleine figuren je ontdekt.

Deze kerk stond niet alleen open voor de monniken, maar ook voor buitenstaanders. De gelovigen kwamen naar boven over de Pelgrimsweg, ook al was het nooit een parochiekerk, tot de kloosterordes werden opgeheven. Als je straks weer naar buiten gaat, kijk dan door de bogen van de binnenplaats omlaag: de oude Pelgrimsweg is daar nog te herkennen.

Over de aardbeving van 1755 lopen de verhalen uiteen als het gaat om hoeveel ze van deze kapel spaarde, al zijn ze het eens over het altaargedeelte, en het altaarstuk staat er in elk geval nog. Ferdinand begreep wat hij had geërfd. Draai je nu om en kijk naar de muur achter je, naar het glas-in-lood. De beheerder dateert het op 1840, toen zijn werk op de heuvel net begon, en noemt de werkplaats van Kellner in Neurenberg als maker. Ook staat er zonder omwegen bij dat dit glas uitdrukking geeft aan de politieke legitimiteit waarop het paleis steunt. Hetzelfde idee zie je in een stuk Kellner-glas in Pena uit 1841. Daarop staat koning Manuel de Eerste, de stichter van het klooster, in vergulde wapenrusting, met in zijn linkerhand iets wat op een klein model van het klooster lijkt. Zo liet een buitenlandse prins, meer dan drie eeuwen na de stichting, de stichter in gekleurd glas maken, met het gebouw in zijn hand.

Stop 5 van 5 · Weergang, op de paleismuren, kijkend naar het noorden, richting het Moorse Kasteel

Het uitzicht vanaf de weergang

Gebouwd onder toezicht van baron von Eschwege voor Ferdinand II; het Moorse Kasteel aan de overkant ontstond onder islamitisch bewind · Midden negentiende eeuw · Stenen pad achter een borstwering met kantelen, rondom over de paleismuren

Om op te letten

  • De muren van het Moorse Kasteel, die over de volgende bergrug in het noorden lopen. Ook die kocht Ferdinand, in 1838, en later liet hij ze restaureren.
  • Het klooster van Mafra, ver in het noorden. Koningin Amélie vertrok ernaartoe op 5 oktober 1910.
  • De kustlijn en de stranden van Sintra en Ericeira. Op heel heldere dagen reikt het uitzicht tot aan de Berlengas-eilanden.
Transcriptie (1:44)

Elk echt kasteel heeft er een: een pad boven op de muren, zodat het garnizoen het land naar alle kanten in de gaten kan houden. Dit kasteel heeft nooit een garnizoen gehad. De weergang had geen enkel militair doel, en volgens de beheerder zelf was zijn ware functie, net als die van het hele paleis, plezier. Loop hem dus zoals hij bedoeld was: langzaam, kijkend naar wat de koning je wilde laten zien.

Begin in het noorden, bij de lange lijn van middeleeuwse muur op de volgende bergrug. Dat is het Moorse Kasteel, meer dan duizend jaar geleden gebouwd onder islamitisch bewind en al een ruïne toen Ferdinand het in 1838 samen met deze heuvel kocht. Later restaureerde hij ook dat, dus zelfs het uitzicht vanaf zijn nepkasteel is deels zijn eigen werk aan een echt kasteel. Daarachter zakt het land weg naar akkers, en op een goede dag kun je het volgen tot aan het klooster van Mafra in het noorden en tot de stranden van Sintra en Ericeira langs de kust. Op heel heldere dagen reikt het uitzicht tot aan de Berlengas-eilanden, ver op de Atlantische Oceaan.

Onthoud die twee namen, Mafra en Ericeira, want het laatste koninklijke verhaal van het paleis loopt dwars door dit uitzicht.

Koningin Amélie hield van Pena, en het werd haar favoriet van alle paleizen. Nadat haar man, koning Carlos, en hun oudste zoon in 1908 in Lissabon waren vermoord, trok ze zich hier steeds vaker terug, met haar vrienden en haar honden. Toen in oktober 1910 de revolutie uitbrak, klom ze met haar gezelschap naar de paleisterrassen, op zoek naar tekenen van de gevechten in Lissabon. Op vijf oktober bereikte haar hier het nieuws dat de republiek was uitgeroepen. Ze vertrok naar Mafra, naar haar schoonmoeder en haar zoon, de jonge koning Manuel. Van daaruit gingen ze naar Ericeira, stapten aan boord van het koninklijke jacht en voeren naar Gibraltar. De Portugese monarchie vertrok dus langs de route die je blik net heeft gevolgd.

Ze kwam nog één keer terug, in 1945, als bezoekster. Ze vroeg of ze een paar minuten alleen in het paleis mocht zijn.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles wat je bij het Pena-paleis ziet.

Ferdinands heuvel staat vol dingen waar onze vijf stops langs lopen: de hertenkoppen met echte geweien, een zonnewijzer die ’s middags een kanon afvuurt, boomvarens van de andere kant van de wereld in het Dal van de Koningin. Houd op de terrassen of in het park je telefoon bij een tegel, een waterspuwer of een boom die je niet kunt thuisbrengen, en Chiaro vertelt je wat het is en wiens idee het was, en blijft antwoorden zolang de afdaling kan wachten.

Wat houdt de Triton omhoog?Waarom heeft een zomerpaleis een ophaalbrug nodig?Welke vleugel is het oude klooster?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

Park van Pena, in de heuvels boven Sintra. Er zijn twee ingangen. De Hoofdingang, waar deze wandeling begint, ligt op GPS 38º 47' 16.45" N, 9º 23' 15.35" W, en de Ingang bij de Meren op 38° 47' 21.4" N, 9° 23' 31.9" W.

Neem vanuit Lissabon de trein van de Sintra-lijn vanaf Oriente, Rossio of Entrecampos naar Sintra, en daarna Scotturb-bus 434 vanaf het station of de parkeerplaats Lourel naar boven, naar Pena. Privévoertuigen mogen niet tot aan het paleis rijden, dus kom je met de auto, parkeer dan in het historische centrum van Sintra of op een parkeerplaats aan de rand. Er lopen ook gemarkeerde wandelpaden omhoog vanuit de stad.

02

Tickets en toegang

  • Vier tickets zijn van belang. Het parkticket, € 12 voor een volwassene, geldt voor het park en de paleisterrassen, met de keuken en de kapel, en daarmee bereik je elke stop op deze pagina. De Essential Visit, € 20, voegt de zalen van het Nieuwe Paleis toe. De Complete Visit, € 45, voegt de privévertrekken toe, met de Manuelijnse kruisgang. De rondleiding bestrijkt dezelfde delen van het paleis met een gids.
  • Een paleisticket wordt verkocht voor een vaste datum en een vast tijdstip, en geeft één keer toegang. Je kunt het paleis alleen op je geboekte tijd in. Een parkticket heeft een datum maar geen tijdslot. De beheerder staat geen beeldopnamen in het paleis toe, dus bewaar je camera voor de terrassen en het park.
  • Volgens de beheerder is het park open van 09.00 tot 19.00 uur, laatste toegang 18.00 uur, en het paleis van 09.30 tot 18.30 uur, laatste ticket 17.30 uur en laatste toegang 18.00 uur. Kijk voor jouw datum op parquesdesintra.pt/en/plan-your-visit/opening-times-and-prices/.
  • De weg omhoog vanaf de Hoofdingang is steil. Tussen de ingang en het paleis rijdt een kleine transfer, € 4,50 voor heen en terug. Die koop je als extra bij een toegangsticket of in de transfer zelf, waar geen contant geld wordt aangenomen. De pagina van het parkticket noemt als toeslag alleen het hop-on-rondje door het park, dus reken er met dat ticket op dat je aan boord betaalt.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

Parques de Sintra heeft een eigen audiogids, Zoomguide, die via zoomguide.app op je telefoon draait, in het Portugees, Engels, Spaans en Frans, met inhoud van de eigen onderzoekers en conservatoren, en die het paleis en het Chalet van de gravin van Edla behandelt. De beheerder zet hem bij de gratis digitale middelen op de pagina van de Complete Visit en raadt aan de inhoud vooraf te downloaden. Daarnaast verkoopt hij een rondleiding van 90 minuten voor € 75 per volwassene. Onze vijf opnames doen minder: de buitenkant van het gebouw, wat de koning ermee bedoelde, en onder elke speler de uitgeschreven tekst.

Officiële website →

Vragen

Is er een gratis audiogids voor het Pena-paleis?

Ja, hier: vijf opnames over de buitenkant van het paleis en de kapel, zonder iets te downloaden. De Zoomguide van de beheerder is er nog een: hij draait op je telefoon, staat bij de gratis digitale middelen en behandelt het paleis en het Chalet van de gravin van Edla.

Kan ik de audiogids voor het Pena-paleis zonder ticket beluisteren?

Niets houdt je tegen om de opnames thuis af te spelen, en stop één hoort op de weg buiten de Hoofdingang, nog vóór elk ticket. De andere vier liggen in het park, dus om ervoor te staan heb je minstens het parkticket nodig.

Wat kost de officiële audiogids van het Pena-paleis?

De beheerder noemt geen prijs voor Zoomguide en zet hem bij de gratis digitale middelen op de pagina van de Complete Visit. Het alternatief met een mens, de rondleiding van 90 minuten met een cultuurbemiddelaar, kost € 75 per volwassene, inclusief de transfer naar het paleis.

Kom ik met het goedkoopste ticket van Pena het paleis in?

Maar gedeeltelijk. Het parkticket van € 12 geeft toegang tot de terrassen, de weergang, de keuken en de kapel, maar niet tot de staatsiezalen. Daarvoor heb je de Essential Visit van € 20 nodig, met een vast toegangstijdstip, en voor de privévertrekken en de Manuelijnse kruisgang de Complete Visit van € 45.

Waar begin ik bij Pena, en kan ik er naartoe rijden?

Begin bij de Hoofdingang van het park, waar bus 434 vanaf station Sintra stopt. Naar boven rijden kan niet, want privévoertuigen mogen niet tot aan het paleis. Vanaf de ingang is de weg steil, dus loop of betaal voor de kleine transfer.

Is het Pena-paleis weleens dicht?

Kerstavond, eerste kerstdag, oudejaarsavond en nieuwjaarsdag zijn hier de vaste sluitingsdagen. De beheerder waarschuwt voor incidentele sluitingen wegens staatsevenementen, brandgevaar in de heuvels of extreem weer, dus op een winderige of heel droge dag is een blik op de website de moeite waard.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Pena-paleis.