Μουσείο Ορσέ · Παρίσι · Ανεξάρτητος ξεναγός
Ηχητικός ξεναγός του Μουσείου Ορσέ,
πέντε στάσεις, δωρεάν.
Πέντε ηχογραφήσεις που παίζουν σε αυτή την καρτέλα, χωρίς να κατεβάσετε τίποτα. Φωτογραφίστε οτιδήποτε άλλο μέσα στο κτίριο, όποιο από τα 2.300 εκτιθέμενα έργα κι αν είναι, και το Chiaro θα σας μιλήσει γι’ αυτό.
Δημιουργία του Chiaro. Δεν συνδέεται με το Μουσείο Ορσέ.
Χορός στο Μουλέν ντε λα Γκαλέτ
Μουσείο Ορσέ, Παρίσι
Αυτό ήταν το δωρεάν κομμάτι
Αρκεί μια φωτογραφία: το Chiaro σάς παρουσιάζει το Μουσείο Ορσέ έργο προς έργο.
Οι πέντε στάσεις · 14 λεπτά ήχου
Πέντε στάσεις, μία διαδρομή,
με τη σειρά που θα περπατήσετε.
Πέντε έργα, δύο επίπεδα, μια μεγάλη κατάβαση. Ξεκινάτε από την κορυφή, στο επίπεδο 5, όπου στην πινακοθήκη των ιμπρεσιονιστών βρίσκεται η κυριακάτικη πίστα χορού του Ρενουάρ στο Μουλέν ντε λα Γκαλέτ, και συνεχίζετε στο ίδιο επίπεδο προς τις αίθουσες των μεταϊμπρεσιονιστών, για τη νύχτα του Βαν Γκογκ στον Ροδανό. Οι κυλιόμενες σκάλες σάς κατεβάζουν στο επίπεδο 0, όπου η πολική αρκούδα του Πομπόν στέκεται στη μέση του κεντρικού κλίτους, οι σταχομαζώχτρες του Μιλέ σκύβουν πάνω από τις καλαμιές στις διπλανές αίθουσες, και η Ολυμπία του Μανέ είναι το τελευταίο έργο που θα ακούσετε. Περίπου δεκατέσσερα λεπτά ήχου και περίπου σαράντα πέντε λεπτά περπάτημα, με τον συνηθισμένο κόσμο.
Οι τίτλοι, οι χρονολογίες, οι διαστάσεις και οι αριθμοί καταλόγου προέρχονται από το Wikidata και από τα γαλλικά και αγγλικά λήμματα της Wikipedia για κάθε έργο. Το επίπεδο κάθε στάσης στηρίζεται σε συγκεκριμένη πηγή: τη γαλλική Wikipedia για τον Ρενουάρ, το La Tribune de l'Art για τη μετακίνηση του 2019 που ανέβασε τον Βαν Γκογκ στον πάνω όροφο, και δύο χρονολογημένους οδηγούς επισκεπτών του 2026 για τα υπόλοιπα. Η σελίδα αναφέρει επίπεδα και όχι αίθουσες, επειδή η είσοδος είναι εργοτάξιο από τον Μάρτιο του 2026 ως το καλοκαίρι του 2028 και, ανεξάρτητα από αυτό, οι συλλογές αναδιατάσσονται. Έτσι, όταν μια λεζάντα διαφωνεί μαζί μας, η λεζάντα έχει δίκιο, και θα θέλαμε να το μάθουμε.
Στάση 1 από 5 · Επίπεδο 5, πινακοθήκη των ιμπρεσιονιστών
Χορός στο Μουλέν ντε λα Γκαλέτ
Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ · 1876 · Λάδι σε μουσαμά, 131 × 175 εκ.
Προσέξτε
- Το φως. Ανοιχτόχρωμες κηλίδες σκορπισμένες άνισα σε γαλαζωπό φόντο, σαν να έπεσαν μέσα από τα φύλλα των δέντρων πάνω σε καπέλα, ώμους και χώμα.
- Το ζευγάρι αριστερά, που στέκεται μέσα σε μια λίμνη από αυτό το φως· το απαλό ροζ φόρεμά της τους σπρώχνει μπροστά, έξω από το πλήθος.
- Η εστίαση, που δεν καθαρίζει πουθενά. Τίποτα δεν είναι ευκρινές μπροστά και θολό πίσω· το βάθος εδώ δημιουργείται μόνο καθώς οι άνθρωποι μικραίνουν.
- Τα τρία βάθη: μπροστά άνθρωποι που κάθονται και κουβεντιάζουν, πίσω τους οι χορευτές, και στο βάθος τα κτίρια όπου παίζει η ορχήστρα.
Κείμενο (2:37)
Σταθείτε τόσο κοντά ώστε το πλήθος να διαλυθεί σε κηλίδες χρώματος, μετά κάντε τρία βήματα πίσω και δείτε το να ξαναδένει. Αυτό είναι το κόλπο του πίνακα, και ο Ρενουάρ ήξερε πολύ καλά τι έκανε.
Είναι ένα κυριακάτικο απόγευμα του 1876 στον υπαίθριο χορευτικό κήπο του Μουλέν ντε λα Γκαλέτ, πάνω στον λόφο της Μονμάρτης, και ο Ρενουάρ τον ζωγράφισε επί τόπου, στο ύπαιθρο, όπως όριζε ο κανόνας που είχαν βάλει στον εαυτό τους οι ιμπρεσιονιστές. Ο φίλος του Ζορζ Ριβιέρ, που βρίσκεται κι αυτός κάπου μέσα στον πίνακα, έγραψε αργότερα ότι ο αέρας απειλούσε συνέχεια να πάρει τον μουσαμά.
Κανείς εδώ δεν είναι επαγγελματίας μοντέλο. Κάθε πρόσωπο ανήκει σε κάποιον που ήξερε ο Ρενουάρ: φίλους ζωγράφους και νεαρές εργαζόμενες γυναίκες της Μονμάρτης, που τις πλήρωνε για να ποζάρουν. Ο Ριβιέρ δημοσίευσε τις αναμνήσεις του το 1921 και τους κατονόμασε. Την Ανριέτ Άννα Λεμπέφ, που τη φώναζαν Μαργκό, πολύ δεμένη με τον Ρενουάρ, η οποία πέθανε τρία χρόνια αργότερα, είκοσι τριών χρονών. Δύο αδελφές, τη Ζαν και την Εστέλ, μοδίστρες και οι δύο. Τους ζωγράφους Φραν-Λαμί και Νορμπέρ Γκενέτ. Τον Πολ Λοτ και τον Πιερ-Εζέν Λεστρενγκέζ, που αργότερα θα γίνονταν και οι δύο μάρτυρες στον γάμο του Ρενουάρ.
Κοιτάξτε τώρα την εστίαση. Οι περισσότεροι ζωγράφοι κρατούν το μπροστινό πλάνο καθαρό και αφήνουν το βάθος να σβήνει. Ο Ρενουάρ θολώνει τα πάντα, από μπροστά ως πίσω, και σας δίνει βάθος μόνο μικραίνοντας τους ανθρώπους. Το μόνο που περιγράφει πραγματικά είναι το φως: ανοιχτόχρωμες κηλίδες σκορπισμένες άνισα σε γαλαζωπό φόντο, σαν να έπεσαν μέσα από τα φύλλα πάνω σε ένα καπέλο, έναν ώμο, ένα κομμάτι χώμα. Βρείτε το ζευγάρι στα αριστερά. Στέκονται μέσα σε μια λίμνη φωτός, και το απαλό ροζ φόρεμά της τους σπρώχνει έξω από το πλήθος, προς το μέρος σας.
Ο Ριβιέρ έγραψε για τον πίνακα στην τρίτη έκθεση των ιμπρεσιονιστών, τον Απρίλιο του 1877, και τον αποκάλεσε σελίδα ιστορίας, πολύτιμο μνημείο της παρισινής ζωής, αυστηρά ακριβές. Δύο χρόνια αργότερα τον αγόρασε ο Γκυστάβ Καγιεμπότ, και σε μια αυτοπροσωπογραφία της ίδιας χρονιάς ζωγράφισε τον εαυτό του στο καβαλέτο, με αυτόν τον πίνακα πίσω του. Όταν πέθανε, το 1894, τον κληροδότησε στο γαλλικό κράτος.
Υπάρχει και δεύτερη εκδοχή, μικρότερη, σχεδόν ίδια, ζωγραφισμένη πιο ελεύθερα, και κανείς δεν ξέρει ποια από τις δύο έγινε πρώτη, γιατί ο κατάλογος του 1877 δεν έδινε διαστάσεις. Τον Μάιο του 1990 η μικρότερη πουλήθηκε στη Νέα Υόρκη για 78 εκατομμύρια δολάρια σε έναν Ιάπωνα μεγιστάνα του χαρτιού, ο οποίος τον επόμενο χρόνο δήλωσε ότι ήθελε ο πίνακας να αποτεφρωθεί μαζί του. Δεν έφτασε ως εκεί: οι εταιρείες του μπήκαν σε σοβαρά προβλήματα, και οι τραπεζίτες που κρατούσαν τον πίνακα ως εγγύηση κανόνισαν αντί γι’ αυτό μια αθόρυβη πώληση. Πιστεύεται ότι σήμερα βρίσκεται στην Ελβετία, σε ένα ιδιωτικό σπίτι, όπου κανείς δεν μπορεί να κάνει τρία βήματα πίσω.
Στάση 2 από 5 · Επίπεδο 5, αίθουσες των μεταϊμπρεσιονιστών
Έναστρη νύχτα πάνω από τον Ροδανό
Βίνσεντ βαν Γκογκ · Σεπτέμβριος 1888 · Λάδι σε μουσαμά, 73 × 92 εκ.
Προσέξτε
- Η απέναντι όχθη: κίτρινες πινελιές από τα φανάρια του γκαζιού και οι μακριές, σπασμένες στήλες που ρίχνουν στο νερό.
- Τα ίδια τα αστέρια: το καθένα ένας μικρός δίσκος με ζωγραφισμένα πέταλα γύρω του, μεγαλύτερος για τα λαμπρότερα.
- Τα επτά αστέρια της Μεγάλης Άρκτου πάνω από την πόλη, ένας αστερισμός που δεν μπορεί να ήταν μπροστά του όταν κοίταζε προς εκείνη την κατεύθυνση.
- Η κοντινή όχθη κάτω, όπου ένας σωρός άμμου βρίσκεται δίπλα σε ένα ζευγάρι που περπατά αγκαζέ.
Κείμενο (2:25)
Δώστε στα μάτια σας ένα λεπτό μπροστά σε αυτόν τον πίνακα. Ζωγραφίστηκε στο σκοτάδι και δεν φανερώνεται γρήγορα.
Τέλη Σεπτεμβρίου 1888, στην όχθη του Ροδανού στην Αρλ, ένα δυο λεπτά από την πλατεία Λαμαρτίν, όπου έμενε ο Βαν Γκογκ. Κατέβασε ένα καβαλέτο ως το νερό και ζωγράφισε μια πόλη τη νύχτα. Ήταν από τους ελάχιστους ζωγράφους που τόλμησαν να καταπιαστούν με τα αστέρια, και δεν είναι παράξενο: όταν δουλεύεις έξω μετά το σκοτάδι, ζωγραφίζεις κάτι που δεν βλέπεις καλά.
Ξεκινήστε από την απέναντι όχθη. Εκείνες οι κίτρινες πινελιές είναι ο φωτισμός γκαζιού της Αρλ, και οι μακριές, σπασμένες στήλες που πέφτουν από αυτές στο νερό είναι ο λόγος που διάλεξε αυτό το σημείο. Μακριά αριστερά ξεχωρίζετε τα καμπαναριά του Σεν-Ζιλιέν και του Σεν-Τροφίμ. Δεξιά φέγγει το προάστιο Τρενκτάι, με τη σιδερένια γέφυρα που το ένωνε με την πόλη.
Μετά τα αστέρια, που δεν μοιάζουν με κανενός άλλου ζωγράφου. Το 1888 έκανε κάθε αστέρι έναν μικρό δίσκο με πέταλα γύρω του, και το μέγεθος του δίσκου έδειχνε τη λαμπρότητα του αστεριού, έτσι που ο ουρανός διαβάζεται σαν λιβάδι με λουλούδια. Τον επόμενο χρόνο, στην Έναστρη νύχτα που όλοι φέρνουν πρώτη στο μυαλό τους, αυτό είχε γίνει ομόκεντροι κύκλοι από κουκκίδες. Εδώ βλέπετε την προηγούμενη ιδέα, και είναι η πιο παράξενη από τις δύο.
Και τώρα κάτι που μπορείτε να ελέγξετε μόνοι σας. Ο αστερισμός πάνω από τις στέγες είναι η Μεγάλη Άρκτος, αυτό που λέμε «κατσαρόλα». Από την πλατεία Λαμαρτίν κοίταζε προς τα νοτιοδυτικά, και σε εκείνο το γεωγραφικό πλάτος η Μεγάλη Άρκτος δεν εμφανίζεται ποτέ σε εκείνο το κομμάτι του ουρανού· είναι αειφανής, μένει πάντα στον βορρά. Το μόνο που χρειαζόταν να κάνει ήταν να γυρίσει το κεφάλι, κι αυτό ακριβώς έκανε. Ο πίνακας ενώνει μια γήινη θέα με μια ουράνια θέα και τις ράβει μαζί στον ορίζοντα.
Η ραφή αυτή έχει τον σκοπό της. Επειδή τα αστέρια κρέμονται τώρα πάνω από τα φανάρια και όχι πίσω από τον ώμο σας, μοιάζει σαν να είναι το φως των αστεριών που καθρεφτίζεται στο νερό, ενώ κάθε μία από εκείνες τις αντανακλάσεις ανήκει στο γκάζι.
Κάτω, στην κοντινή όχθη, υπάρχει ένας σωρός άμμου και ένα ζευγάρι που περνά δίπλα του αγκαζέ. Τον Σεπτέμβριο έγραψε στην αδελφή του Βιλελμίνα ότι σκόπευε να ζωγραφίσει έναν έναστρο ουρανό, περιέγραψε τη σύνθεση στον αδελφό του Τέο αργότερα τον ίδιο μήνα, και στις 2 Οκτωβρίου έστειλε ένα σκίτσο του πίνακα στον ζωγράφο Εζέν Μποχ. Όταν ο πίνακας εκτέθηκε για πρώτη φορά, στο Παρίσι το 1889, στην έκθεση της Εταιρείας των Ανεξάρτητων Καλλιτεχνών, ο Τέο έστειλε αυτόν και τις Ίριδες. Ο Βίνσεντ είχε προτείνει κάτι εντελώς διαφορετικό: έναν από τους πίνακές του με τους δημόσιους κήπους της Αρλ.
Στάση 3 από 5 · Επίπεδο 0, κεντρικό κλίτος
Λευκή αρκούδα
Φρανσουά Πομπόν · 1927–1929 · Ασβεστόλιθος του Λανς (pierre de Lens), 163 × 251 εκ.
Προσέξτε
- Πουθενά τρίχωμα. Όλη η επιφάνεια είναι λεία, γιατί ο Πομπόν απογύμνωνε τα ζώα του από ό,τι αποκαλούσε «φαλμπαλά», δηλαδή φιοριτούρες.
- Το βάδισμα. Και τα τέσσερα πόδια κινούνται και το βάρος μεταφέρεται μπροστά, γι’ αυτό ο αγγλικός τίτλος είναι συχνά Polar Bear in Stride, «πολική αρκούδα που βαδίζει».
- Η πέτρα, που δεν είναι μάρμαρο αλλά «πιερ ντε Λανς», ένας ασβεστόλιθος, λαξευμένος από έναν τεχνίτη ονόματι Ζαν-Ζοακίμ Σιπερί υπό την επίβλεψη του Πομπόν.
- Το σημείο όπου στέκεστε. Το κεντρικό κλίτος είναι το παλιό υπόστεγο των τρένων του σταθμού Ορσέ, και οι πέτρινες εξέδρες κατά μήκος του ήταν οι αποβάθρες.
Κείμενο (2:40)
Περπατάει. Και τα τέσσερα πόδια της κινούνται και το βάρος μεταφέρεται μπροστά, γι’ αυτό ο αγγλικός τίτλος είναι συχνά Polar Bear in Stride, «πολική αρκούδα που βαδίζει», και όχι κάτι για μια αρκούδα που στέκεται ακίνητη.
Ψάξτε τώρα για τρίχωμα. Δεν υπάρχει. Ο Φρανσουά Πομπόν λείανε ολόκληρη την επιφάνεια, και ακριβώς αυτό ήταν το ζητούμενο. Από το 1905 άρχισε να απλοποιεί τα ζώα του, αφαιρώντας ό,τι αποκαλούσε «φαλμπαλά», δηλαδή φιοριτούρες, ώσπου να μείνει μόνο ένα σχήμα και ο τρόπος που το φως ταξιδεύει πάνω του. Το 1922 έβαλε μια μεγάλη λευκή αρκούδα στο Φθινοπωρινό Σαλόν, και εκείνη ξεχώρισε κοφτά από όλα τα υπόλοιπα στην αίθουσα, γιατί όλα τα άλλα ήταν ακόμη γλυπτική του δέκατου ένατου αιώνα.
Ήταν τότε εξήντα επτά χρονών. Αυτό αξίζει να πάρετε μαζί σας φεύγοντας από αυτή την αίθουσα. Ο Πομπόν γεννήθηκε το 1855 στο Σολιέ της Βουργουνδίας, γιος επιπλοποιού. Στα δεκαπέντε του μπήκε μαθητευόμενος σε μια επιχείρηση της Ντιζόν που σκάλιζε επιτύμβια μνημεία. Ύστερα πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής του ζωής ως τα χέρια κάποιου άλλου: τεχνίτης για τον Αντονέν Μερσιέ και τον Αλεξάντρ Φαλγκιέρ, από το 1890 στο εργαστήριο του Ογκίστ Ροντέν, το οποίο ως το 1893 διηύθυνε πια, και έπειτα σχεδόν είκοσι χρόνια κοντά στον Σεν-Μαρσό. Ο Ροντέν κοίταξε κάποτε ένα έργο του και του είπε ότι θα γινόταν μεγάλος καλλιτέχνης. Εξέθεσε πρώτη φορά στο Σαλόν το 1879, μια μορφή της Κοζέτας του Βίκτορα Ουγκό. Μετά χρειάστηκαν άλλα σαράντα τρία χρόνια.
Αυτή δεν είναι η αρκούδα του Σαλόν· εκείνο το γύψινο βρίσκεται στη Βαλανσιέν. Αυτήν την παρήγγειλε το γαλλικό κράτος το 1927, για είκοσι πέντε χιλιάδες φράγκα, για το Μουσείο του Λουξεμβούργου. Τη λάξευσε ένας «πρατισιέν», δηλαδή επαγγελματίας λιθοξόος, ο Ζαν-Ζοακίμ Σιπερί, που δούλευε υπό την επίβλεψη του Πομπόν, και παραδόθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 1929. Και ό,τι κι αν λένε οι ταξιδιωτικοί οδηγοί, δεν είναι μάρμαρο. Είναι «πιερ ντε Λανς», ένας ασβεστόλιθος, και γι’ αυτό κρατά αυτό το απαλό, κιμωλιένιο φως σε μια αίθουσα κατά τα άλλα γεμάτη μπρούντζο.
Το χειροκρότημα του 1922 του επέτρεψε επιτέλους να δουλέψει για τον εαυτό του. Έφτιαξε ένα μνημειακό ελάφι για μια πλατεία στο Άρνεμ της Ολλανδίας και έναν ταύρο για τη γενέτειρά του, και πριν πεθάνει, το 1933, δώρισε σχεδόν τριακόσια από τα δικά του γύψινα, πήλινα και μπρούντζινα έργα στο μουσείο της Ντιζόν. Άλλα χυτήρια άρπαξαν το όνομά του και έβγαλαν πλαστά, πολλά από αυτά πολύ κακά. Ο Μπρανκούζι, πάντως, μελετούσε με προσοχή τα έργα του.
Ένα τελευταίο πράγμα να προσέξετε όσο περνά δίπλα σας. Το εργοστάσιο των Σεβρ άρχισε να τη βγάζει σε πορσελάνη το 1924, και το 1925 ο σχεδιαστής Ζακ-Εμίλ Ρουλμάν την τοποθέτησε σε δύο αίθουσες στη μεγάλη έκθεση διακοσμητικών τεχνών στο Παρίσι. Αυτό το ζώο ήταν κομμάτι της επίπλωσης της μοδάτης Γαλλίας πριν γίνει μουσειακό έκθεμα.
Στάση 4 από 5 · Επίπεδο 0, αίθουσες του Μιλέ και της σχολής της Μπαρμπιζόν
Οι σταχομαζώχτρες
Ζαν-Φρανσουά Μιλέ · 1857 · Λάδι σε μουσαμά, 83,5 × 111 εκ.
Προσέξτε
- Η απόσταση ανάμεσα σε μπροστά και πίσω. Τρεις γυναίκες σκύβουν πάνω από τις καλαμιές στο προσκήνιο· πίσω τους μια ολοφάνερα πλούσια σοδειά φορτώνεται σε κάρα από τα οποία δεν θα πάρουν τίποτα.
- Τα πουλιά στον ουρανό, που περιμένουν εκεί ψηλά τους ίδιους ξεχασμένους σπόρους.
- Οι τρεις στάσεις του σώματος, που είναι μία κίνηση σπασμένη σε φάσεις: άπλωμα του χεριού, μάζεμα, ίσιωμα με ένα χεράτο στάχυα.
- Το μέγεθος. Με 83,5 επί 111 εκατοστά, αυτό ήταν το 1857 το μέγεθος ενός θρησκευτικού ή μυθολογικού θέματος, όχι τριών γυναικών που μαζεύουν σιτάρι.
Κείμενο (2:23)
Τρεις γυναίκες, διπλωμένες στα δύο, μαζεύουν ένα ένα τα στάχυα από τις καλαμιές. Κοιτάξτε πέρα από αυτές, γιατί το επιχείρημα του πίνακα βρίσκεται στο βάθος.
Πίσω από τις σταχομαζώχτρες ο θερισμός γίνεται κανονικά: κάρα, θημωνιές, ο αγρότης και οι εργάτες του φορτώνουν μια σοδειά ολοφάνερα πλούσια. Οι τρεις μπροστά παίρνουν ό,τι ξέφυγε από τον θερισμό. Ο Μιλέ έβαλε και ένα σμήνος πουλιά στον ουρανό, που περιμένουν εκεί ψηλά τους ίδιους πεσμένους σπόρους. Τίποτα από αυτά δεν λέγεται φωναχτά πουθενά στον πίνακα. Ζωγράφισε το κοντινό και το μακρινό πλάνο και άφησε εσάς να μετρήσετε την απόσταση.
Το Σαλόν του 1857 τη μέτρησε αμέσως και δεν του άρεσε η απάντηση. Η Γαλλία είχε βγει από την επανάσταση του 1848 μόλις εννέα χρόνια νωρίτερα, και οι εύπορες τάξεις διάβασαν τον πίνακα σαν ύμνο στον λαό που τις ξεπερνούσε κατά πολύ σε αριθμό. Ένας κριτικός είπε ότι έβρισκε μέσα του ένα ανησυχητικό προμήνυμα των ικριωμάτων του 1793.
Μέρος της προσβολής ήταν απλώς το μέγεθος. Ογδόντα τρία και μισό εκατοστά επί εκατόν έντεκα δεν ακούγεται μεγάλο σε μια αίθουσα σαν κι αυτή, αλλά το 1857 ήταν το μέγεθος που προοριζόταν για θρησκευτικό ή μυθολογικό θέμα. Ένας άλλος κριτικός παραπονέθηκε ότι αυτές οι σταχομαζώχτρες είχαν γιγάντιες αξιώσεις και πόζαραν σαν τις τρεις Μοίρες της Φτώχειας.
Το σταχομάζεμα ήταν ζωντανό πολιτικό ζήτημα, όχι γραφική εικόνα. Ο Μπαλζάκ είχε βάλει στο μυθιστόρημά του Οι χωρικοί έναν καβγά για το δικαίωμα του σταχομαζέματος. Δύο χρόνια μετά από αυτόν τον πίνακα, ο Ζιλ Μπρετόν απάντησε στον Μιλέ με μια ομορφότερη, πιο νοικοκυρεμένη εκδοχή των ίδιων γυναικών. Ο Μιλέ παρατηρούσε τους χωρικούς στο Σαγί, δίπλα στην Μπαρμπιζόν, και μάλλον είχε στο μυαλό του και τη Βίβλο, το χωρίο όπου ο Βοόζ αφήνει τη Ρουθ να σταχομαζεύει στο χωράφι του και ύστερα να φάει με τους εργάτες του. Όμως το θέμα εδώ είναι η αγροτική φτώχεια, όχι η ευσέβεια.
Κοιτάξτε τώρα ξανά τις τρεις στάσεις. Είναι μία κίνηση σπασμένη σε φάσεις: η γυναίκα αριστερά απλώνει το χέρι σε ένα στάχυ, η διπλανή της μαζεύει, και αυτή στα δεξιά ισιώνει με ένα χεράτο στάχυα στο χέρι. Είναι μια ολόκληρη μέρα, όχι μια στιγμή.
Ο Μιλέ πούλησε τον πίνακα για δύο χιλιάδες φράγκα σε κάποιον κύριο Μπιντέρ από το Λιλ-Αντάμ, με τη συμβουλή του φίλου του, του ζωγράφου Ζιλ Ντιπρέ. Πέθανε το 1875, και η φήμη του ανέβαινε σταθερά χωρίς αυτόν. Το 1890 η παραγωγός σαμπάνιας Μαντάμ Πομερί πλήρωσε γι’ αυτόν τριακόσιες χιλιάδες φράγκα, για να τον δωρίσει στο γαλλικό κράτος. Στις 8 Μαΐου της ίδιας χρονιάς κρεμάστηκε στον τοίχο της Αίθουσας των Κρατών στο Λούβρο, και το 1986 πέρασε το ποτάμι και ήρθε σε αυτό το κτίριο.
Στάση 5 από 5 · Επίπεδο 0, αίθουσα Μανέ
Ολυμπία
Εντουάρ Μανέ · 1863 · Λάδι σε μουσαμά, 130,5 × 191 εκ.
Προσέξτε
- Τα μάτια. Ίσια, κατευθείαν σε εσάς, με μια σοβαρή έκφραση που κλείνει την πόρτα. Αυτό είναι το σκάνδαλο, σε μία λεπτομέρεια.
- Το αριστερό χέρι, επίπεδο και κλειστό πάνω στον μηρό της, εκεί όπου η Αφροδίτη του Ουρμπίνο του Τιτσιάνο κυρτώνει το δικό της προκλητικά.
- Το χρυσό βραχιόλι στον δεξή καρπό της. Η ανιψιά του Μανέ έλεγε ότι ήταν της μητέρας του, με μια τούφα από τα παιδικά μαλλιά του ίδιου μέσα στο μενταγιόν.
- Η γάτα στα πόδια του κρεβατιού: μαύρη, ξύπνια, με καμπουριασμένη ράχη και σηκωμένη ουρά, εκεί όπου ο Τιτσιάνο είχε ζωγραφίσει ένα κοιμισμένο σκυλί.
Κείμενο (3:40)
Σας κοιτάζει. Όχι πέρα από εσάς, όχι κάτω, όχι στο αόριστο βάθος όπου υποτίθεται ότι κοιτάζει ένα γυμνό. Ίσια, στο ύψος των ματιών, με μια έκφραση που δεν σας δίνει τίποτα πίσω. Αυτό είναι το σκάνδαλο. Όλα τα υπόλοιπα σε αυτόν τον πίνακα είναι μια διαφωνία γύρω από αυτή τη μία απόφαση.
Ο Μανέ την ολοκλήρωσε το 1863, δεν την έδειξε πριν από το Σαλόν του 1865, και όταν την έδειξε, το Παρίσι έχασε την ψυχραιμία του. Δύο χρόνια νωρίτερα ο Αλεξάντρ Καμπανέλ είχε εκθέσει μια Γέννηση της Αφροδίτης, και κανείς δεν είχε φέρει την παραμικρή αντίρρηση. Το μετάλλιο τιμής πήγε στον Καμπανέλ· το σκάνδαλο πήγε στον Μανέ. Το 1863 μια γυμνή γυναίκα ήταν απολύτως αποδεκτή αρκεί να ήταν θεά, ή κάπου ευχάριστα μακριά, και αρκεί να έμοιαζε ξαφνιασμένη και όχι να ποζάρει. Αυτή η γυναίκα δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Είναι ένα συγκεκριμένο πρόσωπο σε μια παρισινή κρεβατοκάμαρα, και επιδεικνύεται σκόπιμα.
Ο πίνακας είναι χτισμένος πάνω σε έναν διάσημο. Ο Μανέ πήγε στην Ιταλία το 1853 και αντέγραψε την Αφροδίτη του Ουρμπίνο του Τιτσιάνο πέντε ολόκληρες φορές, και η διάταξη εδώ είναι του Τιτσιάνο, μέχρι και τον τρόπο που το φόντο χωρίζεται στα δύο πίσω της. Η Αφροδίτη του Τιτσιάνο κυρτώνει το αριστερό της χέρι με τρόπο που προσκαλεί. Αυτό το αριστερό χέρι είναι επίπεδο και κλειστό. Και εκεί όπου ο Τιτσιάνο έβαλε ένα κοιμισμένο σκυλί ως σύμβολο πίστης, εδώ υπάρχει μια μαύρη γάτα, ξύπνια, με καμπουριασμένη ράχη και σηκωμένη ουρά.
Οι λεπτομέρειες δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Ολυμπία ήταν στο Παρίσι της δεκαετίας του 1860 ένα συνηθισμένο επαγγελματικό όνομα για πόρνες, και ο τίτλος μάλλον προήλθε από τον φίλο του Μανέ, τον κριτικό Ζαχαρί Αστρύκ, του οποίου οι στίχοι τυπώθηκαν μαζί με τον πίνακα στον κατάλογο. Η ανθοδέσμη είναι από ανθοπωλείο και σημαίνει ότι έφτασε ένας πελάτης. Για την υπηρέτρια που την κρατά πόζαρε μια γυναίκα γνωστή μόνο ως Λορ, και επί έναν αιώνα οι ιστορικοί τέχνης έγραφαν εκτενώς για τη λευκή μορφή και μόλις που ανέφεραν τη μαύρη. Η γυναίκα στο κρεβάτι ήταν η Βικτορίν Μεράν, δεκαεννέα χρονών, και όχι απλώς μοντέλο: οι δικοί της πίνακες έγιναν δεκτοί στο Σαλόν το 1876, το 1879, το 1885 και το 1904.
Οι κριτικοί ήταν μοχθηροί. Ο Πολ ντε Σεν-Βικτόρ έκανε λόγο για τη σιτεμένη, βαριά μυρωδάτη σαν κυνήγι Ολυμπία του κυρίου Μανέ. Ο Μπωντλαίρ και ο Ζολά τον υπερασπίστηκαν, κι όμως η επίθεση τον έριξε κάτω. Η φράση του Ζολά είναι η καλύτερη σύνοψη που διατύπωσε ποτέ κανείς: όταν οι καλλιτέχνες μας μάς δίνουν Αφροδίτες, διορθώνουν τη φύση, λένε ψέματα· ο Μανέ αναρωτήθηκε γιατί να λέμε ψέματα, και μας σύστησε ένα κορίτσι της εποχής μας, από αυτά που συναντάς στο πεζοδρόμιο.
Κοιτάξτε το φως πριν προχωρήσετε. Ο Μισέλ Φουκό επισήμανε ότι πέφτει πάνω της ακριβώς από το σημείο όπου στέκεστε, έτσι ώστε η δέσμη του φωτός και το βλέμμα σας να είναι ένα και το αυτό, και ο πίνακας να παραδίδει σε εσάς την πράξη του γδυσίματος. Μετά ο δεξής καρπός της: η ανιψιά του Μανέ, η Ζιλί, έλεγε ότι το χρυσό βραχιόλι ήταν της μητέρας του, με μια τούφα από τα παιδικά μαλλιά του ίδιου μέσα στο μενταγιόν.
Τα υπόλοιπα είναι μια διάσωση. Στην πώληση του εργαστηρίου του Μανέ το 1884, το σκάνδαλο ήταν ακόμη τόσο ζεστό ώστε η χήρα του, η Σιζάν, αγόρασε η ίδια πίσω τον πίνακα. Το 1888 ο Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ προειδοποίησε τον Κλοντ Μονέ ότι η Σιζάν βρισκόταν σε δυσκολίες και ίσως πουλούσε τον πίνακα σε κάποιον Αμερικανό, και ο Μονέ πέρασε έναν χρόνο μαζεύοντας με δημόσιο έρανο τις είκοσι χιλιάδες φράγκα που ζητούσε. Οι είκοσι χιλιάδες ήταν φτηνά: έργα του Μιλέ έπιαναν τότε επτακόσιες πενήντα χιλιάδες. Το Λούβρο εξακολουθούσε να μην τη θέλει, και μια παρεξήγηση στον Τύπο κατέληξε σε πρόκληση σε μονομαχία: ο παλαιότερος φίλος του Μανέ, πρώην υπουργός Τεχνών, προκάλεσε τον Μονέ. Ο συμβιβασμός ήταν το Μουσείο του Λουξεμβούργου, το 1890. Στο Λούβρο έφτασε δεκαεπτά χρόνια αργότερα, και σε αυτό το κτίριο το 1986.
Ανεξάρτητος ξεναγός · Chiaro
Κάθε λεζάντα σε αυτό το κτίριο απέχει μόλις μια φωτογραφία από μια ιστορία.
Η σελίδα σταματά στα πέντε έργα. Η εφαρμογή όχι. Στρέψτε την κάμερα σε μια χορεύτρια του Ντεγκά, σε ένα γυάλινο αντικείμενο της Αρ Νουβό ή σε ένα γύψινο πρόπλασμα για το οποίο δεν έγραψε ποτέ κανείς βιβλίο, και το Chiaro θα σας πει τι είναι και γιατί φυλάχτηκε, και θα συνεχίσει να σας απαντά φωναχτά όσο συνεχίζετε να ρωτάτε.
Πριν πάτε
Πώς θα πάτε
1 rue de la Légion d'Honneur, 75007 Παρίσι, στην Αριστερή Όχθη, απέναντι από τον Κήπο του Κεραμεικού (Tuileries), στην άλλη πλευρά του ποταμού. Η πόρτα από την οποία θα μπείτε αλλάζει ανάλογα με τα έργα: από τις 10 Μαρτίου 2026 η είσοδος για εισιτήρια με συγκεκριμένη ώρα μεταφέρθηκε στην πλευρά της quai Valéry Giscard d'Estaing, ενώ η είσοδος του προαυλίου δέχεται επισκέπτες χωρίς ώρα, επισκέπτες με προτεραιότητα και γκρουπ. Μια δεύτερη φάση το 2027 θα τις μετακινήσει ξανά, οπότε ελέγξτε τη σελίδα επισκεπτών του μουσείου την ημέρα της επίσκεψης.
Ο σταθμός Musée d'Orsay του RER C βρίσκεται στο υπόγειο του ίδιου του μουσείου, οπότε το τρένο σταματά κάτω από το κτίριο. Η γραμμή 12 του μετρό σταματά στο Solférino, 300 μέτρα μακριά. Το ποταμόπλοιο Batobus πιάνει στην Quai de Solférino, και τα λεωφορεία 24, 63, 68, 69, 73, 83, 84 και 94 εξυπηρετούν την περιοχή.
Εισιτήρια
- Κλειστό τις Δευτέρες, καθώς και την 1η Μαΐου και στις 25 Δεκεμβρίου. Τις υπόλοιπες μέρες της εβδομάδας λειτουργεί από τις 9:30 το πρωί ως τις 18:00, και η Πέμπτη είναι η μεγάλη μέρα, με ανοιχτές πόρτες ως τις 21:45 το βράδυ.
- Κλείστε online ώρα εισόδου πριν έρθετε. Η ουρά για όσους δεν έχουν κλείσει ώρα είναι ό,τι πιο μακρύ έχει αυτό το μουσείο.
- Οι κάτω των 18 μπαίνουν δωρεάν, όπως και οι κάτοικοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης από 18 έως 25 ετών, με επίδειξη ταυτότητας. Την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα η είσοδος είναι δωρεάν για όλους, αλλά και πάλι χρειάζεται κράτηση.
- Το μουσείο ξαναχτίζεται γύρω από τους επισκέπτες του χωρίς να κλείσει. Τα έργα στην είσοδο και στον προαύλιο χώρο διαρκούν από τον Μάρτιο του 2026 ως το καλοκαίρι του 2028, και ξεχωριστά οι μόνιμες συλλογές αναδιατάσσονται, θεματικά αντί για χρονολογικά. Σε κάθε περίπτωση, όταν το επισκεφθείτε, ένα έργο μπορεί να μη βρίσκεται στο επίπεδο που γράφουμε εδώ, και γι’ αυτό, μεταξύ άλλων, η σελίδα αναφέρει επίπεδα και όχι αίθουσες.
- Η φωτογράφιση των έργων επιτρέπεται από τον Μάρτιο του 2015. Χωρίς φλας, χωρίς τρίποδα.
Ο επίσημος ηχητικός ξεναγός
Το Ορσέ νοικιάζει δικό του ηχητικό ξεναγό μέσα στο μουσείο, με χρέωση επιπλέον του εισιτηρίου· καλύπτει αρκετές εκατοντάδες έργα σε περίπου δέκα γλώσσες. Αυτή η σελίδα δεν κοστίζει τίποτα, καλύπτει πέντε έργα και τυπώνει κάθε λέξη κάτω από τον ήχο, ώστε να μπορείτε να τη διαβάσετε αν η αίθουσα έχει φασαρία.
Επίσημος ιστότοπος →Ερωτήσεις
Υπάρχει δωρεάν ηχητικός ξεναγός για το Μουσείο Ορσέ;
Αυτή η σελίδα είναι ένας. Πέντε έργα, πέντε ηχογραφήσεις και το κείμενο τυπωμένο κάτω από την καθεμία, με το επίπεδο του έργου στην κορυφή και τίποτα απολύτως για εγκατάσταση. Πέρα από αυτά τα πέντε, την υπόλοιπη δουλειά την κάνει η εφαρμογή: φωτογραφίστε ό,τι έχετε μπροστά σας και θα σας μιλήσει γι’ αυτό.
Πόσο κοστίζει ο επίσημος ηχητικός ξεναγός του Μουσείου Ορσέ;
Το μουσείο νοικιάζει μια συσκευή επί τόπου, με χρέωση επιπλέον της εισόδου, που καλύπτει αρκετές εκατοντάδες έργα σε περίπου δέκα γλώσσες. Η τρέχουσα τιμή αναγράφεται στο musee-orsay.fr. Οι πέντε στάσεις εδώ είναι δωρεάν.
Πού βρίσκεται η Ολυμπία στο Μουσείο Ορσέ;
Στο επίπεδο 0, στις αίθουσες που είναι αφιερωμένες στον Μανέ και στους ζωγράφους γύρω του τη δεκαετία του 1860, στον ίδιο όροφο με τον Κουρμπέ και τον Μιλέ. Το ότι βρίσκεται κάτω και όχι πάνω με τους ιμπρεσιονιστές ξαφνιάζει πολλούς, όμως το ισόγειο καλύπτει τα χρόνια από το 1848 ως τις αρχές της δεκαετίας του 1870, και η Ολυμπία ζωγραφίστηκε το 1863. Οι συλλογές αναδιατάσσονται, οπότε ρωτήστε στο γκισέ αν δεν τη βρίσκετε.
Είναι το Μουσείο Ορσέ κλειστό τις Δευτέρες;
Ναι, κάθε Δευτέρα, καθώς και την 1η Μαΐου και στις 25 Δεκεμβρίου. Από Τρίτη ως Κυριακή ανοίγει στις 9:30 το πρωί και κλείνει στις 18:00, με την Πέμπτη να κρατά ως αργά, ως τις 21:45 το βράδυ.
Πόσο κοστίζει η είσοδος στο Μουσείο Ορσέ;
Οι κάτω των 18 μπαίνουν δωρεάν, όπως και οι κάτοικοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης από 18 έως 25 ετών με ταυτότητα. Την πρώτη Κυριακή του μήνα η είσοδος είναι δωρεάν για όλους με κράτηση. Η τιμή του κανονικού εισιτηρίου αναγράφεται στο musee-orsay.fr, και αξίζει να κλείσετε εκεί ταυτόχρονα και ώρα εισόδου.
Πού είναι οι ιμπρεσιονιστές στο Μουσείο Ορσέ;
Στο επίπεδο 5, στην κορυφή του κτιρίου κάτω από τη στέγη, εκεί όπου βρίσκονται και δύο από τις πέντε στάσεις αυτής της σελίδας. Εκεί πάνω είναι και οι μεταϊμπρεσιονιστές: ο Βαν Γκογκ και ο Γκογκέν μεταφέρθηκαν το 2019 από το μεσαίο επίπεδο στο επίπεδο 5, στην πινακοθήκη που μετονομάστηκε προς τιμήν της ιστορικού τέχνης Φρανσουάζ Κασέν.
Περισσότερες ηχητικές ξεναγήσεις
Δημιουργία του Chiaro. Δεν συνδέεται με το Μουσείο Ορσέ.