Κέντρο Γκέτι · Λος Άντζελες · Ανεξάρτητος ξεναγός
Ηχητικός ξεναγός στο Κέντρο Γκέτι,
πέντε στάσεις, δωρεάν.
Ακουστικά στα αυτιά, ανοιχτός φυλλομετρητής, τίποτα για εγκατάσταση. Για τα υπόλοιπα 2.200 έργα που εκτίθενται στους δύο χώρους του Γκέτι, η εφαρμογή Chiaro λειτουργεί με μια φωτογραφία που τραβάτε επί τόπου.
Δημιουργία του Chiaro. Δεν συνδέεται με το Κέντρο Γκέτι.
Ο Ρέμπραντ γελά
Κέντρο Γκέτι, Λος Άντζελες
Αυτό ήταν το δωρεάν κομμάτι
Αρκεί μια φωτογραφία: το Chiaro σάς παρουσιάζει το Κέντρο Γκέτι έργο προς έργο.
Οι πέντε στάσεις · 13 λεπτά ήχου
Πέντε στάσεις, μία διαδρομή,
με τη σειρά που θα περπατήσετε.
Πέντε πίνακες, στον επάνω όροφο, σε τρία γειτονικά περίπτερα. Ξεκινάτε από το Ανατολικό Περίπτερο, αίθουσα E205, με δύο Ρέμπραντ στον ίδιο χώρο: τη μικρή αυτοπροσωπογραφία σε χαλκό που είναι γνωστή ως «Ο Ρέμπραντ γελά» και την «Αρπαγή της Ευρώπης». Μετά το Νότιο Περίπτερο, αίθουσα S204, για τον «Αποχαιρετισμό του Τηλέμαχου και της Ευχαρίδας» του Ζακ-Λουί Νταβίντ, και από εκεί στο Δυτικό Περίπτερο, αίθουσα W204, όπου ο «Νεαρός άνδρας στο παράθυρό του» του Καγιεμπότ κρέμεται λίγα βήματα από τις «Ίριδες» του Βαν Γκογκ. Δεκατρία λεπτά ακρόασης και περίπου ένα τέταρτο περπάτημα, αφού το τρενάκι σάς ανεβάσει στον λόφο από τον χώρο στάθμευσης.
Κάθε αριθμός αίθουσας, ημερομηνία, διάσταση και τιμή πώλησης εδώ προέρχεται από τα αρχεία της συλλογής του ίδιου του Μουσείου Γκέτι, με μια δεύτερη πηγή πίσω από το καθένα. Το Γκέτι βρίσκεται στη μέση ενός προγράμματος εκσυγχρονισμού που μετακινεί συνεχώς πίνακες, οπότε αν η πινακίδα στον τοίχο διαφωνεί μαζί μας, η πινακίδα έχει δίκιο, και θα θέλαμε να το μάθουμε.
Στάση 1 από 5 · Ανατολικό Περίπτερο, αίθουσα E205
Ο Ρέμπραντ γελά
Ρέμπραντ φαν Ράιν · περίπου 1628 · Λάδι σε χαλκό, 22,2 × 17,1 εκ.
Προσέξτε
- Το μονόγραμμα στην επάνω αριστερή γωνία. Τρία πλεγμένα γράμματα, R H L, χαραγμένα σε χρώμα που ήταν ακόμη νωπό. Ο Ρέμπραντ χρησιμοποίησε αυτή την υπογραφή μόνο από τα τέλη του 1627 ως τις αρχές του 1629.
- Το περιτραχήλιο, το γυαλισμένο μεταλλικό περιλαίμιο γύρω από τον λαιμό του, φορεμένο πάνω από σκούρο χιτώνα και τραχιά καφετιά μάλλινη κάπα. Είναι ντυμένος στρατιώτης.
- Το μέγεθος. Είκοσι δύο εκατοστά επί δεκαεπτά, σε φύλλο χαλκού αντί για μουσαμά ή ξύλο.
- Η πινελιά στο πρόσωπο: κοντές, γρήγορες πινελιές, με το φόντο περασμένο βιαστικά, ώστε το γέλιο να μοιάζει πιασμένο στον αέρα και όχι κρατημένο.
Κείμενο (2:34)
Η πρώτη έκπληξη είναι πόσο μικρός είναι. Είκοσι δύο εκατοστά επί δεκαεπτά, περίπου όσο ένα φύλλο χαρτί αλληλογραφίας, και το υπόστρωμα κάτω από το χρώμα δεν είναι μουσαμάς ούτε ξύλο, αλλά ένα φύλλο χαλκού.
Ο άνθρωπος που σας γελάει είναι ο Ρέμπραντ φαν Ράιν, είκοσι ενός ή είκοσι δύο χρονών, και ζωγραφίζει γύρω στο 1628, στα πρώτα του χρόνια ως ανεξάρτητος δάσκαλος στο Λέιντεν. Έχει ντυθεί στρατιώτης: ένα γυαλισμένο μεταλλικό περιτραχήλιο στον λαιμό, ένας βαθυπόρφυρος χιτώνας, μια τραχιά καφετιά κάπα στον ώμο. Οι Ολλανδοί είχαν μια λέξη για τέτοιους πίνακες: τρόνι, δηλαδή μελέτη ενός προσώπου και μιας έκφρασης και όχι πορτρέτο ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. Αυτό που κάνει τον συγκεκριμένο ασυνήθιστο είναι η διάθεση. Ο Ρέμπραντ ζωγράφισε τον εαυτό του πάνω από σαράντα φορές, και ένας γελαστός Ρέμπραντ είναι σπάνιος.
Κοιτάξτε την επάνω αριστερή γωνία. Τρία πλεγμένα λατινικά γράμματα, R H L, από το Ρέμπραντ Χάρμενσζον Λεϊντένσις, δηλαδή Ρέμπραντ, γιος του Χάρμεν, από το Λέιντεν. Αυτό το μονόγραμμα το χρησιμοποίησε μόνο από τα τέλη του 1627 ως τις αρχές του 1629, και το χάραξε στο χρώμα όσο ήταν ακόμη νωπό. Γι’ αυτό η χρονολόγηση είναι τόσο ακριβής.
Τώρα το κομμάτι που θα έπρεπε να ανησυχεί κάθε δημοπράτη. Για το μεγαλύτερο μέρος του εικοστού αιώνα κανείς δεν ήξερε πού βρίσκεται αυτός ο πίνακας. Επιζούσε μόνο σε ένα παλιό χαρακτικό ενός Φλαμανδού χαράκτη, του Λαμπέρτους Κλάσενς, που τον είχε κυκλοφορήσει ως έργο του Φρανς Χαλς. Ύστερα, στις είκοσι έξι Οκτωβρίου 2007, εμφανίστηκε σε έναν επαρχιακό οίκο δημοπρασιών στο Γκλόστερσαϊρ, στο Νόρκοτ, ως παρτίδα 377, καταγεγραμμένος ως έργο ενός μιμητή του Ρέμπραντ. Πριν από τη δημοπρασία είχαν σταλεί φωτογραφίες με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στους ειδικούς του Rijksmuseum, και ο δημοπράτης είπε αργότερα ότι η απάντηση ήταν μάλλον απαξιωτική. Η εκτίμηση ήταν από χίλιες έως χίλιες πεντακόσιες λίρες. Πουλήθηκε για 2,2 εκατομμύρια λίρες.
Η απόδειξη ήρθε μετά. Ο Ερνστ φαν ντε Βέτερινγκ, πρόεδρος του Ερευνητικού Προγράμματος Ρέμπραντ, δημοσίευσε τα επιχειρήματά του την ίδια χρονιά. Το μονόγραμμα, γραμμένο σε νωπό χρώμα. Το φύλλο χαλκού, στο ίδιο τυποποιημένο μέγεθος που χρησιμοποιούσε ο Ρέμπραντ για χαρακτικά χρονολογημένα το 1628. Και μια ακτινογραφία εκπομπής ηλεκτρονίων που έδειξε κάτω από το γέλιο έναν παλαιότερο, μάλλον ημιτελή ιστορικό πίνακα. Το 2013 το Γκέτι τον αγόρασε από τους Λονδρέζους εμπόρους τέχνης που είχαν κερδίσει τη δημοπρασία.
Κάτι ακόμη πριν προχωρήσετε. Ένας Γάλλος ιδιοκτήτης έγραψε τον δέκατο όγδοο ή τον δέκατο ένατο αιώνα στο πίσω μέρος του χαλκού ότι πρόκειται για τον Δημόκριτο, τον γελαστό φιλόσοφο. Οι Ολλανδοί ζωγράφοι της εποχής έβαζαν στα χέρια του Δημόκριτου μια υδρόγειο, και εδώ δεν υπάρχει υδρόγειος. Ήταν πάντα απλώς ο Ρέμπραντ, που διασκέδαζε.
Στάση 2 από 5 · Ανατολικό Περίπτερο, αίθουσα E205
Η αρπαγή της Ευρώπης
Ρέμπραντ φαν Ράιν · 1632 · Λάδι σε ενιαίο δρύινο πάνελ, 64,6 × 78,7 εκ.
Προσέξτε
- Η νεαρή γυναίκα που έχει πέσει στην ακτή με τα χέρια ψηλά, και το στεφάνι από λουλούδια που είχε πλέξει για τον λαιμό του ταύρου, σκορπισμένο στην ποδιά της.
- Ο αμαξάς πάνω στην άμαξα, ψηλά πάνω από την παραλία, όρθιος, να κοιτάζει με φρίκη την πριγκίπισσα που απομακρύνεται.
- Η πόλη μέσα στην αχλή στον μακρινό ορίζοντα, με έναν γερανό ανύψωσης ανάμεσα στα κτίρια. Οι γερανοί ανήκουν στο Άμστερνταμ του Ρέμπραντ, όχι στην Τύρο του Οβίδιου.
- Το χρυσάφι. Ο Ρέμπραντ δούλεψε πολύ τη λάμψη στην άμαξα και στα φορέματα και την έβαλε απέναντι στο σκοτεινό δασύλλιο στα δεξιά.
Κείμενο (2:25)
Η ίδια αίθουσα, τέσσερα χρόνια αργότερα, και ένας εντελώς διαφορετικός ζωγράφος. Ξεκινήστε κάτω αριστερά, από το νερό. Ένας λευκός ταύρος κολυμπά μακριά από την ακτή με μια νεαρή γυναίκα στη ράχη του. Εκείνη έχει το ένα χέρι στο κέρατό του και το άλλο χωμένο στον λαιμό του, και στρέφεται να κοιτάξει τις φίλες που αφήνει πίσω.
Η ιστορία είναι του Οβίδιου. Ο Δίας ποθούσε την πριγκίπισσα Ευρώπη, μεταμορφώθηκε σε ταύρο, περίμενε στην παραλία ώσπου εκείνη να ανέβει στη ράχη του, και τη μετέφερε πέρα από τη θάλασσα στη γη που πήρε το όνομά της. Ο Ρέμπραντ σχεδόν ποτέ δεν ζωγράφιζε μυθολογία. Από τους περίπου τριακόσιους εξήντα ολοκληρωμένους πίνακές του, πέντε προέρχονται από τις Μεταμορφώσεις, και αυτός είναι εκείνος για τον οποίο ο κόσμος διασχίζει μια ολόκληρη πόλη.
Ακολουθήστε τον πανικό κατά μήκος της ακτής. Μια νεαρή γυναίκα έχει πέσει στο έδαφος με τα χέρια ψηλά, και το στεφάνι από λουλούδια που είχε πλέξει για τον λαιμό του ταύρου έχει σκορπίσει στην ποδιά της. Η φίλη της δίπλα σφίγγει τα χέρια και δεν κάνει τίποτα, γιατί δεν υπάρχει τίποτα να γίνει. Ψηλά στην όχθη, ο αμαξάς έχει σηκωθεί όρθιος πάνω στην άμαξα και κοιτάζει την πριγκίπισσα που φεύγει. Όλα σε εκείνη την ομάδα είναι μετάξι και χρυσάφι, και ο Ρέμπραντ επιδεικνύει τι μπορεί να κάνει με μια φωτεινή πινελιά.
Τώρα κοιτάξτε αριστερά, πέρα από τον ταύρο, προς τον ορίζοντα. Υπάρχει μια πόλη μέσα στην αχλή, και ανάμεσα στα κτίριά της ένας γερανός ανύψωσης. Στην Τύρο του Οβίδιου δεν υπήρχαν γερανοί. Στο Άμστερνταμ του Ρέμπραντ υπήρχαν, και εδώ μιλάει ο παραγγελιοδότης. Ο άνθρωπος που πλήρωσε τον πίνακα ήταν ο Ζακ Σπεξ, που ίδρυσε το 1609 τον εμπορικό σταθμό της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών στην Ιαπωνία και αργότερα κυβέρνησε την Μπατάβια, την πόλη που σήμερα λέγεται Τζακάρτα. Ένας Φλαμανδός συγγραφέας που ο Ρέμπραντ θα είχε σίγουρα διαβάσει, ο Κάρελ φαν Μάντερ, είχε υποστηρίξει ότι ο ταύρος που μετέφερε την Ευρώπη προς τα δυτικά δεν ήταν καθόλου θεός, αλλά το όνομα ενός πλοίου. Έτσι, ένας έμπορος που ζούσε από τη μεταφορά ασιατικών φορτίων στην Ευρώπη διά θαλάσσης πήρε στα χέρια του την ίδια του την καριέρα, ντυμένη μύθο, πάνω σε ένα ενιαίο δρύινο πάνελ.
Ο πίνακας έμεινε κρεμασμένος στο σπίτι του Σπεξ μέχρι την απογραφή της περιουσίας του μετά τον θάνατό του, το 1652. Ύστερα το πάνελ γύρισε τις αίθουσες δημοπρασιών του Παρισιού: πουλήθηκε μία φορά για 86 λίβρες, μία άλλη για εννέα χιλιάδες εκατό φράγκα, και το 1911 σε έναν τραπεζίτη, τον Λεοπόλντ Κόπελ, για δεκαεννέα χιλιάδες λίρες. Πέρασε στην κόρη του, από εκείνη στον γιο της, και το Γκέτι τον αγόρασε από αυτή την κληρονομιά το 1995.
Στάση 3 από 5 · Νότιο Περίπτερο, αίθουσα S204
Ο αποχαιρετισμός του Τηλέμαχου και της Ευχαρίδας
Ζακ-Λουί Νταβίντ · 1818 · Λάδι σε μουσαμά, 88,3 × 103,2 εκ.
Προσέξτε
- Τα δύο πρόσωπα. Εκείνη έχει κλείσει τα μάτια και έχει ακουμπήσει το κεφάλι στον ώμο του· εκείνος κοιτάζει ίσια προς εσάς, πάνω από τα μαλλιά της.
- Η χρυσή φαρέτρα αριστερά και το κυνηγετικό κέρας στη μέση. Η Ευχαρίδα είναι ντυμένη σχεδόν σαν την Άρτεμη, τη θεά του κυνηγιού.
- Ο λευκός σκύλος στη δεξιά άκρη, που κοιτάζει ψηλά τον Τηλέμαχο. Είναι εκεί για να στείλει το βλέμμα σας στο πρόσωπό του.
- Οι άκρες. Οι μορφές κόβονται απότομα και δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου σκηνικό, οπότε δεν έχετε τίποτα να κοιτάξετε εκτός από τους δυο τους.
Κείμενο (2:24)
Δύο άνθρωποι σε μια σπηλιά, κομμένοι στις άκρες, και τίποτε άλλο απολύτως στον πίνακα. Προσέξτε πού πηγαίνουν τα βλέμματα. Εκείνη έχει κλείσει τα μάτια της και έχει ακουμπήσει το κεφάλι στον ώμο του. Εκείνος κοιτάζει ίσια προς εσάς, πάνω από τα μαλλιά της, με το ένα χέρι στον μηρό της, ενώ με το άλλο κρατά όρθιο ένα δόρυ.
Είναι ένας αποχαιρετισμός, και αυτός που φεύγει είναι εκείνος. Η ιστορία δεν είναι του Ομήρου, αν και δανείζεται τα πρόσωπά του. Προέρχεται από ένα γαλλικό μυθιστόρημα του 1699, τις «Περιπέτειες του Τηλέμαχου» του Φρανσουά Φενελόν, όπου ο Τηλέμαχος, ο γιος του Οδυσσέα, βγαίνει στο νησί της Καλυψώς, ερωτεύεται μια νύμφη που τη λένε Ευχαρίδα, και πρέπει να την εγκαταλείψει για να πάει να βρει τον πατέρα του. Ο Ζακ-Λουί Νταβίντ δεν εικονογραφεί κάποια συγκεκριμένη φράση του βιβλίου. Ζωγραφίζει το δευτερόλεπτο πριν από την αναχώρηση.
Αναζητήστε το χρυσάφι. Αριστερά μια φαρέτρα, στη μέση ένα κυνηγετικό κέρας, και η Ευχαρίδα είναι ντυμένη σχεδόν σαν την Άρτεμη, τη θεά του κυνηγιού. Ύστερα κοιτάξτε τέρμα δεξιά, όπου ένας λευκός σκύλος χώνεται στο κάδρο και κοιτάζει ψηλά τον Τηλέμαχο. Ο Νταβίντ σάς δίνει ένα ζώο για να ακολουθήσετε το βλέμμα του ως το πρόσωπο που θέλει να διαβάσετε.
Τον ζωγράφισε στις Βρυξέλλες το 1818, στην εξορία. Είχε φύγει από τη Γαλλία το 1816, όταν οι Βουρβόνοι επέστρεψαν στον θρόνο, και αυτός είναι ο τελευταίος πίνακας που έκανε με ένα μυθολογικό ζευγάρι. Κάπου ανάμεσα στο 1817 και τις αρχές του 1818 ένας Γερμανός συλλέκτης, ο κόμης φον Σένμπορν, άκουσε τι υπήρχε στο καβαλέτο, ήρθε στο εργαστήριο και τον αγόρασε. Μια εφημερίδα των Βρυξελλών ανακοίνωσε τότε ότι ο πίνακας προοριζόταν για έναν μεγάλο άρχοντα από τη Βαυαρία, για τον οποίο είχε φιλοτεχνηθεί. Έτσι η πόλη έμαθε ότι τον είχε κάποιος σημαντικός, αλλά όχι ποιος.
Στο Παρίσι δεν εκτέθηκε ποτέ. Κρεμάστηκε στη Γάνδη, όπου τον υποδέχτηκαν τόσο θερμά που ο διευθυντής της εκεί ακαδημίας ζήτησε από τον Νταβίντ να παρατείνει την έκθεση, ύστερα στις Βρυξέλλες για τρεις εβδομάδες, υπέρ των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων της πόλης, και μετά έφυγε για τη Γερμανία. Τέσσερα χρόνια αργότερα μια μαθήτρια του Νταβίντ, η Σοφί Φρεμιέ, ζωγράφισε με τις οδηγίες του μια δεύτερη εκδοχή, και ήταν το δικό της αντίγραφο, όχι αυτός ο μουσαμάς, που είδε το Παρίσι το 1846.
Ένας Γερμανός συγγραφέας της εποχής παραπονέθηκε ότι το να κόβεις έτσι τις μορφές στις άκρες δεν ταιριάζει στην ιστορική ζωγραφική. Αυτό ακριβώς το κόψιμο κάνει τον πίνακα να μοιάζει ακόμη μοντέρνος, και γι’ αυτό σήμερα τον λένε πρωτορομαντικό. Έφτασε στο Λος Άντζελες από μια αίθουσα δημοπρασιών του Sotheby’s στη Νέα Υόρκη, στις είκοσι τέσσερις Φεβρουαρίου 1987.
Στάση 4 από 5 · Δυτικό Περίπτερο, αίθουσα W204
Νεαρός άνδρας στο παράθυρό του
Γκυστάβ Καγιεμπότ · 1876 · Λάδι σε μουσαμά, 116 × 81 εκ.
Προσέξτε
- Η γυναίκα κάτω στο πεζοδρόμιο, ντυμένη με τα ρούχα της μόδας, έτοιμη να διασχίσει τον δρόμο. Είναι ο μόνος άνθρωπος σε εκείνη την πλευρά και το μόνο που μπορεί να κοιτάζει εκείνος.
- Η στάση του: πλάτη γυρισμένη, πόδια γερά ανοιχτά, χέρια στις τσέπες, σκούρο κοστούμι μπροστά σε έναν ηλιόλουστο δρόμο.
- Ο φαρδύς δρόμος που απομακρύνεται διαγώνια πίσω του. Είναι η λεωφόρος Μαλζέρμπ, και οι όμοιες πολυκατοικίες κατά μήκος της ήταν καινούργιες όταν ζωγραφίστηκε ο πίνακας.
- Οι άμαξες με τα άλογα πιο κάτω στον δρόμο, που σας δείχνουν πόσο ψηλά πάνω από τον δρόμο είναι αυτό το μπαλκόνι.
Κείμενο (2:26)
Κοιτάτε την πλάτη ενός άνδρα, και εκείνος δεν πρόκειται να γυρίσει. Σκούρο κοστούμι, χέρια στις τσέπες, πόδια γερά ανοιχτά. Στέκεται σε ένα ανοιχτό παράθυρο, με έναν ηλιόλουστο δρόμο μπροστά του και ένα μισοσκότεινο δωμάτιο πίσω του.
Ο άνδρας είναι ο Ρενέ Καγιεμπότ, ο αδελφός του ζωγράφου. Το παράθυρο ανήκει στη νεόδμητη πολυκατοικία της οικογένειας, στη γωνία της οδού Λισμπόν και της οδού Μιρομενίλ, στο όγδοο διαμέρισμα του Παρισιού. Ο φαρδύς δρόμος που απομακρύνεται διαγώνια είναι η λεωφόρος Μαλζέρμπ, και οι κρεμ πολυκατοικίες κατά μήκος της ήταν σχεδόν όλες καινούργιες. Ο βαρόνος Οσμάν, νομάρχης του Σηκουάνα, είχε ανοίξει εκείνες τις λεωφόρους μέσα από την παλιά πόλη, και η κερδοσκοπία ακινήτων που τις γέμισε με όμοιες κρεμ πολυκατοικίες είχε κάνει πλούσια την οικογένεια Καγιεμπότ. Ο πατέρας του ζωγράφου, ο Μαρσιάλ, ήταν ένας από εκείνους που έχτιζαν, και είχε πεθάνει λίγο πριν ζωγραφιστεί αυτός ο πίνακας.
Τώρα βρείτε τι κοιτάζει ο νεαρός. Κάτω στο πεζοδρόμιο, μικροσκοπική, ντυμένη με τα ρούχα της μόδας, μια γυναίκα ετοιμάζεται να διασχίσει τον δρόμο. Είναι ο μόνος άνθρωπος σε εκείνη την πλευρά του δρόμου. Λίγες άμαξες με άλογα στέκονται πιο πέρα, και αυτές σας δίνουν το ύψος του μπαλκονιού.
Ο Γκυστάβ Καγιεμπότ ήταν είκοσι επτά χρονών, και αυτή ήταν η πρώτη του δημόσια εμφάνιση. Κρέμασε τον πίνακα στη δεύτερη έκθεση των ιμπρεσιονιστών το 1876, και από όλα όσα έστειλε, μόνο οι «Ξύστες του παρκέ» του προκάλεσαν περισσότερα σχόλια. Αρνήθηκε να τον πει πορτρέτο. Του έδωσε τον τίτλο Jeune homme à sa fenêtre, νεαρός άνδρας στο παράθυρό του, και τον παρουσίασε ως ηθογραφική σκηνή, έναν τύπο και όχι ένα πρόσωπο. Παράξενο πράγμα να το κάνεις στον ίδιο σου τον αδελφό.
Δεν πείστηκαν όλοι. Ο Εμίλ Ζολά θεώρησε ότι αυτό ήταν φωτογραφία και όχι ζωγραφική. Έγραψε ότι ένα αντίγραφο της πραγματικότητας που δεν φέρει τη σφραγίδα του ταλέντου του ίδιου του ζωγράφου είναι κάτι αξιοθρήνητο, και αποκάλεσε τον πίνακα αντικαλλιτεχνικό εξαιτίας της ακρίβειας της αντιγραφής. Η ίδια έκθεση ώθησε τον κριτικό Εντμόν Ντυραντί να γράψει το δοκίμιό του «Η νέα ζωγραφική», όπου υποστήριξε ότι οι εικόνες της σύγχρονης ζωής της πόλης ήταν ακριβώς αυτό που έπρεπε να κάνει τώρα η τέχνη. Δεν ανέφερε κανέναν καλλιτέχνη. Δεν χρειαζόταν.
Ο μουσαμάς ήταν δώρο του καλλιτέχνη σε έναν φίλο στην πόλη Μο, και έμεινε σε εκείνη την οικογένεια για δεκαετίες, πριν περάσει από το Παρίσι, τη Νέα Υόρκη και το Ντάλας. Τον Νοέμβριο του 2021 βγήκε σε δημοπρασία στον οίκο Christie’s από την περιουσία του πετρελαιά Έντουιν Κοξ, και το Γκέτι πλήρωσε πενήντα τρία εκατομμύρια δολάρια, περισσότερο από το διπλάσιο του προηγούμενου ρεκόρ για έργο του Καγιεμπότ. Είναι ο πρώτος Καγιεμπότ που αποκτά το μουσείο, και κρέμεται δίπλα στον Βαν Γκογκ που θα δείτε σε λίγο.
Στάση 5 από 5 · Δυτικό Περίπτερο, αίθουσα W204
Ίριδες
Βίνσεντ βαν Γκογκ · 1889 · Λάδι σε μουσαμά, 74,3 × 94,3 εκ.
Προσέξτε
- Η μοναδική λευκή ίριδα κοντά στα αριστερά, μόνη ανάμεσα στο μπλε. Ο επιμελητής ζωγραφικής του ίδιου του Γκέτι αναρωτιέται αν είναι εκεί για το μάτι ή για τη μοναξιά του Βαν Γκογκ, και δεν απαντά.
- Τα ζεύγη αντίθετων χρωμάτων: απαλοπράσινα φύλλα πάνω σε κοκκινωπό χώμα, μπλε-βιολετί άνθη μπροστά στα πορτοκαλί και κίτρινα πίσω τους.
- Το μπλε που κάποτε ήταν βιολετί. Κάτω από την επιφάνεια υπάρχει ένα βιολετί ανακατεμένο από λάκα γερανιού και μπλε, και το κόκκινο έχει ξεθωριάσει.
- Τα περιγράμματα. Κάθε ίριδα έχει τη δική της γραμμή, κυματιστή στο ένα άνθος, στριφτή στο επόμενο, κατσαρή στο μεθεπόμενο.
Κείμενο (3:04)
Δεν υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος σε αυτόν τον πίνακα, κι όμως είναι το πιο πολυσύχναστο πράγμα σε όλο το κτίριο. Πλησιάστε αρκετά για να δείτε το χρώμα. Κάθε ίριδα μπροστά σας έχει το δικό της περίγραμμα, κυματιστό στο ένα άνθος, στριφτό στο επόμενο, κατσαρό στο μεθεπόμενο, γιατί ο Βαν Γκογκ καθόταν στον κήπο και τα δούλευε φυτό φυτό.
Βρισκόταν σε εκείνον τον κήπο επειδή είχε ζητήσει ο ίδιος να νοσηλευτεί. Τον Μάιο του 1889, ύστερα από επεισόδια αυτοτραυματισμού και νοσηλεία, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ μπήκε στο άσυλο Σεν Πολ ντε Μοζόλ στο Σεν Ρεμί, στην Προβηγκία. Δεν του επιτρεπόταν να βγει από τους χώρους του. Ένας περιτειχισμένος κήπος και η θέα από ένα παράθυρο ήταν όλη του η πρόσβαση στον κόσμο, και στον χρόνο που του απέμενε ζωγράφισε σχεδόν 130 πίνακες. Αυτόν τον ξεκίνησε την πρώτη του εβδομάδα.
Βρείτε τη λευκή ίριδα, κοντά στα αριστερά, μόνη ανάμεσα στο μπλε. Ο επιμελητής ζωγραφικής του ίδιου του Γκέτι, ο Σκοτ Άλαν, θέτει το ερώτημα αντί να το απαντήσει: είναι εκεί κυρίως για το μάτι, μια στιγμή ανάπαυλας και αντίθεσης ανάμεσα σε έντονα χρώματα, ή συμβολίζει τη μοναξιά και την απομόνωση του ίδιου του Βαν Γκογκ, όπως πολλοί θέλουν να πιστεύουν; Δεν αποφασίζει. Κανείς δεν μπορεί.
Το χρώμα είναι σύστημα, όχι διάθεση. Απαλοπράσινα φύλλα πάνω σε κοκκινωπό χώμα. Μπλε-βιολετί άνθη μπροστά στα πορτοκαλί και κίτρινα πίσω τους. Έβαζε σκόπιμα τα αντίθετα δίπλα δίπλα, ώστε το καθένα να φαίνεται πιο δυνατό. Και να κάτι που το μάτι σας δεν μπορεί να κάνει για εσάς: το μπλε κάποτε ήταν βιολετί. Όταν οι συντηρητές του Γκέτι πήραν τομές από το χρώμα, βρήκαν ένα βιολετί ανακατεμένο από λάκα γερανιού, ένα κόκκινο, και μπλε, και το κόκκινο έχει ξεθωριάσει. Μια καφετιά κηλίδα ανάμεσα στα λουλούδια, που σήμερα μοιάζει με χώμα, ήταν κάποτε έντονο κόκκινο. Στέκεστε μπροστά σε έναν πιο ψυχρό πίνακα από αυτόν που ζωγράφισε.
Μέσα του υπάρχει κι ένα κουκουνάρι. Ένας αρσενικός κώνος από τα κουκουναριά στον κήπο του ασύλου έπεσε στο νωπό χρώμα και είναι ακόμη χωμένος εκεί.
Τον ονόμαζε σπουδή. Δεν σώζονται σχέδια γι’ αυτόν, καμία προετοιμασία. Ο αδελφός του ο Τέο τον εκτιμούσε περισσότερο από τον ίδιο τον Βίνσεντ, τον έστειλε εκείνον τον Σεπτέμβριο στο Σαλόν των Ανεξάρτητων μαζί με την «Έναστρη νύχτα πάνω από τον Ροδανό», και του έγραψε ότι τραβάει το μάτι από μακριά, μια όμορφη σπουδή γεμάτη αέρα και ζωή. Ο κριτικός Φελίξ Φενεόν έγραψε γι’ αυτόν τον ίδιο μήνα μια φράση που αξίζει από μόνη της την ανάβαση σε αυτόν τον λόφο: οι ίριδες σκίζουν βίαια σε μακριές λωρίδες τα βιολετιά πέταλά τους πάνω σε φύλλα σαν σπαθιά.
Ο πρώτος ιδιοκτήτης ήταν ο Πατέρας Τανγκί, ο Παριζιάνος που έτριβε χρώματα και του οποίου το πορτρέτο ζωγράφισε ο Βαν Γκογκ τρεις φορές. Το 1891 ο Τανγκί τον πούλησε για τριακόσια φράγκα στον Οκτάβ Μιρμπό, κριτικό, αναρχικό και έναν από τους πρώτους που κατάλαβαν τι ήταν ο Βαν Γκογκ. Ο Μιρμπό έγραψε ότι ο Βαν Γκογκ είχε κατανοήσει την εκλεπτυσμένη φύση των λουλουδιών, και αργότερα έβαλε τον πίνακα σε ένα μυθιστόρημά του.
Τριακόσια φράγκα. Στις έντεκα Νοεμβρίου 1987 βγήκε σε δημοπρασία στον Sotheby’s της Νέας Υόρκης ως παρτίδα 25 και πουλήθηκε για 53,9 εκατομμύρια δολάρια σε έναν Αυστραλό επιχειρηματία, τον Άλαν Μποντ. Ήταν ο ακριβότερος πίνακας στον κόσμο, και κράτησε αυτό το ρεκόρ για δυόμισι χρόνια. Ο Μποντ δεν μπορούσε να τον πληρώσει. Το 1990 επέστρεψε στον Sotheby’s, ο Sotheby’s τον πούλησε στο Γκέτι, και από τότε βρίσκεται στο Λος Άντζελες.
Ανεξάρτητος ξεναγός · Chiaro
Το Chiaro ξέρει το υπόλοιπο Κέντρο Γκέτι.
Αυτή η σελίδα τελειώνει μετά από πέντε έργα. Η εφαρμογή δουλεύει ανάποδα: φωτογραφίστε ό,τι έχετε μπροστά σας, ένα βάζο από τις Σεβρ, μια σελίδα από ένα μεσαιωνικό βεστιάριο, μια σκάλα του Μάιερ, και σας λέει τι είναι και γιατί μπήκε κάποιος στον κόπο να το φτιάξει. Ύστερα συνεχίζει να απαντά φωναχτά όσο περπατάτε.
Πριν πάτε
Πώς θα πάτε
1200 Getty Center Drive, Los Angeles, CA 90049. Υπάρχει μία μόνο είσοδος για το κοινό, από τη Sepulveda Boulevard. Το Γκέτι προειδοποιεί ότι ορισμένες συσκευές πλοήγησης οδηγούν λάθος τους οδηγούς και ζητά να τις ρυθμίζετε αντί γι’ αυτό στη διασταύρωση North Sepulveda Boulevard και Getty Center Drive.
Οι οδηγίες πρόσβασης του ίδιου του Γκέτι αναφέρουν τη λεωφορειακή γραμμή 761 της Metro, που σταματά στην είσοδο του μουσείου, εκεί όπου η Getty Center Drive συναντά τη Sepulveda Boulevard. Όλοι οι άλλοι φτάνουν στους πρόποδες του λόφου: υπάρχει πιάτσα ταξί στο επίπεδο P1 του χώρου στάθμευσης, ένας κυκλικός χώρος αποβίβασης έξω από αυτόν για αυτοκίνητα και βαν με δεκαπέντε επιβάτες ή λιγότερους, μαζί με τα Lyft και Uber, και δωρεάν θέσεις για ποδήλατα στο επίπεδο της εισόδου. Από τον κάτω σταθμό ένα τρενάκι τριών βαγονιών, που το σέρνει συρματόσχοινο, σας ανεβάζει στο μουσείο.
Εισιτήρια
- Η είσοδος είναι δωρεάν, αλλά χρειάζεστε κράτηση για συγκεκριμένη ώρα εισόδου, και η στάθμευση χρεώνεται: 25 δολάρια το αυτοκίνητο ή η μοτοσικλέτα, 15 δολάρια μετά τις 15:00, 10 δολάρια μετά τις 18:00, και δωρεάν τα Σάββατα μετά τις 18:00. Στο πάρκινγκ δεν δέχονται μετρητά, οπότε φέρτε κάρτα.
- Τις Δευτέρες το μουσείο είναι κλειστό. Το Σάββατο μένει ανοιχτό ως αργά, ως τις 21:00· τις άλλες πέντε μέρες λειτουργίας κλείνει στις 18:30.
- Υπολογίστε το τρενάκι στον χρόνο σας. Παρκάρετε στους πρόποδες του λόφου και ανεβαίνετε, και στον χώρο στάθμευσης δεν υπάρχει ούτε σήμα κινητής ούτε Wi-Fi, οπότε κατεβάστε από πριν ό,τι θέλετε να ακούσετε.
- Το Βόρειο Περίπτερο, ολόκληρο το Νότιο Περίπτερο και οι αίθουσες του ισογείου στο Ανατολικό Περίπτερο είναι κλειστά λόγω ανακαίνισης. Σε αυτά περιλαμβάνεται και η αίθουσα S204, οπότε ρωτήστε στο γραφείο πληροφοριών αν ο Νταβίντ της τρίτης στάσης κρέμεται προσωρινά κάπου αλλού· οι δύο αίθουσες του επάνω ορόφου με τις άλλες τέσσερις στάσεις, η E205 και η W204, βρίσκονται έξω από τα κλειστά τμήματα. Ολόκληρο το Κέντρο Γκέτι κλείνει στις 15 Μαρτίου 2027 και σχεδιάζει να ξανανοίξει την άνοιξη του 2028.
Ο επίσημος ηχητικός ξεναγός
Ούτε ο ξεναγός του ίδιου του Γκέτι κοστίζει κάτι. Είναι η εφαρμογή GettyGuide, δωρεάν στο App Store και στο Google Play, με θεματικές περιηγήσεις, μια περιήγηση στα σημαντικότερα έργα στα αγγλικά και σε εννέα ακόμη γλώσσες, και αριθμούς ήχου τυπωμένους σε ορισμένες πινακίδες, που τους πληκτρολογείτε στην εφαρμογή. Κατεβάστε την πριν ανεβείτε με το αυτοκίνητο, γιατί το Γκέτι λέει ότι το σήμα κινητής στον λόφο μπορεί να είναι ασταθές, και φέρτε τα δικά σας ακουστικά. Αυτή η σελίδα δεν ζητά να κατεβάσετε τίποτα και καλύπτει πέντε έργα· η εφαρμογή Chiaro καλύπτει ό,τι άλλο φωτογραφίσετε.
Επίσημος ιστότοπος →Ερωτήσεις
Υπάρχει δωρεάν ηχητικός ξεναγός για το Κέντρο Γκέτι;
Μάλιστα, δύο. Αυτή η σελίδα παίζει πέντε στάσεις στον φυλλομετρητή σας, με κείμενα και αριθμούς αιθουσών, χωρίς να εγκαταστήσετε τίποτα. Το Γκέτι προσφέρει επίσης δωρεάν τη δική του εφαρμογή GettyGuide. Κι όταν θέλετε σχόλια για κάτι που δεν καλύπτει κανένας από τους δύο, η εφαρμογή Chiaro σάς αφηγείται ό,τι φωτογραφίσετε.
Πόσο κοστίζει ο επίσημος ηχητικός ξεναγός του Κέντρου Γκέτι;
Τίποτα. Η εφαρμογή GettyGuide είναι δωρεάν στο App Store και στο Google Play, και η περιήγησή της στα σημαντικότερα έργα υπάρχει στα αγγλικά και επιπλέον στα πορτογαλικά της Βραζιλίας, στα γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, ιαπωνικά, κορεατικά, κινέζικα μανδαρινικά, ρωσικά και ισπανικά. Κατεβάστε την πριν ανεβείτε με το αυτοκίνητο, γιατί το Γκέτι προειδοποιεί ότι το σήμα κινητής στον λόφο μπορεί να είναι ασταθές και το Wi-Fi στον χώρο ποικίλλει, και φέρτε τα δικά σας ακουστικά.
Πού βρίσκονται οι Ίριδες στο Κέντρο Γκέτι;
Στο Δυτικό Περίπτερο, αίθουσα W204, στον επάνω όροφο, στην ίδια αίθουσα με τον «Νεαρό άνδρα στο παράθυρό του» του Καγιεμπότ. Τα περίπτερα ακολουθούν χρονολογική σειρά, με την παλαιότερη τέχνη στο Βόρειο Περίπτερο και τη νεότερη στο Δυτικό, οπότε ο Βαν Γκογκ βρίσκεται στο πιο απομακρυσμένο άκρο της διαδρομής από την αίθουσα εισόδου.
Είναι κλειστό το Κέντρο Γκέτι τις Δευτέρες;
Ναι, κάθε Δευτέρα. Τις άλλες έξι μέρες οι πόρτες ανοίγουν στις 10:00 και κλείνουν στις 18:30, εκτός από το Σάββατο, που οι αίθουσες μένουν ανοιχτές ως τις 21:00. Η Βίλα Γκέτι στο Πασίφικ Παλισέιντς έχει δικό της ωράριο, 10:00 με 17:00, και κλείνει την Τρίτη αντί για τη Δευτέρα.
Είναι πραγματικά δωρεάν το Κέντρο Γκέτι;
Η είσοδος είναι δωρεάν, αλλά πρέπει να κλείσετε από πριν συγκεκριμένη ώρα εισόδου, και η στάθμευση δεν είναι δωρεάν: 25 δολάρια για αυτοκίνητο ή μοτοσικλέτα, 15 δολάρια μετά τις 15:00, 10 δολάρια μετά τις 18:00, και τίποτα απολύτως τα Σάββατα μετά τις 18:00. Η πληρωμή γίνεται μόνο με κάρτα. Τα ποδήλατα σταθμεύουν δωρεάν, και τα εν ενεργεία μέλη των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ και οι βετεράνοι σταθμεύουν δωρεάν από το Σαββατοκύριακο του Memorial Day (τέλη Μαΐου) ως το Veterans Day (11 Νοεμβρίου) του 2026.
Είναι κάτι κλειστό λόγω της ανακαίνισης;
Ναι. Το Γκέτι αναφέρει ως κλειστά το Βόρειο Περίπτερο, ολόκληρο το Νότιο Περίπτερο και τις αίθουσες του ισογείου στο Ανατολικό Περίπτερο, όσο αντικαθιστά τα συστήματα κλιματισμού σε όλο το συγκρότημα. Για αυτή την περιήγηση, οι δύο Ρέμπραντ στην E205, στον επάνω όροφο του Ανατολικού Περιπτέρου, και ο Καγιεμπότ και ο Βαν Γκογκ στην W204 μένουν έξω από τα κλειστά τμήματα, ενώ ο Νταβίντ στην S204 βρίσκεται μέσα σε ένα από αυτά. Ύστερα, στις 15 Μαρτίου 2027, το Κέντρο Γκέτι κλείνει εντελώς, και η επαναλειτουργία του προγραμματίζεται για την άνοιξη του 2028.
Περισσότερες ηχητικές ξεναγήσεις
Δημιουργία του Chiaro. Δεν συνδέεται με το Κέντρο Γκέτι.