Przejdź do treści

Cysterna Bazyliki · Stambuł · Niezależny przewodnik

Audioprzewodnik po Cysternie Bazyliki,
pięć przystanków, za darmo.

336 marmurowych kolumn, każda wysoka na dziewięć metrów, dźwiga pod ulicami Sultanahmet ceglany strop z VI wieku o wymiarach mniej więcej 138 na 65 metrów. Pięć jego historii odtworzysz tutaj, a po resztę sfotografuj kolumnę albo głowicę i zapytaj Chiaro, skąd się wzięła.

Pobierz w App Store

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z zarządcą Cysterny Bazyliki.

9:41

Milion, zerowy kamień milowy cesarstwa, obok cysterny

Cysterna Bazyliki, Stambuł

0:00 2:25
Przystanek 1 z 5

Pięć przystanków · 11 min słuchania

Pięć miejsc, jedna trasa,
w kolejności, w jakiej je zobaczysz.

Ten audioprzewodnik do samodzielnego zwiedzania Cysterny Bazyliki zacznij za dnia przy Milionie: marmurowym kikucie w północnym narożniku placu Ayasofya, od którego niegdyś mierzono każdą drogę cesarstwa; cysterna leży tuż obok, pod ulicą. Stamtąd zejdziesz kamiennymi schodami po południowo-wschodniej stronie cysterny, żeby po raz pierwszy spojrzeć wzdłuż rzędów kolumn, a potem przejdziesz stalowym pomostem przez jej wnętrze: spojrzysz w górę na głowice i ceglane sklepienia, zatrzymasz się przy rzeźbionej kolumnie Oko Kury i skończysz przy dwóch głowach Meduzy w najdalszym, północno-zachodnim narożniku. Około jedenastu minut słuchania i dużo mniej niż dwieście metrów marszu pod ziemią.

Każda nazwa, data i wymiar na tej stronie opiera się na angielskim i tureckim artykule w Wikipedii oraz na historii cysterny opublikowanej przez jej poprzedniego zarządcę. Cysterną zarządza dziś Generalna Dyrekcja Fundacji (Vakıflar Genel Müdürlüğü, vgm.gov.tr) i to ona ustala godziny otwarcia i zasady wstępu. Obsługa przy schodach i komunikaty na miejscu są ważniejsze niż wszystko, co tu napisano; jeśli mówią co innego, posłuchaj ich i daj nam znać.

Przystanek 1 z 5 · W północnym narożniku placu Ayasofya, przy cysternie, na ulicy, gdzie bilet nie jest jeszcze potrzebny

Milion, zerowy kamień milowy cesarstwa, obok cysterny

Wzniesiony za Septymiusza Sewera; za Konstantyna I przebudowany na podwójny łuk z kopułą; obok osmańska wieża wodna (suterazi) · III wiek n.e., przebudowany po 330 roku; fragment odnaleziony i ponownie ustawiony w latach 1967–68 · Marmur: jedyny fragment, ponownie ustawiony jako słup, tetrapylonu z kopułą na czterech łukach, od którego liczono odległości na drogach cesarstwa

Na co zwrócić uwagę

  • Samotny marmurowy słup w zagłębionym, obmurowanym dole: jedyny fragment odnaleziony w latach 1967–68 z łuku z kopułą, od którego mierzono odległości na drogach cesarstwa.
  • Wysoka wieża z łamanego kamienia za nim, czyli osmańska suterazi, wieża wodna. To jej budowa, razem z rozbudową akweduktu, sprawiła, że Milion zniknął.
  • Hagia Sophia po drugiej stronie placu. Naprzeciw niej, na terenie nad cysterną, ciągnęły się otoczone kolumnadą ogrody Stoa Bazyliki.
Transkrypcja (2:25)

Poszukaj samotnego, sfatygowanego słupa z jasnego marmuru, który stoi w zagłębionym, obmurowanym dole na rogu placu, a tuż za nim wysokiej wieży z surowego kamienia. Nie wygląda to na wiele. A jednak przez tysiąc lat był to punkt, od którego całe wschodnie cesarstwo rzymskie mierzyło swoje drogi.

To wszystko, co zostało z Milionu. Pierwszą wersję postawił w trzecim wieku Septymiusz Sewer, kiedy miasto nazywało się jeszcze Bizancjum, a gdy Konstantyn założył je na nowo jako swoją stolicę w 330 roku, Milion stał się zerowym kamieniem milowym cesarstwa. W jego podstawie wyryto odległości do głównych miast cesarstwa. Konstantyn znał Złoty Kamień Milowy na forum w Rzymie i chciał mieć własny, tylko okazalszy: podwójny łuk triumfalny na czterech wielkich łukach, z kopułą na szczycie, a na kopule posągi jego samego i jego matki Heleny, z krzyżem pośrodku, zwrócone ku wschodowi.

Cesarze ciągle coś do niego dokładali. Justynian, ten sam, który zbudował cysternę, do której zaraz zejdziesz, dodał mu zegar słoneczny. W ósmym wieku jego sklepienia pokryto malowidłami przedstawiającymi sobory Kościoła, a w czasach ikonoklazmu Konstantyn Piąty kazał je zastąpić scenami z hipodromu, co sporo mówi o jego priorytetach.

Przetrwał złupienie miasta w 1204 roku i zdobycie w 1453 roku, a potem, na początku szesnastego wieku, po prostu zniknął. Wieża za nim to część wyjaśnienia. To suterazi, osmańska wieża wodna, dosłownie „waga wodna”, a kiedy pobliski akwedukt rozbudowano i wieża wyrosła, Milion poszedł w gruzy. Tak więc woda miasta, a to cała historia miejsca pod twoimi stopami, dobiła jego najsłynniejszy drogowskaz.

Nikt nie wiedział dokładnie, gdzie stał, aż w 1967 roku zburzono domy, które na nim wyrosły, i archeolodzy zaczęli kopać. Znaleźli fundamenty i ten jeden fragment, a rozpoznać go mogli dlatego, że leżał obok zagiętego bizantyjskiego kanału wodnego, który powtarza załamanie Mese, głównej ulicy Konstantynopola, zaczynającej się właśnie tutaj.

Spójrz teraz na Hagię Sophię po drugiej stronie. Zanim Justynian zbudował cysternę, ten teren był wielkim placem publicznym, Stoą Bazyliką, z ogrodami za kolumnadą zwróconą ku kościołowi, a do pożaru w 475 roku stała tu Biblioteka Cesarska. Od tego placu cysterna wzięła swoją nazwę, a leży tuż obok ciebie, pod ulicą. Ulica z kolei wzięła nazwę od cysterny: Yerebatan, czyli zapadnięta w ziemię.

Przystanek 2 z 5 · U stóp kamiennych schodów po stronie południowo-wschodniej, tam, gdzie zaczyna się trasa przez cysternę

Pierwszy widok: dwanaście rzędów po dwadzieścia osiem kolumn

Bizantyjscy budowniczowie na zlecenie cesarza Justyniana I · Od 532 do około 542 roku · Ceglane sklepienia na 336 kolumnach z marmuru i granitu, każda wysoka na 9 m; wnętrze około 138 na 65 m

Na co zwrócić uwagę

  • Rząd na wprost ciebie. Policz kolumny aż do dalekiej ściany, a potem pamiętaj, że takich rzędów jest dwanaście, w sumie 336 kolumn.
  • Posadzka pod płytką wodą: bizantyjska cegła z VI wieku, odsłonięta dopiero podczas renowacji w latach 2020–22.
  • Odbicia. W cysternie trzyma się dziś niewiele wody, więc sklepienia i głowice odbijają się w niej podwójnie.
Transkrypcja (2:25)

U stóp schodów daj oczom minutę. To, do czego się przyzwyczajają, to las: marmurowe kolumny w rzędach, każda wysoka na dziewięć metrów, każda zwieńczona głowicą i ceglanym łukiem, uciekające od ciebie w półmrok, a pod nimi cienka warstwa nieruchomej wody, w której każda ma swojego sobowtóra.

Jest ich 336, w dwunastu rzędach po dwadzieścia osiem. Wnętrze, które dźwigają, ma mniej więcej 138 metrów długości i 65 szerokości, prawie dziesięć tysięcy metrów kwadratowych, i mieści 80 000 metrów sześciennych wody. Niemiecki archeolog Eckhard Unger zmierzył je w czasie pierwszej wojny światowej i wyszło mu 138 na 64,6.

Justynian zaczął ją budować w 532 roku, a prace trwały mniej więcej dziesięć lat; miała być zbiornikiem wody dla Wielkiego Pałacu cesarzy. Źródła historyczne twierdzą, że pracowało przy niej siedem tysięcy niewolników. Woda płynęła z Lasu Belgradzkiego, dziewiętnaście kilometrów na północ od miasta, akweduktami, wśród których był akwedukt Walensa.

Potem, przynajmniej dla obcych, wypadła z pamięci. Po 1453 roku przez jakiś czas zaopatrywała w wodę Pałac Topkapi, a później dzielnicę, która wyrosła nad nią. Ludzie spuszczali wiadra przez studnie w swoich domach i nie zastanawiali się nad tym. Na mapę przywrócił ją francuski przyrodnik Petrus Gyllius, wysłany do Konstantynopola w latach czterdziestych szesnastego wieku przez króla Franciszka Pierwszego, żeby szukał starożytnych rękopisów. Zmierzył wnętrze, policzył kolumny, równo 336, i kazał się przewieźć między nimi łodzią, patrząc, jak pod nią pływają ryby. Właśnie ten obraz stoi za turecką nazwą Yerebatan Sarayı, Zatopiony Pałac: kolumny wyrastające z wody, jak daleko sięgało światło lampy.

Kiedy w latach 1985–1987 miasto ją oczyściło, wywieziono ponad 50 000 ton mułu, łodzie ustąpiły miejsca pomostom, a 9 września 1987 roku cysterna została otwarta jako muzeum.

Teraz spójrz w dół przez wodę obok siebie. Ta ceglana posadzka to ta sama, którą położyli budowniczowie Justyniana. Przez dziesięciolecia leżała zasypana: podczas renowacji w latach 2020–2022 skuto mniej więcej 1440 metrów sześciennych betonu z połowy dwudziestego wieku i usunięto 1600 metrów sześciennych osadów, żeby do niej dotrzeć. W cysternie trzyma się dziś niewiele wody, a ta cienka warstwa nad cegłą z szóstego wieku zamienia całe wnętrze w jego własne odbicie.

Przystanek 3 z 5 · Na pomoście, we wnętrzu cysterny, z widokiem w górę między rzędami

Spójrz w górę: głowice i ceglane sklepienia

Bizantyjscy budowniczowie na zlecenie Justyniana I, z kolumnami ze starszych budowli; w 1723 roku naprawione przez architekta Mehmeda Ağę z Kayseri · Od 532 do około 542 roku; naprawy w 1723 roku, za Abdülhamida II, w 1968 roku, w latach 1985–87 i 2020–22 · Ceglane sklepienia krzyżowe na łukach, wsparte na kolumnach wysokich na 9 m, rozstawionych co około 5 m

Na co zwrócić uwagę

  • Głowice. Znajdź liściastą koryncką, a obok niej gładki, nierzeźbiony blok: to niedopasowanie zdradza kolumny z odzysku.
  • Cegły w sklepieniach, ułożone w pierścienie i jodełki, które zamykają się ku środkowi każdego przęsła.
  • Cienkie stalowe pręty biegnące między głowicami, z gwiaździstymi płytkami tam, gdzie stykają się z kamieniem. Założono je podczas renowacji w latach 2020–22, na wypadek trzęsień ziemi.
Transkrypcja (2:28)

Zatrzymaj się w dowolnym miejscu pomostu i odchyl głowę, bo najpiękniejsze jest tu to, czego prawie nikt nie fotografuje: wierzchołki kolumn.

Wybierz jedną głowicę, a potem popatrz na sąsiednie. Koryncka, cała w skręconych liściach akantu; obok gładki blok bez żadnej rzeźby; dalej jońska, ze ślimacznicami. Nie pasują do siebie, bo nigdy nie miały pasować. Większość tych kolumn pochodzi z odzysku: wyjęto je z rozpadających się budowli i sprowadzono do Konstantynopola z całego cesarstwa, razem z kolumnami, które trafiły do Hagii Sophii, a wykuto je z różnych marmurów i granitów. Spośród 336 kolumn tylko 98 powstało specjalnie dla tego wnętrza. Reszta jest z drugiej ręki, co czyni z cysterny jeden z wielkich składów materiałów z odzysku świata starożytnego, zaprzęgnięty do dźwigania stropu.

Sam strop jest z cegły. Budowniczowie dokopali się do skały pod dziedzińcem cesarskiej stoi, ustawili kolumny w rzędach co mniej więcej pięć metrów, połączyli je łukami i każde przęsło zamknęli ceglanym sklepieniem. Prześledź wzrokiem warstwy cegieł, a zobaczysz, jak skręcają w pierścienie i jodełki ku środkowi każdego przęsła. Potem ceglane ściany i ceglaną posadzkę uszczelniono grubą warstwą zaprawy horasan, żeby woda nie uciekała.

Teraz znajdź cienkie stalowe pręty biegnące od głowicy do głowicy, z gwiaździstymi płytkami tam, gdzie stykają się z kamieniem. Są nowe. Stare żelazne ściągi przerdzewiały i podczas renowacji w latach 2020–2022 wymieniono je na pręty ze stali nierdzewnej, żeby to wnętrze łatwiej przetrwało trzęsienie ziemi. Przy tych samych pracach oczyszczono marmur i cegłę z kryształków soli i nalotów biologicznych oraz skuto pięćdziesięciocentymetrową warstwę cementowego tynku, położoną w połowie dwudziestego wieku.

To była tylko ostatnia łata w trzech stuleciach łatania. Pierwsza osmańska naprawa przyszła w 1723 roku, za sułtana Ahmeda Trzeciego, a wykonał ją architekt Mehmed Ağa z Kayseri; druga przyszła za Abdülhamida Drugiego. W latach 1955–1960 dziewięć kolumn grożących zawaleniem obłożono grubym płaszczem betonu, a w 1968 roku znów naprawiono popękany mur i uszkodzone kolumny.

Zostaje pytanie, po co zbiornikowi na wodę w ogóle korynckie głowice. Uczciwa odpowiedź jest przed tobą. Kolumny były pod ręką, głowice przyszły razem z nimi i nikt się nie spodziewał, że ktoś będzie na nie patrzył. Przez stulecia widzieli je tylko ci, którzy pływali tędy łodzią z lampą.

Przystanek 4 z 5 · Na pomoście, we wnętrzu cysterny, wśród zwykłych kolumn

Kolumna Oko Kury

Późnorzymscy kamieniarze; kolumnę ponownie wykorzystali budowniczowie Justyniana I · Późnorzymska; rzeźbienia przypominają kolumny łuku Teodozjusza I (379–395); ponownie użyta w latach 532 – ok. 542 · Marmurowa kolumna z wyrzeźbionymi w reliefie oczami, ukośnymi gałązkami i łzami, wysoka na 9 m jak sąsiednie

Na co zwrócić uwagę

  • Pierścienie wyrzeźbione jak oczy, każdy z ogonkiem spływającym po trzonie jak łza.
  • Ukośne gałązki wyrzeźbione między nimi w reliefie.
  • Jej gładkie sąsiadki, które dźwigają to samo sklepienie bez żadnej ozdoby.
Transkrypcja (1:53)

Idąc, nie spuszczaj oczu z kolumn, bo wśród setek gładkich trzonów jest jedna, która wygląda, jakby płakała. Kiedy zobaczysz kolumnę pokrytą rzeźbą od góry do dołu, zatrzymaj się.

Przyjrzyj się wzorowi z bliska. Pierścienie jak oczy, z każdego spływa w dół ogonek niczym łza, a między nimi ukośne gałązki, wszystko wyrzeźbione w reliefie na całej wysokości trzonu. Przylgnęła do niej nazwa Oko Kury, a krople odczytuje się jako łzy. Jest tak samo wysoka jak każda inna kolumna tutaj, ma dziewięć metrów, i sama w sobie byłaby piękną próbką późnorzymskiej rzeźby. Ale tu, pod ziemią, we wnętrzu zbudowanym tylko po to, żeby trzymać wodę, jest zabłąkanym przybyszem.

Nie powstała dla cysterny. Bardzo przypomina kolumny łuku triumfalnego, który cesarz Teodozjusz Pierwszy, panujący w latach 379–395, wzniósł na Forum Tauri, wielkim placu miasta, który dziś nazywa się Beyazıt. Czy ta kolumna pochodzi akurat z tego łuku, nigdzie nie zapisano. Podobieństwo mówi ci za to, jak pracowali budowniczowie Justyniana. Potrzebne im było 336 kolumn, więc brali je tam, gdzie je znaleźli: z rozpadających się budowli, z całego cesarstwa, z pomników, których cesarze od ponad stu lat nie żyli.

Ten zwyczaj tłumaczy wygląd całego wnętrza. Większość kolumn wokół ciebie to gładkie walce; kilka jest kanciastych albo żłobkowanych; jedna jest pokryta oczami. Miały dźwigać strop, a to, co było na nich wyrzeźbione, po prostu przyszło razem z nimi.

Podczas renowacji w latach 2020–2022 marmur w tym miejscu delikatnie oczyszczono z nalotów biologicznych i soli. Zbliż twarz do jednego z oczu i podążaj za jego łzą po kamieniu aż do następnego pierścienia. Potem spójrz na sąsiednie kolumny, które dźwigają to samo sklepienie i ten sam ciężar bez żadnej ozdoby, a zobaczysz całą cysternę w jednym spojrzeniu: jedną triumfalną kolumnę, która niesie dokładnie to samo co trzysta zwyczajnych.

Przystanek 5 z 5 · Północno-zachodni narożnik cysterny, na samym końcu pomostu, najdalej od schodów

Dwie głowy Meduzy w północno-zachodnim narożniku

Późnorzymscy rzeźbiarze, których imion nie znamy; budowniczowie Justyniana I użyli bloków jako baz kolumn · Późnorzymskie; ponownie użyte w latach 532 – ok. 542; odsłonięte w latach 1985–87 · Dwa rzeźbione bloki marmuru, jeden odwrócony do góry nogami, drugi położony na boku, pod dwiema kolumnami cysterny wysokimi na 9 m

Na co zwrócić uwagę

  • Głowa odwrócona do góry nogami: broda u góry, włosy rozłożone na posadzce.
  • Druga głowa, obrócona na bok pod drugą kolumną.
  • Rzeźbiony blok cokołu na odwróconej głowie, osobny element między Meduzą a trzonem kolumny.
Transkrypcja (2:08)

Ta trasa kończy się w północno-zachodnim narożniku cysterny, u stóp dwóch kolumn, przy tym, dla czego większość ludzi zeszła po schodach: dwóch ogromnych kamiennych twarzach Meduzy, jednej odwróconej do góry nogami, drugiej leżącej na boku.

Zacznij od tej odwróconej. Broda jest na górze, a włosy rozchodzą się po posadzce. W mitach greckich Meduza była jedną z trzech sióstr Gorgon, a kto spojrzał jej w oczy, zamieniał się w kamień. Na niej leży osobny rzeźbiony blok cokołu, a z niego wyrasta kolumna. Potem znajdź drugą głowę, obróconą na bok pod drugą kolumną.

Nikt nie wie, skąd się wzięły. Uważa się, że zabrano je z jakiejś późnorzymskiej budowli, a kamień ma pochodzić z kamieniołomów na wyspie Prokonez, dzisiejszej Marmarze. Nie ma żadnego dowodu, że którykolwiek z tych bloków był bazą kolumny, zanim tu trafił. Nie były też na widoku. Odsłonięto je dopiero podczas wielkiego sprzątania w latach 1985–1987, kiedy z cysterny wywieziono ponad 50 000 ton mułu.

Dlaczego więc do góry nogami i na boku? Krążą trzy opowieści. Według pierwszej budowniczowie odwrócili ją celowo, żeby jej spojrzenie straciło tu, pod ziemią, swoją moc. Według drugiej to zwykły odzysk: blok odpowiedniej wielkości, położony tak, jak pasował, a ułożenie jest przypadkowe. Trzecia doszukuje się w tym przesłania: stary pogański wizerunek obalony przez chrześcijańskie miasto. Żadnej nie da się udowodnić, i jest w tym coś trafnego, że najsłynniejsza rzecz w cysternie jest zarazem tą, której nikt nie umie wyjaśnić.

Wnętrze zresztą wcale się tu nie kończy. Czterdzieści jeden kolumn w części po tej, północno-zachodniej stronie odgrodzono za Abdülhamida Drugiego i dziś nie można ich zobaczyć, więc ta trasa nie obejmuje całej cysterny.

Głowy odbyły daleką podróż, nie ruszając się z miejsca. Dan Brown umieścił cysternę i jej odwróconą Meduzę w wydanej w 2013 roku powieści Inferno, a finał filmu, który wszedł na ekrany w 2016 roku, rozgrywa się właśnie tutaj. Tyle że filmu tu nie kręcono: w Budapeszcie zbudowano w studiu kopię cysterny w naturalnej skali, żeby prawdziwej nic się nie stało. Twarz przed tobą jest oryginałem i stoi na głowie od szóstego wieku.

Niezależny przewodnik · Chiaro

Skieruj Chiaro na wszystko, co zobaczysz w Cysternie Bazyliki.

Pięć przystanków to zaledwie garstka z 336 kolumn, a każda z pozostałych ma własną historię: głowica ocalona z jakiejś zrujnowanej budowli, trzon wykuty z innego marmuru, naprawa z 1723 roku. Unieś telefon ku kolumnie, która akurat łapie światło, i zapytaj. Chiaro nazwie kamień, uczciwie zgadnie, z jakiego kamieniołomu albo z jakiej rozebranej budowli pochodzi, wskaże ci następną rzecz wartą uwagi i będzie odpowiadać przez całą długość pomostu.

Ta głowica jest jońska czy koryncka?Dlaczego Meduza jest do góry nogami?Skąd pochodzi ta kolumna?

Przed wizytą

01

Dojazd

Sultanahmet, w stambulskiej dzielnicy Fatih: cysterna leży 150 metrów na południowy zachód od Hagii Sophii, pod ulicą Yerebatan Caddesi, obok Milionu w północnym narożniku placu Ayasofya. W środku kamienne schody schodzą w dół po stronie południowo-wschodniej. Przystanek pierwszy to sam Milion, na górze, przy ulicy.

Linia tramwajowa T1 ma przystanek Sultanahmet, między Gülhane a Çemberlitaş. Przystanek pierwszy czeka w północnym narożniku placu Ayasofya, przy Milionie.

02

Bilety i wstęp

  • Zarządca, Generalna Dyrekcja Fundacji, ustala godziny otwarcia i zasady wstępu. Sprawdź jedno i drugie przy wejściu w dniu wizyty.
  • Przystanku pierwszego posłuchaj na górze, przy ulicy, przed schodami. Jest przy Milionie, obok cysterny, i nie wymaga biletu.
  • Idź pomostem od schodów po stronie południowo-wschodniej w kierunku północno-zachodnim: głowy Meduzy są na samym końcu, w punkcie najdalszym od schodów.
03

Oficjalny audioprzewodnik

Generalna Dyrekcja Fundacji, która zarządza cysterną, nie opublikowała oficjalnego audioprzewodnika ani ceny za taki przewodnik, więc zapytaj przy wejściu, czy jest dostępny jakiś przewodnik. Tym pięciu przystankom wystarczy przeglądarka w telefonie, od chodnika przy Milionie po głowy Meduzy, a każda narracja jest wypisana pod swoim odtwarzaczem, co przydaje się w półmroku, gdy wolisz czytać, niż słuchać.

Oficjalna strona →

Pytania

Czy jest bezpłatny audioprzewodnik po Cysternie Bazyliki?

Ta strona nim jest: pięć przystanków, od Milionu na ulicy po głowy Meduzy, odtwarzanych w przeglądarce telefonu, z każdym słowem każdego przystanku wypisanym pod odtwarzaczem. Wszystko, co miniesz po drodze, głowicę, kolumnę czy ślad osmańskiej naprawy, sfotografuj i zapytaj Chiaro, co to jest.

Czy mogę słuchać audioprzewodnika po Cysternie Bazyliki bez biletu?

Pierwszego przystanku tak. Jest przy Milionie, na ulicy w północnym narożniku placu Ayasofya, obok cysterny. Pozostałe cztery są pod ziemią, za wejściem, a zasady wstępu ustala tam zarządca, Generalna Dyrekcja Fundacji, więc sprawdź je przy wejściu.

Ile kosztuje oficjalny audioprzewodnik po Cysternie Bazyliki?

Generalna Dyrekcja Fundacji, która zarządza cysterną, nie opublikowała ani oficjalnego audioprzewodnika, ani jego ceny; zapytaj przy wejściu, czy oferowany jest jakiś przewodnik. Słuchanie tych pięciu przystanków jest bezpłatne.

Gdzie są głowy Meduzy w Cysternie Bazyliki?

W północno-zachodnim narożniku, u stóp dwóch kolumn, na samym końcu trasy od kamiennych schodów po stronie południowo-wschodniej. Jedna głowa leży do góry nogami, druga na boku. Obie odsłonięto podczas sprzątania w latach 1985–1987.

Gdzie zacząć zwiedzanie Cysterny Bazyliki?

Nad ziemią, przy Milionie: samotnym marmurowym słupie w zagłębionym dole w północnym narożniku placu Ayasofya, obok cysterny. Tam odtwórz przystanek pierwszy, potem zejdź kamiennymi schodami po stronie południowo-wschodniej i idź pomostem między kolumnami na północny zachód.

Więcej audioprzewodników

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z zarządcą Cysterny Bazyliki.