ბრიტანეთის მუზეუმი · ლონდონი · დამოუკიდებელი გიდი
ბრიტანეთის მუზეუმის აუდიოგიდი,
ხუთი გაჩერება, უფასოდ.
ხუთი ჩანაწერი, რომელსაც აქვე მოუსმენთ, ჩამოტვირთვისა და ბილეთის გარეშე. მუზეუმში ნებისმიერ დროს დაახლოებით 50 000 ნივთია გამოფენილი; დანარჩენთაგან ნებისმიერს Chiaro მიმართეთ და გეტყვით, რას უყურებთ.
შექმნილია Chiaro-ს მიერ. არ არის დაკავშირებული ბრიტანეთის მუზეუმის ადმინისტრაციასთან.
როზეტის ქვა
ბრიტანეთის მუზეუმი, ლონდონი
ეს იყო უფასო ნაწილი
გადაიღეთ ბრიტანეთის მუზეუმის ნებისმიერი ნამუშევარი და Chiaro მის ამბავს მოგიყვებათ.
ხუთი გაჩერება · 14 წუთის აუდიო
ხუთი გაჩერება, ერთი მარშრუტი,
იმ თანმიმდევრობით, რომლითაც გაივლით.
ხუთი ნივთი, ორი სართული, ერთი წრე. მარშრუტი მე-4 დარბაზში, როზეტის ქვასთან იწყება, შემდეგ პართენონის ქანდაკებებისკენ, დუვინის გალერეაში, მე-18 დარბაზში, პირველ სართულზე გადადის, მერე ზემოთ, 41-ე დარბაზში, სატონ-ჰუს მუზარადთან ადის, გვერდით, მე-40 დარბაზში, ლუისის საჭადრაკო ფიგურებთან გადადის და 52-ე დარბაზში, კიროსის ცილინდრთან მთავრდება. ჩანაწერები ჯამში დაახლოებით თოთხმეტ წუთს გრძელდება. სიარულისთვის ერთი საათი გამოყავით და ელოდეთ, რომ უფრო დიდხანს დარჩებით, რადგან შესვლა უფასოა და ბილეთზე დრო არ გეწურებათ.
აქ მოცემული ყოველი დარბაზი, თარიღი, ზომა და საინვენტარო ნომერი აღებულია ინგლისურენოვანი ვიკიპედიიდან, ვიკიმონაცემებიდან და თარიღიანი პუბლიკაციებიდან. განსაკუთრებით მე-18 დარბაზი ერთხელ უკვე დაიხურა სახურავის ჟონვის გამო, დარბაზებს კი დროდადრო ხელახლა აწყობენ. იმას ენდეთ, რაც თქვენ წინ, ვიტრინაზე წერია, და არა იმას, რაც აქ წერია, და გამოგვიგზავნეთ შესწორება.
გაჩერება 1 / 5 · დარბაზი 4, ეგვიპტური ქანდაკების გალერეა
როზეტის ქვა
პტოლემაიოსების ეგვიპტე, მემფისის ქურუმთა დეკრეტი · ძვ. წ. 196 · გრანოდიორიტი, 112,3 × 75,7 × 28,4 სმ, დაახლ. 760 კგ
დააკვირდით
- ვარდისფერი ძარღვი ზედა მარცხენა კუთხეში. ის მხოლოდ მაშინ გამოჩნდა, როცა 1999 წელს ცარცი და ცვილი მოაშორეს.
- ირიბი ნატეხი ზედა კიდეზე: აქ აკლია თოთხმეტი ან თხუთმეტი სტრიქონი იეროგლიფებისა და, სავარაუდოდ, ამოკვეთილი სცენა, სადაც მეფე ღმერთების წინაშე დგას.
- წარწერის სამი ზოლი და ის, თუ რამდენად განსხვავებული სიმჭიდროვით არის ისინი ამოკვეთილი: ზემოთ იეროგლიფები, ფართო შუა ნაწილში დემოტიკური დამწერლობა, ქვემოთ ბერძნული.
- მარცხენა და მარჯვენა კიდეებზე თეთრი საღებავით დაწერილი, ლონდონში დამატებული წარწერები: „ხელში ჩაიგდო ბრიტანეთის არმიამ ეგვიპტეში 1801 წელს“ და „ნაჩუქარია მეფე ჯორჯ მესამის მიერ“.
ტექსტი (3:26)
მოსალოდნელზე პატარაა და უფრო მუქი. დარბაზის შუაგულში, საკუთარ ვიტრინაში დგას, რადგან თავად მუზეუმის მონაცემებით, მთელ შენობაში ყველაზე ხშირად მონახულებული ცალკეული ნივთი სწორედ ესაა.
დაიწყეთ იმით, რაც ის არ არის. ის შავი ბაზალტისგან არ არის, თუმცა დიდხანს ასე აღწერდნენ. ამოკვეთილ ასოებს, რომ უკეთ გამოჩენილიყო, თეთრ ცარცს უსვამდნენ, ზედაპირს კი დამთვალიერებლების თითებისგან დასაცავად კარნაუბის ცვილით ფარავდნენ; ამ ორმა დამუშავებამ ერთად ფილა გაამუქა. ორივე 1999 წლის წმენდისას მოაშორეს და ქვეშ მუქი ნაცრისფერი გრანოდიორიტი გამოჩნდა, რომელიც იქ ბრწყინავს, სადაც კრისტალები სინათლეს იჭერს, ზედა მარცხენა კუთხეზე კი ვარდისფერი ძარღვი გადის. იპოვეთ ეს ძარღვი. გეოლოგებმა ქანი ასუანთან ახლოს, ნილოსის დასავლეთ ნაპირზე, გებელ ტინგარის პატარა კარიერს დაუკავშირეს, და ასეთი ვარდისფერი ზოლი იქაური ქვისთვის დამახასიათებელია.
ის არც მთლიანია. ზედა კიდეზე ეს ირიბი ხაზი ნატეხია. მსგავს სტელასთან, კანოპუსის დეკრეტთან შედარება გვიჩვენებს, რომ აკლია თოთხმეტი ან თხუთმეტი სტრიქონი იეროგლიფებისა, კიდევ ოცდაათი სანტიმეტრი ქვა, მათ ზემოთ კი სცენა, სადაც მეფე ღმერთების წინაშე დგას, ფრთოსანი მზის დისკოს ქვეშ.
თავად ტექსტი ტაძრების საქმისწარმოებაა. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 196 წელს მემფისის ქურუმებმა პტოლემაიოს მეხუთის პატივსაცემად დეკრეტი გამოსცეს. მეფეს ტაძრებისთვის ვერცხლი და მარცვალი უბოძებია, ხოლო მეფობის მერვე წელს, როცა ნილოსის წყალდიდობამ ზედმეტად მოიმატა, ჭარბი წყალი გლეხებისთვის კაშხლებით შეუკავებინებია. სამაგიეროდ, ქურუმებმა იკისრეს, ყოველწლიურად ედღესასწაულათ მისი დაბადების დღე და გამეფების დღე. ასლი ეგვიპტის ყველა ტაძარს გაეგზავნა, სამი დამწერლობით: ზემოთ იეროგლიფებით, ფართო შუა ნაწილში დემოტიკურით, ქვემოთ ბერძნულით.
ქვის პოვნა შემთხვევით მოხდა. 1799 წლის ივლისის შუა რიცხვებში ფრანგი ჯარისკაცები ნილოსის დელტაში, როზეტადან რამდენიმე კილომეტრში, ციხესიმაგრეს ამაგრებდნენ, და ლეიტენანტმა პიერ-ფრანსუა ბუშარმა წარწერიანი ფილა მაშინ შენიშნა, როცა შიგნით კედელს ანგრევდნენ. ორი წლის შემდეგ ბრიტანელებმა ეგვიპტე დაიკავეს და ქვა ლონდონში ალექსანდრიის კაპიტულაციის პირობებით ჩამოვიდა. შემდეგ ვიღაცამ აქ მის მარცხენა და მარჯვენა კიდეებზე თეთრი საღებავით ორი წარწერა დაატანა: ხელში ჩაიგდო ბრიტანეთის არმიამ ეგვიპტეში 1801 წელს, და ნაჩუქარია მეფე ჯორჯ მესამის მიერ. ისინი დღემდე იქ არის.
თომას იანგმა გამოყო ის ბგერითი ნიშნები, რომლებითაც სახელი პტოლემაიოსი იწერება. ჟან-ფრანსუა შამპოლიონმა თავისი ანბანი 1822 წლის 14 სექტემბერს დაასრულა და ცამეტი დღის შემდეგ გამოაცხადა, ბატონ დასიესადმი მიწერილ წერილში. დავა იმაზე, თუ ვის ეკუთვნოდა დამსახურება, ორივეს სიკვდილის შემდეგაც გაგრძელდა. 1970-იანი წლების დასაწყისში ფრანგი დამთვალიერებლები ჩიოდნენ, რომ მუზეუმში შამპოლიონის პორტრეტი მის გვერდით მდებარე იანგის პორტრეტზე პატარა იყო; ინგლისელი დამთვალიერებლები პირიქით ჩიოდნენ. პორტრეტები ერთნაირი ზომისა იყო.
ეგვიპტეს მისი დაბრუნება სურს. 2003 წლის ივლისში ზაჰი ჰავასმა, ეგვიპტის სიძველეთა უმაღლესი საბჭოს მაშინდელმა ხელმძღვანელმა, საჯაროდ მოითხოვა მისი დაბრუნება და თქვა, ჩვენი ეგვიპტური იდენტობის სიმბოლოაო; ეს მოთხოვნა 2022 წლის აგვისტოში გაიმეორა. მუზეუმმა 2005 წელს ეგვიპტეს მინაბოჭკოს ნატურალური ზომის ასლი გაუგზავნა, 2009 წლის დეკემბერში კი ჰავასმა შესთავაზა, რომ მუდმივი საკუთრების მოთხოვნას მოხსნიდა, თუ ქვას სამი თვით დროებით გადასცემდნენ. ქვა დღემდე ამ ვიტრინაშია.
თუ ხელით შეხება გინდათ, ამ მუზეუმის მეფის ბიბლიოთეკის დარბაზში ასლი დგას ვიტრინის გარეშე, რომელსაც თავისუფლად შეგიძლიათ შეეხოთ, ისევე, როგორც ორასი წლის წინ ორიგინალი იდგა დამთვალიერებლების წინაშე.
გაჩერება 2 / 5 · დარბაზი 18, დუვინის გალერეა
პართენონის ქანდაკებები
შექმნილია ფიდიასის ხელმძღვანელობით, ათენი · ძვ. წ. V საუკუნე · პენტელიკონის მარმარილო: დაახლ. 21 ფიგურა ფრონტონებიდან, თავდაპირველი 92 მეტოპიდან 15 და ფრიზის 75 მეტრი
დააკვირდით
- ქვის ფერი. პენტელიკონის მარმარილო ღია ცის ქვეშ თაფლისფერს იღებს, 1930-იან წლებში კი ქვისმთლელებს ამ პატინის ჩამოფხეკა და ქვისთვის სითეთრის დაბრუნება დაავალეს.
- თავად ფრიზი. მისი სამოცდათხუთმეტი მეტრი ამ დარბაზშია, ბლოკი ბლოკის მიყოლებით, მხედრები და ცხენები პროცესიაში.
- მეტოპები: თავდაპირველი ოთხმოცდათორმეტიდან თხუთმეტი აქ არის და თითოეულზე ლაპითი კენტავრს ებრძვის.
- ნაკლული ნაწილები. პართენონის შემორჩენილი ქანდაკებების ნახევარზე მეტი ამ დარბაზშია; დანარჩენის უმეტესი ნაწილი ათენში, აკროპოლისის მუზეუმშია.
ტექსტი (2:57)
თავად დარბაზიც დავის ნაწილია. ხელოვნების ნიმუშებით მოვაჭრე ჯოზეფ დუვინმა ის 1931 წელს დააფინანსა; დასრულდა 1938 წელს, 1940 წელს ბომბმა გაანადგურა, ქანდაკებები კი 1962 წელს დაბრუნდა.
აქ რაც დგას, ეს არის ყველაფრის ნახევარზე მეტი, რაც პართენონის ქანდაკებებიდან შემორჩა: ფრონტონებიდან დაახლოებით ოცდაერთი ფიგურა, თავდაპირველი ოთხმოცდათორმეტი მეტოპიდან თხუთმეტი და ფრიზის სამოცდათხუთმეტი მეტრი. დანარჩენის უმეტესი ნაწილი ათენშია.
ამ ქვის ბედი ორმა მოვლენამ განსაზღვრა. 1687 წლის 26 სექტემბერს ვენეციური საარტილერიო ჭურვი მოხვდა დენთს, რომელიც ოსმალთა გარნიზონს პართენონის შიგნით ჰქონდა შენახული. აფეთქებამ ტაძრის შუა ნაწილი ჰაერში აიტაცა, დაახლოებით სამასი ადამიანი იმსხვერპლა და ფრიზის დაახლოებით სამი მეხუთედი ჩამოანგრია. შემდეგ, 1801 წლიდან 1812 წლამდე, ელგინის მეშვიდე გრაფის, თომას ბრიუსის ხალხმა დარჩენილის დაახლოებით ნახევარი წაიღო. გადასატანად კაპიტელები, მეტოპები და ფრიზის ფილები შენობას ძალით მოგლიჯეს ან ხერხით უფრო პატარა ნაწილებად დაჭრეს, რამაც პართენონს გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენა.
ახლა კი დავა, პირდაპირ. თქვენ მის შუაგულში დგახართ. ელგინმა 1816 წელს თემთა პალატის კომიტეტს განუცხადა, რომ მისი ხალხი მოქმედებდა ფირმანის, ანუ ოსმალური ბრძანების საფუძველზე, რომელიც 1801 წლის ივლისში იყო მიღებული, და რომ ყველაფერი საჯაროდ, ადგილობრივი ხელისუფლების მონაწილეობით გაკეთდა. კომიტეტმა ის გაამართლა, პარლამენტმა კი კოლექციისთვის ოცდათხუთმეტი ათასი ფუნტი გამოყო. მეორე მხრივ, 1801 წლის ივლისის ბრძანების ოფიციალური ჩანაწერი თურქულ არქივებში არასოდეს უპოვიათ. ორიგინალი ბოლოს 1810 წელს ათენში ნახეს და, სავარაუდოდ, 1821 წელს განადგურდა; ამ მუზეუმს მისი იტალიური თარგმანი აქვს.
1983 წელს საბერძნეთის მთავრობამ ქანდაკებების დაბრუნება ოფიციალურად მოითხოვა და დავა იუნესკოს წინაშე დააყენა. საბერძნეთი ამტკიცებს, რომ ისინი უკანონოდ ან არაეთიკურად წაიღეს, რომ საბერძნეთისთვის უზარმაზარი მნიშვნელობა აქვს და რომ მათი ადგილი პართენონის დანარჩენ ნაწილთან არის. ბრიტანეთის მუზეუმი ამტკიცებს, რომ ისინი კანონიერად შეიძინეს, რომ დაბრუნება პრეცედენტს შექმნიდა, რომელსაც სხვა მსოფლიო კოლექციების დაშლაც შეეძლო, და რომ მათი ნახვა სხვა ძველ კულტურებთან ერთად ისეთ რამეს გვაძლევს, რასაც ათენი ვერ შემოგვთავაზებს. ბრიტანეთმა და მუზეუმმა იუნესკოს შუამავლობის შეთავაზებაზე უარი თქვეს; 2021 წელს იუნესკომ ბრიტანეთის მთავრობას მოუწოდა, საკითხი მთავრობათაშორის დონეზე მოეგვარებინა. მოლაპარაკებები გრძელდება, 1963 წლის კანონი ბრიტანეთის მუზეუმის შესახებ კი მუზეუმს უკრძალავს თავისი კოლექციის გასხვისებას, რამდენიმე მკაცრად განსაზღვრული შემთხვევის გარდა, ასე რომ, ნებისმიერი გადაცემისთვის პარლამენტი იქნებოდა საჭირო.
ბოლოს, ფერზე. დუვინს სჯეროდა, რომ ქანდაკებები თავდაპირველად თეთრი იყო, და, როგორც ფიქრობენ, 1930-იან წლებში ქვისმთლელებს თაფლისფერი პატინა ჩამოაფხეკინა. ემა პეინის 2023 წლის კვლევამ დაასკვნა, რომ იმ დროის სტანდარტებით ზიანი მცირე იყო, მას შემდეგ კი გამოსახულების ტექნოლოგიებმა ქვაზე ანტიკური საღებავის კვალი აღმოაჩინა.
გაჩერება 3 / 5 · დარბაზი 41
სატონ-ჰუს მუზარადი
ანგლოსაქსური, ოსტატი უცნობია · დაკრძალულია დაახლ. 620–625 წლებში · რკინა, მოკალული ბრინჯაოს ფირფიტებით დაფარული, ვერცხლის მავთულით, მოოქროვებითა და გრანატებით; დაახლ. 2,5 კგ
დააკვირდით
- სამი დრაკონის თავი: თითო ქედის თითოეულ ბოლოზე და მესამე, ზემოთ მიმართული, იქ, სადაც წარბები ერთდება.
- მოოქროვილი ტახის თავი თითოეული წარბის გარე ბოლოზე.
- ორივე წარბი ერთმანეთის გვერდით. ერთ მხარეს გრანატებს უკან დაშტრიხული ოქროს ფოლგა უდევს და ისინი ბრწყინავს; მეორე მხარეს ფოლგა არ არის და ქვები ბრინჯაოზე მქრქალად დევს.
- მუქი, კოროზირებული ლაქები გლუვ, რეკონსტრუირებულ ზედაპირზე. ორიგინალი მხოლოდ ნატეხებია; ყველაფერი მათ შორის 1971 წლის რეკონსტრუქციაა.
ტექსტი (2:36)
ერთი წამით მოიცადეთ, სანამ გადაწყვეტთ, რომ ეს სახეა. წარბები, ცხვირი და ულვაში მამაკაცს ეკუთვნის, მაგრამ ლითონის იგივე ნაწილები სხვაგვარადაც იკითხება. იქ, სადაც წარბები ერთდება, ზემოთ მიმართული პატარა ბრინჯაოს დრაკონის თავი ზის. როგორც კი ერთხელ დაინახავთ, წარბები მის გაშლილ ფრთებად იქცევა, ცხვირი კი მის ტანად, და ის მეორე დრაკონს უღრენს, იმ გრძელს, რომელიც ქედს წინიდან უკან მიუყვება. ამ ქედის მეორე ბოლოზე მესამე თავია. სამი დრაკონი და ერთი კაცი სულ რამდენიმე სანტიმეტრზე.
შემდეგ ორივე წარბი შეადარეთ. თითოეულს ქვედა მხარეს კვადრატული გრანატების მწკრივი აქვს, პატარა ბრინჯაოს უჯრედებში. ერთ მხარეს ეს უჯრედები დაშტრიხული ოქროს ფოლგითაა ამოფენილი, რომელიც სინათლეს ქვებში უკან აირეკლავს და წითელს აღრმავებს. მეორე მხარეს ფოლგა არ არის და ქვები პირდაპირ ბრინჯაოზე დევს. ცეცხლით განათებულ დარბაზში მხოლოდ ერთი წარბი გაბრწყინდებოდა და მუზარადის პატრონი ცალთვალა მოგეჩვენებოდათ. ცალთვალა იყო ღმერთი ოდინიც.
მუზარადი მიწიდან 1939 წელს ასობით დაჟანგული ნატეხის სახით ამოვიდა, საფოლკში, ხომალდში დაკრძალვის ადგილიდან, მიცვალებულის თავთან, ქსოვილებში გახვეული. პირველად ის ჰერბერტ მერიონმა ააწყო 1945-დან 1946 წლამდე, როცა სამოცდაათს გადაცილებული იყო და, როგორც ამბობენ, მხოლოდ ერთი თვალით ხედავდა. 1968 წელს მუზეუმმა გადაწყვიტა, რომ შედეგი არასწორი იყო, მუზარადი დაშალა და ნაიჯელ უილიამსს გადასცა, რომელიც მაშინ დაახლოებით ოცდახუთი წლის იყო. მან ახალი შეერთებები იპოვა ისე, რომ მორთულ წინა მხარეებს ყურადღება არ მიაქცია და უკანა მხარეები შეისწავლა. დამპალმა ტყავის სარჩულმა ისინი გაშავებული და დანაოჭებული დატოვა, როგორც დაჭმუჭნილი ქაღალდი, ამიტომ მიკროსკოპის ქვეშ მათი ერთმანეთზე მორგება შეიძლებოდა. მან საქმე 1971 წელს დაასრულა; ეს არის ის, რასაც ახლა თქვენ წინ ხედავთ.
ლონდონში ის ოქროს გამო ატეხილი დავის წყალობით არის. იმდროინდელი კანონით, დამალული ოქრო და ვერცხლი, რომლის მფლობელიც უცნობი იყო, გვირგვინს ეკუთვნოდა. ამ მუზარადში ორივე იმდენად ცოტაა, რომ კანონის მოქმედების ქვეშ არ ხვდებოდა, ამიტომ ის პირდაპირ ედით პრიტის, მიწის მფლობელის, საკუთრება იყო. 1939 წლის 14 აგვისტოს ოფიციალურმა გამოძიებამ დაადგინა, რომ დანარჩენი აღმოჩენებიც მას ეკუთვნოდა. მან ყველაფერი ამ მუზეუმს აჩუქა.
ყველას უნდა, რომ საფლავში მწოლიარე კაცი რედვალდი იყოს, აღმოსავლეთ ანგლიის მეფე. შეიძლება ასეც იყოს. რედვალდის შესახებ ჩაწერილი თითქმის ყველაფერი ბედასგან მოდის, და ისტორიკოსმა საიმონ კეინსმა თქვა, რომ ეს ყველაფერი საფოსტო მარკის უკანა მხარეს დაეტევა. სხვა მკვლევარმა ეს უფრო პირდაპირ თქვა: შეიძლება ეს რედვალდი იყოს, შეიძლება სიგებერტი, ან აღმოსავლეთ ანგლიის ნებისმიერი სხვა დიდებული კაცი 610-დან 650 წლამდე.
გაჩერება 4 / 5 · დარბაზი 40
ლუისის საჭადრაკო ფიგურები
სავარაუდოდ, ნორვეგიის ქალაქ ტრონჰეიმში გამოკვეთილი · სავარაუდოდ, 1150–1200 · ლომვეშაპის ეშვი, რამდენიმე ფიგურა ვეშაპის კბილისგან; ფიგურები 7-დან 10,2 სმ-მდე სიმაღლისაა, პაიკები 3,5-დან 5,8 სმ-მდე
დააკვირდით
- მცველები, ანუ ეტლები. ოთხი მათგანი ბერსერკია, ველური თვალებით და საკუთარი ფარის კიდით კბილებს შორის.
- დედოფლები: გვირგვინოსნები, ტახტზე მსხდომნი, მარჯვენა ხელი ლოყაზე მიდებული.
- პაიკები, რომლებსაც სახე საერთოდ არ აქვთ: მხოლოდ მარტივი ცილინდრები და ფილები, პატარა სასაზღვრო ქვების მსგავსად.
- ეპისკოპოსები, ანუ კუები. შვიდი ზის, ცხრა დგას, ყველას კვერთხი უჭირავს, ზოგს წიგნიც.
ტექსტი (2:31)
ამ ვიტრინასთან ხალხი ჯერ იცინის, მერე კი ამის გამო ცოტა რცხვენიათ. პატარა სპილოს ძვლის ფიგურების რიგები, გადმოკარკლული თვალებითა და მოკუმული ტუჩებით: მეფეები და დედოფლები ტახტებზე, ეპისკოპოსები კვერთხებით, რაინდები მათთვის ზედმეტად პატარა ცხენებზე. მკვლევრები საკმაოდ დარწმუნებულნი არიან, რომ ოსტატები სასაცილოს შექმნას არ ცდილობდნენ. ის, რასაც ჩვენ პირქუშობად აღვიქვამთ, ძალისა და მრისხანების გადმოცემას ისახავდა მიზნად, ლოყაზე ხელმიდებული დედოფლები კი ფიქრს, სიმშვიდეს და, შესაძლოა, სიბრძნეს გამოხატავდნენ.
იპოვეთ მცველები, ანუ ეტლები. ოთხი მათგანი ბერსერკია: თვალები გადმოუკარკლავთ და ბრძოლის მძვინვარებაში საკუთარი ფარის კიდეს კბენენ. შემდეგ იპოვეთ პაიკები, აქ ყველაზე უცნაური ნივთები: არც სახე, არც ტანი, მხოლოდ მარტივი ცილინდრები და პატარა ფილები, სასაზღვრო ნიშნების მსგავსად. შუა საუკუნეების არცერთ სხვა საჭადრაკო კომპლექტში აბსტრაქტული პაიკები გამოკვეთილ ფიგურებთან არ არის შეხამებული, ამიტომ ზოგი მკვლევარი ეჭვობს, საერთოდ ეკუთვნის თუ არა პაიკები დანარჩენ კომპლექტს.
ისინი მიწიდან 1831 წელს, გარე ჰებრიდების კუნძულ ლუისზე ამოვიდა. ერთად ოთხმოცდათოთხმეტი ნივთი იპოვეს: სამოცდათვრამეტი საჭადრაკო ფიგურა, თოთხმეტი ქვა ნარდისთვის ან მსგავსი თამაშისთვის და ერთი ქამრის ბალთა. წყაროების უმეტესობა აღმოჩენის ადგილად დასავლეთ სანაპიროზე უიგის ყურეს ასახელებს; შოტლანდიის ეროვნული მუზეუმების მკვლევრები კი მიალისტას ემხრობიან, იმავე სამრევლოში, დაახლოებით ათი კილომეტრით სამხრეთით. ფიგურები, სავარაუდოდ, ნორვეგიის ტრონჰეიმში, დაახლოებით 1150-დან 1200 წლამდე გამოკვეთეს ლომვეშაპის ეშვისგან, ზოგი კი ვეშაპის კბილისგან, და ლუისზე, სავარაუდოდ, ვაჭრის საქონლის სახით მოხვდა.
ბრიტანეთის მუზეუმს მათგან ოთხმოცდაორი აქვს, ოთხმოც გინეად ნაყიდი. შესყიდვა დაჟინებით გაიტანა ფრედერიკ მადენმა, ხელნაწერთა განყოფილების მცველის თანაშემწემ, რომელიც, როგორც აღმოჩნდა, გატაცებული მოჭადრაკე იყო და მაშინვე შეუდგა მათზე კვლევითი ნაშრომის წერას; ის დღესაც ღირს წასაკითხად. კიდევ თერთმეტი ედინბურგშია, შოტლანდიის ეროვნულ მუზეუმში. ერთი მაინც კერძო ხელშია.
და ისინი დღემდე ჩნდება. 2019 წლის ივნისში ამოიცნეს მცველი, რომელიც ედინბურგში სულ მცირე ორმოცდათხუთმეტი წლის განმავლობაში უცნობი რჩებოდა, მომდევნო თვეში კი აუქციონზე შვიდას ოცდათხუთმეტ ათას ფუნტად გაიყიდა. ოთხი სხვა ფიგურა და საკმაოდ ბევრი პაიკი არასოდეს უპოვიათ.
ერთ დეტალს ვიტრინა ვერ გაჩვენებთ. როცა განძი აღმოაჩინეს, ზოგ ფიგურაზე წითელი საღებავის კვალი შეინიშნებოდა, რომელიც მას შემდეგ სრულიად გაქრა. ამ დაფებზე ორი მხარე, სავარაუდოდ, სულაც არ იყო შავი და თეთრი. ისინი წითელი და თეთრი იყო.
გაჩერება 5 / 5 · დარბაზი 52
კიროსის ცილინდრი
ბაბილონი, კიროს დიდის სახელით · დაახლ. ძვ. წ. 539–538 · გამომწვარი თიხა, სიგრძე 21,9 სმ, დიამეტრი 10 სმ-მდე
დააკვირდით
- ზომა. ოცდაორი სანტიმეტრი თიხა, იმდენად პატარა, რომ ორ ხელში ეტევა, და ეს მთელი იმპერიის შესახებ დოკუმენტია.
- შუაში გამავალი დაზიანებული ზოლი და თაბაშირი, რომელიც 1961 წელს დაამატეს, როცა მთავარი ფრაგმენტი ხელახლა გამოწვეს და აღადგინეს.
- ცილინდრის ირგვლივ შემორჩენილი ლურსმნული დამწერლობის ორმოცდახუთი სტრიქონი; პირველი და ბოლო წასაკითხად ზედმეტად დაზიანებულია.
ტექსტი (2:43)
დაახლოებით ოცდაორი სანტიმეტრი გამომწვარი თიხა, ისეთი პატარა, რომ ორ ხელში ეტევა, და ის არასოდეს ყოფილა განკუთვნილი იმისთვის, რომ ვინმეს დაენახა. კიროს დიდმა ბაბილონი ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 539 წელს აიღო, ეს ცილინდრი კი ესაგილას, მარდუქის ტაძრისა და ქალაქის დიდი სალოცავის, საძირკველში ჩაფლეს, როგორც შესაწირი ღმერთებისთვის და იმ მეფისთვის, რომელიც იქ შემდეგ ჯერზე ითხრიდა. მასზე შემორჩენილია აქადური ლურსმნული დამწერლობის ორმოცდახუთი სტრიქონი, რომელიც ცილინდრს გარს უვლის; პირველი და ბოლო სტრიქონიდან მხოლოდ რამდენიმე სიტყვის ამოკითხვაა შესაძლებელი.
ტექსტს ერთდროულად რამდენიმე მიზანი აქვს. ის გმობს ნაბონიდს, ბაბილონის მეფეს, რომელიც კიროსმა ახლახან ჩამოაგდო, როგორც უღმერთო და დაბალი წარმოშობის მჩაგვრელს. ამბობს, რომ ღმერთმა მარდუქმა კიროსი აირჩია. ამბობს, რომ ბაბილონის ხალხი მას მიესალმა და რომ ქალაქში მშვიდობიანად შევიდა. და მას მიაწერს, რომ მთელ მესოპოტამიაში ტაძრებს წესრიგი დაუბრუნა და იძულებით გადასახლებული ხალხი სახლში დააბრუნა.
სწორედ ეს ბოლო მტკიცებაა მიზეზი, რის გამოც ამ პატარა ნივთზე მას შემდეგ კამათობენ. ბიბლიის მკვლევრები მას დიდხანს კითხულობდნენ, როგორც ბაბილონის ტყვეობიდან იუდეველთა დაბრუნების დადასტურებას, რომელსაც ეზრას წიგნი კიროსს მიაწერს. სირთულე ისაა, რომ ტექსტი მხოლოდ მესოპოტამიურ სალოცავებს ასახელებს და არსად ახსენებს არც იუდეველებს, არც იერუსალიმს, არც იუდეას. ბრიტანეთის მუზეუმი და ამ ეპოქის სპეციალისტების უმეტესობა ცილინდრს, ამის ნაცვლად, ძველი მესოპოტამიური პროპაგანდის იარაღად აღწერს, სამეფო სამშენებლო წარწერების გრძელი რიგის ერთ რგოლად, რომელიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მესამე ათასწლეულამდე მიდის და რომელშიც ახალი მეფე თავის მეფობას რეფორმების გამოცხადებით იწყებს.
ამას მისი დიდება არ შეუჩერებია. შაჰმა მოჰამედ რეზა ფეჰლევიმ ის ადამიანის უფლებათა პირველ ქარტიად წარადგინა, რასაც ისტორიკოსთა უმეტესობა ანაქრონიზმს უწოდებს. მისმა დამ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალურ მდივანს ასლი აჩუქა. ჯერაც ვრცელდება ყალბი თარგმანი, რომელშიც ისეთი სტრიქონებია, რაც ცილინდრზე არ არის, მათ შორის მიმართვა აჰურა მაზდასადმი მარდუქის ნაცვლად. ნილ მაკგრეგორმა, ამ მუზეუმის ყოფილმა დირექტორმა, უფრო თავშეკავებული შეფასება მისცა: ჩვენთვის ცნობილი პირველი მცდელობა, ემართათ სახელმწიფო, რომელშიც სხვადასხვა ეროვნებისა და რწმენის ხალხი ცხოვრობდა.
ახლა თავად ნივთს შეხედეთ, რადგან ეს ერთი ნივთი არ არის. მთავარი ფრაგმენტი ის არის, რომელიც ჰორმუზდ რასამმა 1879 წლის მარტში ბაბილონში ამოთხარა. უფრო პატარა ნაწილი ანტიკვარის ხელით იელის უნივერსიტეტში მოხვდა, 1920 წელს გამოქვეყნდა და მხოლოდ 1970 წელს ამოიცნეს ამ ცილინდრის ნაწილად. იელმა ის ლონდონში გამოაგზავნა იმის სანაცვლოდ, რასაც შეთანხმება შესაფერის ლურსმნულ ფირფიტას უწოდებდა, პრინციპში დროებით, პრაქტიკაში კი განუსაზღვრელი ვადით, და 1972 წელს კიროსის განცხადების ორი ნახევარი ისევ გაერთიანდა.
დამოუკიდებელი გიდი · Chiaro
მიმართეთ Chiaro ყველაფერს, რასაც ბრიტანეთის მუზეუმში ნახავთ.
ხუთი გაჩერება დაახლოებით ორმოცდაათი ათასი გამოფენილი ნივთიდან. ტელეფონი მიუშვირეთ ასურულ რელიეფს, ბერძნულ ლარნაკს ან ნეფრიტის თასს, რომელზეც ეტიკეტი თითქმის არაფერს ამბობს, და Chiaro გეტყვით, რა არის ის და როგორ მოხვდა ბლუმსბერიში, შემდეგ კი ნებისმიერ მომდევნო კითხვას გიპასუხებთ.
ვიზიტამდე
როგორ მივიდეთ
Great Russell Street, London WC1B 3DG. ისარგებლეთ მთავარი შესასვლელით Great Russell Street-ზე, რობერტ სმერკის ორმოცდასამი იონიური სვეტის მწკრივის უკან; ის დიდ გადახურულ ეზოში, Great Court-ში გაგიყვანთ, როზეტის ქვა კი შესასვლელთან ახლოს არის გამოფენილი.
უახლოესი სადგურია Tottenham Court Road, Central-ის, Northern-ისა და Elizabeth-ის ხაზებზე. Holborn (Central-ისა და Piccadilly-ის ხაზები) და Russell Square (Piccadilly-ის ხაზი) ორივე ახლოსაა ფეხით, დასავლეთიდან კი მოსახერხებელია Goodge Street, Northern-ის ხაზზე.
ბილეთები
- შესასვლელად არაფერს იხდით. მუდმივ ექსპოზიციაზე შესვლა უფასოა, როგორც გაერთიანებული სამეფოს ყველა ეროვნულ მუზეუმში; ბილეთი მხოლოდ ზოგიერთ დროებით გამოფენაზე გჭირდებათ.
- ყოველკვირეული დასვენების დღე არ აქვს. მუზეუმი ყოველდღე 10:00-დან 17:00-მდე მუშაობს, პარასკევობით კი 20:30-მდე. 24, 25 და 26 დეკემბერს დაკეტილია.
- ეს ბრიტანეთის ერთ-ერთი ყველაზე ხალხმრავალი შენობაა: 2025 წელს აქ 6 440 120 ადამიანი მოვიდა, მეტი მხოლოდ ბუნების ისტორიის მუზეუმს ჰყავდა. პარასკევ საღამოს საათები ერთადერთია სტანდარტული სამუშაო დღის მიღმა.
- კოლექციის ერთ პროცენტზე ნაკლები, დაახლოებით ორმოცდაათი ათასი ნივთი, ნებისმიერ დროს არის გამოფენილი, ამიტომ მარშრუტი მისვლამდე აირჩიეთ და არა მისვლის შემდეგ.
ოფიციალური აუდიოგიდი
მუზეუმის საკუთარი გიდი არის აპი British Museum Audio, რომელსაც თავად მუზეუმი გამოსცემს. მისი სამოცდახუთი დარბაზის შესავალი უფასოა; ორას ორმოცდაათზე მეტი ნივთის კომენტარები აპში ექვსფუნტიანი შესყიდვით იხსნება, ცალკეული თემატური ტურები კი, მათ შორის Top 10, Ancient Egypt და Silk Roads, 2,99-დან 4,99 £-მდე ღირს. აპი ცხრა ენას მოიცავს, მათ შორის ბრიტანულ ჟესტურ ენას. შესაძლებელია თუ არა ადგილზე მოწყობილობის დაქირავებაც, საინფორმაციო მაგიდასთან გაიგებთ. ეს გვერდი უფასოა, ხუთ ნივთს მოიცავს და ყოველი ჩანაწერის ყოველ სიტყვას აუდიოს ქვემოთ აქვეყნებს.
ოფიციალური საიტი →კითხვები
არსებობს ბრიტანეთის მუზეუმის უფასო აუდიოგიდი?
დიახ, და თქვენ მას ახლა კითხულობთ. ხუთი ნივთი, ხუთი ჩანაწერი, რომლებსაც აქ ყოველგვარი ინსტალაციის გარეშე მოუსმენთ, თითოეულზე მითითებულია დარბაზი, სადაც ნივთი დგას, ქვემოთ კი სრული ტექსტია. მუზეუმიც თავის აპში სამოცდახუთ დარბაზის შესავალს უფასოდ გთავაზობთ, Chiaro-ს აპი კი ფოტოს მიხედვით შენობაში ნებისმიერ სხვა რამეზე მოგიყვებათ.
რა ღირს ბრიტანეთის მუზეუმის ოფიციალური აუდიოგიდი?
British Museum Audio-ს ჩამოტვირთვა უფასოა, შიგნით კი ფასიანი შიგთავსია. სამოცდახუთი დარბაზის შესავალი უფასოა; ორას ორმოცდაათზე მეტი ნივთის კომენტარების სრული ნაკრები 6 £ ღირს, ცალკეული თემატური ტურები კი, როგორიცაა Top 10, Ancient Egypt და Silk Roads, 2,99-დან 4,99 £-მდე, ცხრა ენაზე, მათ შორის ბრიტანულ ჟესტურ ენაზე. თუ საკუთარი ტელეფონის ნაცვლად ნაქირავები მოწყობილობა გირჩევნიათ, საინფორმაციო მაგიდასთან იკითხეთ, შესაძლებელია თუ არა ეს.
სად არის როზეტის ქვა ბრიტანეთის მუზეუმში?
მე-4 დარბაზში, ეგვიპტური ქანდაკების გალერეაში, რომელიც მუზეუმის ყველაზე დიდი საგამოფენო სივრცეა და შესასვლელთან ახლოს მდებარეობს. ქვა 2004 წლიდან ამ გალერეის ცენტრში, საკუთარ ვიტრინაში დგას, მუზეუმში კი 1802 წლის ივნისიდან თითქმის შეუწყვეტლივ არის გამოფენილი.
სად არის პართენონის ქანდაკებები ბრიტანეთის მუზეუმში?
მე-18 დარბაზში, დუვინის გალერეაში (Duveen Gallery), პირველ სართულზე. გალერეა ჯოზეფ დუვინმა დააფინანსა, ჯონ რასელ პოუპმა დააპროექტა, 1938 წელს გაიხსნა და 1940 წელს დაიბომბა; ქანდაკებები იქ 1962 წელს დააბრუნეს. წარსულში სახურავის ჟონვის გამო დაკეტილი ყოფილა, მაგალითად, 2021 წლის დიდი ნაწილი, ამიტომ გასვლამდე გადამოწმება ღირს.
ბრიტანეთის მუზეუმი ორშაბათობით დაკეტილია?
არა. ყოველკვირეული დასვენების დღე არ აქვს და კვირაში შვიდი დღე მუშაობს, 10:00-დან 17:00-მდე, პარასკევობით კი გვიანობამდე, 20:30-მდე. ერთადერთი რეგულარული დახურვა 24, 25 და 26 დეკემბერია.
ბრიტანეთის მუზეუმი უფასოა?
დიახ. მუდმივ კოლექციაზე შესვლა უფასოა, რადგან, გაერთიანებული სამეფოს ყველა ეროვნული მუზეუმის მსგავსად, ბრიტანეთის მუზეუმი შესასვლელ საფასურს არ იღებს. დროებით გადმოცემული ექსპონატების ზოგიერთ გამოფენაზე ბილეთი ცალკე და ფასიანია. ეს გვერდიც სრულიად უფასოა.
სხვა აუდიოგიდები
შექმნილია Chiaro-ს მიერ. არ არის დაკავშირებული ბრიტანეთის მუზეუმის ადმინისტრაციასთან.