Direct naar de inhoud

Museo de Bellas Artes · Sevilla · Onafhankelijke gids

Audiogids voor het Museo de Bellas Artes de Sevilla,
vijf stops, gratis.

Vijf opnames die je hier in de browser afspeelt. Voor de rest van de veertien zalen van het museum richt je Chiaro op een schilderij, en dan vertelt het je het verhaal.

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Museo de Bellas Artes de Sevilla.

9:41

De apotheose van de heilige Thomas van Aquino

Museo de Bellas Artes de Sevilla

0:00 2:07
Stop 1 van 5

De vijf stops · 10 minuten audio

Vijf stops, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.

Vijf werken, één voormalig klooster: meer is deze audiogids voor het Museo de Bellas Artes de Sevilla niet, een route op eigen houtje door het museum voor schone kunsten van Sevilla. Hij begint in zaal 5, de vroegere kloosterkerk, met Zurbaráns Apotheose van de heilige Thomas van Aquino in het schip en Murillo’s schilderijen voor de kapucijnen bij het koor; gaat over de begane grond terug naar zaal 2, voor El Greco’s portret van zijn zoon en Torrigiano’s Hiëronymus van klei; en klimt de grote trap op naar zaal 10, waar Zurbaráns kartuizers aan tafel zitten. Dat is ongeveer 10 minuten luisteren. Volgens onze schatting komt er zo’n tien minuten lopen bij, langer als het druk is in de kerk.

Zaalnummers en catalogusgegevens komen uit materiaal dat het museum zelf via de Junta de Andalucía publiceert: de route langs de topstukken, de toelichtingen bij afzonderlijke werken en de bezoekersfolder. Wikidata en Wikipedia leveren voor elk verhaal de tweede bron. Bruiklenen en verhangingen komen voor, dus als een werk op de dag van je bezoek niet in zijn zaal hangt, of als het bordje en deze pagina elkaar tegenspreken, ga dan uit van het bordje van het museum en stuur ons een berichtje, zodat we de onze kunnen verbeteren.

Stop 1 van 5 · Begane grond, zaal 5 (de vroegere kloosterkerk)

De apotheose van de heilige Thomas van Aquino

Francisco de Zurbarán · 1631 · Olieverf op doek, 486 × 385 cm

Om op te letten

  • De stichtingsbul op de tafel onderaan in het midden: Zurbarán schreef er zijn naam en het jaartal 1631 op.
  • Karel V, geknield in gebed vooraan in de rechtergroep, in een mantel met hermelijn, tegenover de broeders van de stichter aan de andere kant van de tafel.
  • De duif recht boven de heilige Thomas, die haar stralen laat neerdalen op het boek dat hij zo meteen gaat schrijven.
  • De rood bedekte tafel tussen de twee knielende groepen, met de doctorshoed en de statuten van het college: een klein stilleven in een reusachtig altaarstuk.
Transcriptie (2:07)

Blijf even achter in het schip staan voordat je naar voren loopt. Deze zaal was een kerk, de kerk van het Merced-klooster waarin het museum nu zit, en het doek voor je werd geschilderd voor het hoogaltaar van een andere kerk. Je ziet het dus ongeveer zoals het bedoeld was: van onderaf, van een afstand, met je blik omhoog. Het is vier meter zesentachtig hoog en drie meter vijfentachtig breed, het grootste schilderij dat Zurbarán ooit heeft gemaakt.

Het contract dateert van eenentwintig januari 1631. Vierhonderd dukaten, betaald door broeder Alonso Ortiz Zambrano, prior en rector van het dominicaanse college van Santo Tomás de Aquino hier in Sevilla, en hem wordt meestal de eer gegeven dat hij bepaalde wat waar kwam. Het college wilde twee dingen in één schilderij: zijn eigen stichting, en zijn beschermheilige in de hemelse glorie.

Lees het van onder naar boven, in drie banen boven elkaar, zoals de toneeldecors van die tijd. Onderaan staat de stichting. Op de tafel in het midden ligt de pauselijke bul waarmee het college werd opgericht, met een doctorshoed ernaast, want hier werden academische graden uitgereikt. Links knielt, vooraan bij zijn dominicanen, de stichter, broeder Diego de Deza. Rechts knielt in gebed, vooraan bij de andere groep, keizer Karel V; volgens de eigen toelichting van het museum is hij degene die de bul ondertekent. Een van de figuren in doctorsmantel achter hem zou Zurbarán zelf kunnen zijn.

De middelste baan is van Thomas, die op een wolk wordt gedragen tussen de vier Latijnse kerkvaders, Gregorius, Ambrosius, Hiëronymus en Augustinus, wier boeken zijn studenten bestudeerden. De duif van de Heilige Geest hangt recht boven zijn hoofd: dit is het moment waarop hij de Summa Theologiae ontvangt. Nog hoger zitten Christus en de Maagd links, de heilige Paulus en de heilige Dominicus rechts.

Dan de reis. In 1810, toen de Fransen in Sevilla waren, ging het doek naar het Alcázar, daarna naar Parijs, in de eigen collectie van maarschalk Soult, en vanaf 1813 naar het Musée Napoléon. In oktober 1815 kwam het in een kist aan in Madrid en bleef het in de Academie van San Fernando, tot het in 1819 naar Sevilla werd teruggestuurd. Jarenlang ging het heen en weer tussen het college en de kathedraal, en in 1840, nadat de kloosters waren onteigend, kwam het hier voorgoed terecht. De laatste restauratie was in 1988, in het Prado.

Voordat je verder loopt, ga nog even terug naar dat document op de tafel, onderaan in het midden. Zurbarán zette er zijn naam en het jaartal 1631 op, dus de handtekening van de schilder staat op precies het document waarmee het college werd gesticht.

Stop 2 van 5 · Begane grond, zaal 5 (de vroegere kloosterkerk), kapucijnenreeks

De heiligen Justa en Rufina

Bartolomé Esteban Murillo · Rond 1666 · Olieverf op doek, 200 × 176 cm

Om op te letten

  • De Giralda, omhooggehouden tussen de twee zussen: volgens de Sevillaanse legende hielden ze de toren overeind tijdens een aardbeving.
  • Het oppervlak van de toren zelf. Toen Murillo hem schilderde, droeg de Giralda nog de fresco’s van Luis de Vargas, waarvan er één deze twee heiligen liet zien. Ze houden dus een afbeelding van zichzelf vast.
  • De aarden kruiken en wit geglazuurde kommen op de grond, het pottenbakkersvak van de zussen, geschilderd door een man van wie geen enkel stilleven bekend is.
  • De twee gezichten: Justa, in de roze tuniek en de gouden mantel, kijkt je recht aan; Rufina, in rood en groen, slaat haar ogen ten hemel.
Transcriptie (2:09)

Loop door het schip naar het koor van de oude kerk. Bijna alles om je heen is nu Murillo, opgehangen zoals hij het achterliet. Tussen 1665 en 1669 schilderde hij zestien doeken voor de kerk van de kapucijnen in Sevilla, voor het hoogaltaar en de zijkapellen, en het museum heeft ze hier opgesteld volgens hun oorspronkelijke indeling. Het museum noemt dit de meest emblematische plek van het gebouw, en daar valt weinig tegen in te brengen.

Kijk eerst omhoog, naar de bekroning van het altaarstuk. Het doek bovenaan is het Jubileum van de Portiuncula, het enige stuk van de reeks dat buiten Sevilla terechtkwam. Het is van het Wallraf-Richartz-Museum in Keulen en hangt hier tijdelijk in bruikleen, wat betekent dat het altaarstuk voorlopig weer compleet is. Vroeger hing op die plek Murillo’s enorme Onbevlekte Ontvangenis, bekend als La Colosal. Die is lager gehangen, en nu kun je haar van veel dichterbij zien.

Zoek nu de twee jonge vrouwen met een toren tussen hen in. Dat zijn Justa en Rufina, zussen die aardewerk verkochten bij de Triana-poort, en de toren is de Giralda. Hun schilderij had een ereplaats op het hoogaltaar, en niet zomaar: de kapucijnen bouwden hun klooster op grond waar een kluizenaarskapel bij hoorde die aan deze twee heiligen was gewijd, op de plek waar ze volgens de overlevering waren gestorven.

Het verhaal dat Sevilla vertelt, gaat terug tot het jaar 287. Een processie met een beeld van de godin Salambona eiste een gift van hen. Ze weigerden, hun potten werden kapotgeslagen, zij sloegen op hun beurt het afgodsbeeld kapot, en de Romeinse prefect Diogenianus liet hen martelen en opsluiten tot ze stierven. De palmtakken in hun handen zijn dus die van het martelaarschap, en het eenvoudige aardewerk aan hun voeten is hun vak. De Giralda kwam later. Volgens de legende hielden de zussen hem overeind bij de aardbeving van 1503, en nog eens bij de aardbeving van Lissabon in 1755, en sindsdien schildert Sevilla hen met zijn toren.

Kijk goed naar die toren. Toen Murillo hem schilderde, droeg de Giralda nog fresco’s van Luis de Vargas, en een daarvan liet precies deze twee zussen zien. De heiligen houden een gebouw vast waarop hun eigen portret staat.

Kijk dan naar beneden. Er is geen enkel zelfstandig stilleven van Murillo bekend, en toch zouden deze eenvoudige aarden kruiken en wit geglazuurde kommen op zichzelf kunnen staan, en ze leiden je blik naar een weg, twee bogen en een vervallen toren. Tot slot de gezichten. Justa, in de roze tuniek en de gouden mantel, kijkt je rustig aan. Rufina, in rood en groen, slaat haar ogen op, alsof ze de hemel vraagt de stad te beschermen die ze vasthoudt.

Stop 3 van 5 · Begane grond, zaal 2 (renaissance)

Portret van Jorge Manuel Theotocópuli

El Greco · Rond 1600–1605 · Olieverf op doek, 74 × 50,5 cm

Om op te letten

  • De plooikraag. Op sommige plekken is de verf zo dun dat het penseel het doek nauwelijks raakte.
  • Het palet en de bundel penselen in zijn linkerhand, vastgehouden met het gemak van een heer en niet met de greep van een ambachtsman.
  • Hoe weinig kleuren het hele schilderij nodig heeft: wit, vermiljoen, oker en zwart.
Transcriptie (1:45)

Loop over de begane grond terug naar zaal 2, de zaal van de renaissance. Na de afmetingen van de kerk is dit een schok: vierenzeventig bij vijftigenhalve centimeter, een man in het zwart tegen een donkere achtergrond, en de enige El Greco die dit museum bezit.

De hele negentiende eeuw door hield men dit voor een zelfportret. De meeste kenners zijn het er nu over eens dat het zijn zoon voorstelt, Jorge Manuel, zijn enige zoon, die net als zijn vader architect, beeldhouwer en schilder werd. Zijn gezicht verraadt hem. Dezelfde trekken komen terug in El Greco’s Maagd van Barmhartigheid in Illescas, en de bestuurders van dat heiligdom klaagden dat de schilder zijn neef in hun schilderij had gezet. Neef was toen het beleefde woord voor een zoon die buiten het huwelijk was geboren.

Kijk naar de handen. In de rechter één enkel penseel, losjes vastgehouden. In de linker het palet en een hele bundel penselen. Het museum leest dat als een pleidooi, niet als een momentopname. Schilderen werd in Spanje nog vaak als minderwaardig handwerk gezien, en hier staat een schilder gekleed in de ernstige Spaanse mode van rond 1600, zwart wambuis, enorme gesteven plooikraag, die zijn gereedschap vasthoudt met het gemak van een man die zijn handschoenen vasthoudt. Schilderkunst, zegt het portret, is een kunst voor edellieden.

De kleuren zijn net zo zuinig. Het museum telt er vier op het hele doek: wit, vermiljoen, oker en zwart, en weinig meer. De verf ligt dik waar het licht het gezicht raakt, en in de plooikraag is ze zo dun dat het penseel het doek nauwelijks beroerde. Zo komt het dat een berg gesteven linnen gewichtloos lijkt.

Het kwam in Sevilla terecht via koninklijke handen. In 1838 hing het in de Spaanse Galerij van koning Lodewijk Filips in het Louvre, en in 1853 werd het bij Christie’s geveild. Het ging naar de hertogen van Montpensier in het Palacio de San Telmo in Sevilla, en in 1897 schonk infante María Luisa Fernanda de Borbón het aan het museum. Zoek voordat je je omdraait de signatuur: Griekse letters, in schuinschrift, een op Kreta geboren schilder die het portret van zijn Spaanse zoon signeert.

Stop 4 van 5 · Begane grond, zaal 2 (renaissance)

De boetvaardige heilige Hiëronymus

Pietro Torrigiano · Rond 1525 · Beschilderd terracotta, 224 × 126 × 160 cm

Om op te letten

  • De spieren. Het museum wijst op de spanning die door het hele lichaam loopt; beeldhouwers in Sevilla leerden een eeuw lang anatomie van deze figuur.
  • Het hoofd, dat het museum noemt vanwege de expressieve kracht. Loop naar de zijkant om het en profil te zien.
  • Het oppervlak: dit is beschilderd terracotta, gebakken klei, geen hout of steen.
Transcriptie (1:56)

Draai je om in dezelfde zaal, en je staat voor het werk dat het museum bovenaan zijn eigen lijst van dingen die je niet mag missen zet. Het is van klei. Gebakken en beschilderde klei, 224 centimeter hoog: een oude man op één knie, een kruis in zijn geheven hand, elke spier in zijn lichaam gespannen.

De maker had een reputatie. Pietro Torrigiano groeide op in het Florence van Lorenzo de’ Medici, een tijdgenoot van Michelangelo, en als jonge mannen zaten ze samen de fresco’s van Masaccio in de Carminekerk na te tekenen toen Torrigiano zijn zelfbeheersing verloor en hem een vuistslag gaf. Michelangelo’s neus bleef de rest van zijn leven gebroken, en Torrigiano moest Florence verlaten. Hij ging daarna in Engeland werken, waar het graf van Hendrik VII en zijn koningin in Westminster Abbey van zijn hand is.

Hij kwam in 1521 naar Sevilla en bleef tot zijn dood in 1528. Heel weinig van wat hij hier maakte is bewaard gebleven, en deze figuur, gemaakt voor het klooster San Jerónimo de Buenavista, is het beste daarvan. Volgens Giorgio Vasari stond een oude knecht van de Botti model, een familie Florentijnse kooplieden die in Sevilla woonde. Dat geloof je meteen. Dit is een bepaald oud lichaam, geen ideaal lichaam, en het museum wijst op de spanning in elke spier en de kracht van het hoofd. Hiëronymus doet boete in de woestijn, en de steen waarmee hij zichzelf sloeg, hoort bij het verhaal.

Voor Sevilla werd het hét voorbeeld. Gebakken klei was hier niets nieuws; het was een traditioneel materiaal in Italië en al geworteld in de beeldhouwkunst van de stad. Nieuw was wat een Florentijn ermee kon doen, en het museum noemt deze figuur het archetype voor de beeldhouwkunst in Sevilla. In de eeuw daarna sneed Juan Martínez Montañés, de grote beeldhouwer van de Sevillaanse barok, een boetvaardige heilige Hiëronymus en een boetvaardige heilige Dominicus die je volgens het museum niet kunt beoordelen zonder dit voorbeeld. Goya zou op doorreis twee keer bij het klooster zijn gestopt, alleen om ernaar te kijken.

Het einde van Torrigiano past bij zijn begin. Zijn opvliegendheid bracht hem voor de Spaanse inquisitie, en hij stierf in 1528 in de gevangenis. Volgens Vasari betaalde de hertog van Arcos hem te weinig voor een Madonna met Kind, en ging Torrigiano het beeld met zijn beitel te lijf. Loop nu naar de zijkant en kijk naar het hoofd, in klei gemodelleerd door een man die overal waar hij kwam vijanden maakte.

Stop 5 van 5 · Bovenverdieping, zaal 10 (Francisco de Zurbarán)

De heilige Hugo in de refter van de kartuizers

Francisco de Zurbarán · Rond 1655 · Olieverf op doek, 262 × 307 cm

Om op te letten

  • Het schilderij aan de achterwand: de Maagd en de heilige Johannes, patroons van het kartuizerklooster, die allebei vastten.
  • De blauw-witte borden en de kruiken met het wapen van het klooster, om en om langs de tafel gezet.
  • Bisschop Hugo, de gebogen figuur rechts, en zijn page, die midden in de ruimte staat.
Transcriptie (1:54)

Neem de grote trap naar de bovenverdieping en zoek zaal 10, die aan Zurbarán is gewijd. Dit doek is twee meter tweeënzestig bij drie meter zeven, en er beweegt bijna niets in.

Het was een van de drie schilderijen die hij maakte voor de sacristie van het kartuizerklooster Santa María de las Cuevas in Sevilla, elk over één regel van het kartuizerleven. Een gaat over stilte, een over de verering van Maria. Dit gaat over vasten.

Het verhaal is vreemd. Rond het jaar 1084, op de zondag voor Aswoensdag, stuurde Hugo, bisschop van Grenoble, vlees naar de zeven monniken die daar het kartuizerklooster hadden gesticht. Ze begonnen te discussiëren over de vraag of ze voorgoed zonder vlees konden leven, en midden in die discussie vielen ze in een slaap die vijfenveertig dagen duurde. Toen Hugo op bezoek kwam, werden ze wakker. Het vlees op hun borden was in as veranderd, en daarmee was de kwestie beslecht.

Dit is dus het moment van ontwaken. De bisschop is de gebogen figuur rechts, zijn page staat in het midden, en de monniken zitten in hun witte habijten aan een L-vormige tafel, alsof ze uit steen zijn gehouwen. De eigen woorden van het museum zijn moeilijk te verbeteren: koud, statisch, versteend, buiten de tijd. Het noemt het schilderij ook een portretgalerij.

Kijk nu naar de tafel, want hier gunde Zurbarán zichzelf wat plezier. Witte borden met blauwe decoratie. Aardewerken kruiken met het wapen van het klooster, om en om neergezet. Brood, en neergelegde messen. Het tafelkleed valt in één rechte, bleke baan tot op de vloer, en de muur erachter is opgebouwd uit dunne, zorgvuldige glacislagen.

Kijk dan omhoog naar het schilderij aan de achterwand. Het toont de Maagd en de heilige Johannes, de patroons van het klooster, en allebei hebben ze gevast: Maria tijdens de vlucht naar Egypte, Johannes in de woestijn. Zelfs de aankleding van deze ruimte houdt zich aan de regel.

Ook dit doek namen de Fransen mee. In 1810 werd het van het klooster naar het Real Alcázar gebracht, in 1813 ging het terug naar de monniken, en in 1840 kwam het in het museum. Het museum dateert het rond 1655; sommige kenners plaatsen het in het begin van de jaren 1630. Hoe dan ook hangt het nu een trap hoger dan de kerk vol Murillo’s, in een zaal van witte habijten en blauw-witte borden.

Onafhankelijke gids · Chiaro

Richt Chiaro op alles wat je in het Museo de Bellas Artes ziet.

Vijf stops zijn een begin, niet het hele museum. Alleen al op de bovenverdieping zijn er zalen met Valdés Leal, Murillo’s navolgers en het Sevilla van de negentiende eeuw. Maak een foto van een willekeurig doek, houtsnijwerk of tegeltableau in de kloostergangen: Chiaro vertelt je wat het is, legt uit welk klooster het aan de staat kwijtraakte, en gaat door met alle vragen die bij je opkomen.

Wie ondertekent de bul in Zurbaráns Apotheose?Waarom brak Torrigiano de neus van Michelangelo?Waarom veranderde het vlees van de monniken in as?

Voor je gaat

01

Zo kom je er

Plaza del Museo 9, 41001 Sevilla. De hoofdingang ligt aan het plein, de Plaza del Museo.

Stadsbussen C3, C4, C5, 6, 43, CC, 13, 14, B2 en B5 stoppen bij het museum. Het dichtstbijzijnde streekbusstation is Plaza de Armas, en er zijn taxistandplaatsen in de Calle Marqués de Paradas, op de Plaza del Duque en bij Hotel Colón.

02

Tickets

  • Op maandag gesloten, behalve op een maandag voor een feestdag of een maandag die zelf een van de feestdagen is waarop het museum opengaat. Ook gesloten op 1 en 6 januari, 1 mei en 24, 25 en 31 december.
  • Van september tot en met juli open van 09.00 tot 21.00 uur van dinsdag tot en met zaterdag, en van 09.00 tot 15.00 uur op zon- en feestdagen. In augustus sluit het om 15.00 uur op elke dag dat het open is.
  • Een kaartje kost € 1,50 en is gratis voor burgers van de Europese Unie met een identiteitsbewijs. De laatste 25 kaartjes gaan 45 minuten voor sluitingstijd in de verkoop, en vanaf 30 minuten voor sluitingstijd worden er geen bezoekers meer in de zalen toegelaten.
  • Rugzakken en bagage mogen de zalen niet in; er zijn kluisjes. Foto’s voor eigen gebruik mogen, flitsen, statieven en selfiesticks niet.
Officiële tickets →
03

De officiële audiogids

De eigen gids van het museum zit in EspaciosCultura@, een gratis app voor iPhone en Android die de tentoongestelde werken behandelt en alleen werkt als bluetooth aanstaat. De onze heeft geen download en geen bluetooth nodig: vijf werken, ingesproken, afgespeeld in de browser, met elk woord uitgeschreven onder elke opname.

Officiële website →

Vragen

Is er een gratis audiogids voor het Museo de Bellas Artes de Sevilla?

Ja, zelfs twee. Het museum heeft een eigen gratis app, EspaciosCultura@, waarvoor bluetooth aan moet staan. En op deze pagina staan vijf gratis opnames die in je browser spelen, elk met de uitgeschreven tekst eronder; voor al het andere aan de muren vertelt de Chiaro-app je het verhaal aan de hand van een foto.

Wat kost de officiële audiogids van het Museo de Bellas Artes de Sevilla?

Niets. De gids van het museum is de app EspaciosCultura@, gratis te downloaden voor iPhone en Android. De toegang zelf kost € 1,50, en burgers van de Europese Unie komen met een identiteitsbewijs gratis binnen.

Waar hangt Zurbaráns Apotheose van de heilige Thomas van Aquino in het Museo de Bellas Artes de Sevilla?

In zaal 5, beneden, de vroegere kerk van het Merced-klooster. Het hangt tussen de grote altaarstukken langs het schip, met Murillo’s kapucijnenreeks bij het koor van de kerk.

Is het Museo de Bellas Artes de Sevilla op maandag gesloten?

Ja, behalve op een maandag voor een feestdag of een maandag die zelf een van de feestdagen is waarop het museum opengaat; dan gelden de tijden van een feestdag, tot 15.00 uur. Het museum noemt als openingsmaandagen in 2026: 5 januari, 12 oktober, 2 november en 7 december. Het is ook gesloten op 1 en 6 januari, 1 mei en 24, 25 en 31 december.

Wat kost een bezoek aan het Museo de Bellas Artes de Sevilla?

Een gewoon kaartje kost € 1,50. Burgers van de Europese Unie met een identiteitsbewijs en leden van ICOM gaan gratis naar binnen, en dat geldt voor iedereen op 28 februari, 18 mei, 27 september en 4 december.

Waar hangen de Murillo’s in het Museo de Bellas Artes de Sevilla?

Vooral in zaal 5, de oude kerk, waar de schilderijen die hij voor de kapucijnen maakte in hun oorspronkelijke opstelling hangen. Zaal 7 op de bovenverdieping is gewijd aan Murillo en zijn navolgers.

Meer audiogidsen

Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan het Museo de Bellas Artes de Sevilla.