Przejdź do treści

Klasztor Hieronimitów · Lizbona · Niezależny przewodnik

Audioprzewodnik po klasztorze Hieronimitów,
pięć przystanków, za darmo.

Boczne drzwi wysokie na 32 metry i krużganek na kwadracie o boku 55 metrów, w takiej kolejności, że po bilet na konkretną godzinę sięgasz dopiero na czwartym przystanku. Sfotografuj to, co ta strona pomija, a aplikacja Chiaro ci to objaśni.

Pobierz w App Store

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z zarządcą klasztoru Hieronimitów.

9:41

Portal południowy, od strony Praça do Império

Klasztor Hieronimitów, Lizbona

0:00 2:04
Przystanek 1 z 5

Pięć przystanków · 12 min słuchania

Pięć miejsc, jedna trasa,
w kolejności, w jakiej je zobaczysz.

Trzy przystanki tego audioprzewodnika po klasztorze Hieronimitów nic nie kosztują, bo zabytek dzieli się na dwie części: kościół jest bezpłatny, a bilet obowiązuje tylko na krużganek. Dlatego ta trasa na własną rękę zaczyna się na zewnątrz, od strony Praça do Império, twarzą na północ, przed portalem południowym. Potem obchodzisz budynek do zachodniego końca kościoła i wchodzisz pod górny chór, do Vasco da Gamy i Camõesa; dalej idziesz na wschód nawą środkową, pod jednym sklepieniem, aż do Kaplicy Głównej i jej słoni; a na koniec wracasz do recepcji, z biletem na ustaloną godzinę wejścia, który najlepiej kupić wcześniej, na parter krużganka, a po nim na pierwsze piętro, gdzie najlepiej skończyć. Licz na około dwanaście minut słuchania; chodzenie niewiele do tego dodaje, bo wszystkie pięć miejsc leży w jednym długim budynku.

Historia pochodzi z opisu, który zarządca klasztoru publikuje na mosteirojeronimos.torrebelem.gov.pt, a uzupełnia ją Wikipedia; gdy różnią się co do daty lub liczby, ta strona trzyma się zarządcy. Obowiązują tu dwa rozkłady godzin, a zabytek bywa zamykany z okazji uroczystości państwa portugalskiego, więc zajrzyj na podstronę o zwiedzaniu, zanim ruszysz przez całą Lizbonę. Kartka na drzwiach ma pierwszeństwo przed tą stroną; napisz do nas, proszę, co na niej było.

Przystanek 1 z 5 · Na zewnątrz, od strony Praça do Império, przed południową ścianą kościoła, twarzą na północ

Portal południowy, od strony Praça do Império

João de Castilho (ok. 1470–1552), na zlecenie króla Manuela I · 1517–1518 · Wapień lioz, 32 metry wysokości i 12 metrów szerokości

Na co zwrócić uwagę

  • Książę Henryk Żeglarz na postumencie między dwojgiem drzwi. W 1459 roku polecił powiększyć małą kaplicę, która stała w tym miejscu.
  • Lewa scena nad drzwiami: święty Hieronim wyjmuje cierń z łapy lwa. Od Zakonu Świętego Hieronima, po portugalsku Jerónimos, pochodzi nazwa klasztoru.
  • Sam kamień, gdy podejdziesz dość blisko. To lioz, jasny miejscowy wapień znany z tego, ile zawiera skamieniałości.
  • Długie skrzydło po twojej lewej stronie. Jego wygląd pochodzi w dużej mierze z XIX wieku, a środkowa część zawaliła się w 1878 roku, jeszcze w trakcie budowy.
Transkrypcja (2:04)

Zostań tu na kilka minut, z ogrodami za plecami i rzeką gdzieś za nimi. Stoisz twarzą na północ, a to, co wznosi się przed tobą, to południowa strona kościoła. Rzeźbiony panel pośrodku ma 32 metry wysokości i 12 metrów szerokości, i jest bocznym wejściem. Fasada tego kościoła znajduje się za rogiem po lewej, na zachodnim końcu, i jest mniejsza.

João de Castilho wzniósł ten portal między 1517 a 1518 rokiem. Pochodził z Kantabrii na północy Hiszpanii i przejął budowę po pierwszym architekcie, Diogo de Boitace, którego nazwisko w tym momencie po prostu znika z dokumentów.

Czytaj go od góry. Na szczycie stoi święty Michał Archanioł. Nad łukiem, przed oknem, Matka Boska z Belém trzyma Dzieciątko, a wokół niej tłoczą się prorocy, apostołowie, doktorzy Kościoła, dziewice i sybille. Belém to po portugalsku Betlejem i w tym słowie zawiera się cała idea tego miejsca. Kamień węgielny położono szóstego stycznia, w 1501 albo w 1502 roku, w święto Trzech Króli, mędrców, którzy przybyli z różnych stron świata z darami. Między dwojgiem drzwi stoi książę Henryk Żeglarz, który w 1459 roku polecił powiększyć małą kaplicę w tym miejscu. Nad lewymi drzwiami święty Hieronim wyjmuje cierń z łapy lwa, nad prawymi jest sam na pustyni.

To właśnie dzięki tamtej kaplicy cokolwiek tu stoi. Vasco da Gama czuwał w niej siódmego lipca 1497 roku, w przeddzień wypłynięcia do Indii. A potem wyprawy zaczęły się opłacać. Król Manuel Pierwszy sfinansował tę budowlę z pięcioprocentowego podatku od handlu z Afryką i Orientem, co dawało równowartość około 70 kilogramów złota rocznie.

A teraz spójrz w lewo, wzdłuż długiego, jasnego skrzydła biegnącego na zachód. Znaczna część jego lica to praca z XIX wieku, a nowy wygląd nadali mu dwaj urodzeni we Włoszech mężczyźni, Rambois i Cinatti, scenografowie Teatru São Carlos. W 1878 roku, jeszcze w trakcie budowy, środkowa część runęła i zabiła dziesięciu robotników. Wyrwę w tej długiej fasadzie zamurowano, więc patrzysz teraz na naprawę.

Przystanek 2 z 5 · Kościół, zachodni koniec, pod górnym chórem: Camões po prawej stronie, gdy wchodzisz, Vasco da Gama po lewej

Grobowce Vasco da Gamy i Camõesa, pod górnym chórem

António Augusto da Costa Motta starszy (1862–1930) · Szczątki przeniesione do kościoła w 1880 roku; napis na sarkofagu da Gamy z 1894 roku; ustawione tutaj około 1940 roku · Rzeźbione kamienne sarkofagi z leżącymi postaciami, sarkofag da Gamy wsparty na przyczajonych lwach, po obu stronach kościoła szerokiego na 19 metrów

Na co zwrócić uwagę

  • Złote litery wzdłuż pokrywy grobowca da Gamy: Partimos nos assi do sancto templo. To wers z Luzjad o odpłynięciu właśnie od tego brzegu.
  • Okręt pośrodku boku sarkofagu da Gamy, między krzyżem Zakonu Chrystusa a sferą armilarną.
  • Napis na cokole z nazwiskiem Simão José da Luz Soriano, z którego testamentu powstał ten grobowiec, oraz datą 1894 zapisaną cyframi rzymskimi.
Transkrypcja (2:32)

Strop jest tu niski, bo stoisz pod górnym chórem zakonników, na zachodnim końcu kościoła. Gdy wchodzisz, po prawej leży Luís de Camões, a po lewej Vasco da Gama, w dwóch rzeźbionych sarkofagach, które stoją w tym kącie dopiero od około 1940 roku. Wcześniej stały na skrzyżowaniu naw. Portal po tej stronie budynku to zresztą dzieło Nicolau Chanterene'a z 1517 roku, uważane za pierwsze dzieło renesansu w Portugalii.

Podejdź najpierw do da Gamy. Na boku sarkofagu pośrodku widać okręt, z jednej strony krzyż Zakonu Chrystusa, z drugiej sferę armilarną. Potem przeczytaj złote litery biegnące wzdłuż pokrywy: Partimos nos assi do sancto templo. Autorem tego wersu jest człowiek leżący po drugiej stronie przejścia. Pochodzi on z czwartej pieśni Luzjad, eposu Camõesa z 1572 roku, a da Gama opisuje w nim, jak jego flota opuszcza święty przybytek na brzegu, noszący nazwę ziemi, na której Bóg przyszedł na świat. Czyli to miejsce. Słowa poety są na grobowcu żeglarza, w kościele, który zastąpił opisaną przez nich kaplicę.

Teraz niezręczny fragment. Da Gamę pochowano najpierw w kościele świętego Franciszka w Koczinie, a w 1539 roku jego szczątki wróciły do kraju, do Vidigueiry, w szkatule zdobionej złotem i klejnotami. W 1880 roku, na trzechsetną rocznicę śmierci Camõesa, przywieziono tutaj kości uznane za szczątki da Gamy. Do 1884 roku jeden z ludzi, którzy zabiegali o przeniesienie, Teixeira de Aragão, znalazł dokumenty wskazujące, że wydobyto nie te szczątki. Dopiero w maju 1898 roku sprowadzono do klasztoru także szczątki z drugiego grobu w tamtej kaplicy w Vidigueirze.

Z Camõesem jest jeszcze trudniej. Stracił oko pod Ceutą i, jak głosi tradycja, przeżył katastrofę morską w pobliżu Mekongu, ratując tylko siebie i swój rękopis. Zmarł w Lizbonie dziesiątego czerwca 1580 roku, a ten dzień jest dziś świętem narodowym Portugalii. Pogrzeb miał ubogi, a po trzęsieniu ziemi z 1755 roku poszukiwania jego grobu niczego nie dały. Zarządca klasztoru pisze, że szczątki poety spoczywają w tym sarkofagu. Inni są znacznie mniej pewni: jak ujęto to w jednej z relacji, kości z 1880 roku należą najprawdopodobniej do kogoś innego.

Zanim odejdziesz, poszukaj nisko na cokole da Gamy drugiego napisu. Wymienia Simão José da Luz Soriano, z którego testamentu powstał ten grobowiec, a kończy się cyframi rzymskimi oznaczającymi 1894.

Przystanek 3 z 5 · Kościół, nawa środkowa, idąc na wschód spod górnego chóru do Kaplicy Głównej

Nawa i jej jedno sklepienie

Diogo de Boitaca (zm. 1528) i João de Castilho (ok. 1470–1552); Kaplica Główna: Jerónimo de Ruão (zm. 1601) na zlecenie królowej Katarzyny · Kościół od 1502 roku; sklepienie po 1517 roku; Kaplica Główna po 1557 roku, ukończona około 1572 roku · Sklepienie z wapienia lioz o szerokości 19 metrów na ośmiobocznych filarach wysokich na 25 metrów; Kaplica Główna z marmuru z Estremoz

Na co zwrócić uwagę

  • Żebra sklepienia, biegnące bez przerwy nad wszystkimi trzema nawami. To jedno przykrycie wyróżnia ten kościół.
  • Medalion na północnym filarze najbliżej skrzyżowania naw, być może portret jednego z dwóch architektów.
  • Marmurowe słonie pod grobowcami królewskimi w Kaplicy Głównej, znak potęgi i indyjskiego imperium tamtego panowania.
  • Krucyfiks na górnym chórze, gdy odwrócisz się na zachód, wyrzeźbiony przez Philippe'a de Vries w 1551 roku.
Transkrypcja (2:34)

Wyjdź spod chóru, a strop znika. Zatrzymaj się w nawie środkowej, stań twarzą na wschód, ku odległemu ołtarzowi, i odchyl głowę.

Nad tobą jest jedno sklepienie. Na dole są trzy nawy, ale wszystkie tej samej wysokości, a jedna niska sieć kamiennych żeber biegnie nad nimi bez przerwy, 19 metrów od ściany do ściany, na ośmiobocznych filarach wznoszących się na 25 metrów. Zarządca klasztoru pisze w swojej historii, że żaden inny europejski kościół XVI wieku nie osiągnął takiej jednolitości w tego typu budowli, a stąd, gdzie stoisz, widać, skąd to twierdzenie. Diogo de Boitaca zaczął kościół i doprowadził mury do gzymsu. João de Castilho zamknął go sklepieniem i to on pokrył te filary rzeźbionymi roślinami i groteskami. Są tak smukłe, że wyglądają, jakby nie powinny niczego utrzymać.

Utrzymały. Trzęsienie ziemi z 1755 roku zniszczyło większość Lizbony, a tutaj zabrało balustradę i część górnego chóru, które szybko naprawiono.

Idź dalej, aż do miejsca, gdzie kończą się nawy. Skrzyżowanie naw to najśmielsza rzecz w całym budynku: sklepienie szerokie na około 30 metrów, bez żadnych podpór pośrodku. Boitaca planował tu trzy przęsła, a projekt Castilha z 1522 roku obszedł się bez nich, dlatego wygląda to tak, jakby zostało zawieszone w powietrzu. Na północnym filarze najbliżej skrzyżowania, po lewej, gdy stoisz twarzą do ołtarza, poszukaj rzeźbionego medalionu. Być może to portret jednego z dwóch architektów, i nikt nie potrafi powiedzieć którego.

Teraz koniec od strony ołtarza i zmiana gustu. Królowa Katarzyna kazała przebudować Kaplicę Główną po 1557 roku, a ukończono ją około 1572 roku, z marmuru z Estremoz zamiast miejscowego kamienia, według projektu Jerónima de Ruão, który całkowicie zrywa ze wszystkim, co właśnie minąłeś. Jest prosta, chłodna i klasyczna. Po bokach spoczywają król Manuel Pierwszy, Maria Aragońska, król Jan Trzeci i sama Katarzyna, a każdy grobowiec spoczywa na grzbietach marmurowych słoni, zwierząt indyjskiego imperium, które zapłaciło za sklepienie nad nimi.

Kolejna para słoni czeka w kaplicy na południowym końcu transeptu, po twojej prawej. Podtrzymują grobowiec króla Sebastiana, który zginął w wieku dwudziestu czterech lat pod Alcácer Quibir w Maroku, czwartego sierpnia 1578 roku. Filip Drugi Hiszpański kazał przenieść tu jego szczątki w 1582 roku. Nic to nie zmieniło. Ludzie jeszcze przez wieki wierzyli, że król wcale nie umarł i że pewnego mglistego poranka wróci, by ocalić Portugalię.

Przystanek 4 z 5 · Krużganek, parter, za recepcją; zacznij w galerii wzdłuż ściany kościoła

Galeria parteru krużganka

Zaplanował i rozpoczął Diogo de Boitaca (zm. 1528), kontynuował João de Castilho (ok. 1470–1552) · Od około 1502 roku; restaurowana w XIX wieku · Maswerkowe sklepienia z wapienia lioz wokół kwadratu o wymiarach 55 na 55 metrów, ze ściętymi narożnikami wewnętrznymi

Na co zwrócić uwagę

  • Dziesięć małych rzeźbionych drzwiczek w ścianie kościoła. Każde prowadziły do konfesjonału, z zakonnikiem po tej stronie i penitentem po drugiej.
  • Sfery armilarne i krzyż Zakonu Chrystusa na filarach, królewskie emblematy, które kamieniarze rzeczywiście wybrali.
  • Ścięte narożniki dziedzińca, które nadają całemu kwadratowi kształt zbliżony do ośmiokąta.
Transkrypcja (2:16)

Znajdź galerię biegnącą wzdłuż ściany kościoła, z arkadami otwartymi na ogród z jednej strony i rzędem małych rzeźbionych drzwiczek z drugiej. Możesz je policzyć. Widać dziesięć z dwunastu; pozostałe dwoje zasłania Kaplica Pana Męki.

To konfesjonały i zarazem najbardziej pomysłowe rozwiązanie w całym klasztorze. Zakonnik wchodził z tej strony. Penitent, często marynarz albo pielgrzym, wchodził od kościoła, po drugiej stronie ściany, a między nimi była żelazna krata. Dzięki temu marynarz mógł wyspowiadać się przed hieronimitą i żaden z nich nie przekraczał granicy między klauzurą a światem zewnętrznym. Spowiadanie tych marynarzy należało do zadań tego domu, podobnie jak nieustanna modlitwa za duszę króla Manuela. Zakonnicy nosili biały habit z brązowym szkaplerzem i kapturem, więc wyobraź ich sobie tutaj, wśród tego jasnego kamienia, idących w milczeniu.

Spójrz w górę na sklepienie, a potem na filary po drugiej stronie. Diogo de Boitaca zaplanował ten krużganek, a ukończył tylko ten dolny poziom. Kwadrat ma 55 metrów boku, po sześć przęseł w każdym skrzydle, a wewnętrzne narożniki są ścięte i to z prostego kwadratu czyni coś bliskiego ośmiokątowi. Teraz poszukaj tego, co kamieniarze rzeczywiście wybrali. Są tu sfery armilarne, krzyż Zakonu Chrystusa, herby królewskie, rośliny, postacie święte i groteski.

A oto to, czego szuka większość zwiedzających, gdy tu wchodzi: liny, ryby, kotwice i okręty, morze wykute w kamieniu. Ten styl wszędzie sprzedaje się jako architekturę morza. Tymczasem zarządca klasztoru pisze w swojej historii, że większość morskiej dekoracji, jaką dziś widać, znajduje się w partiach restaurowanych w XIX wieku, gdy romantyczne odrodzenie szukało właśnie takiej opowieści. Część tego, po co tu przyszedłeś, to dziewiętnastowieczne wyobrażenie epoki odkryć, i to bardzo urodziwe.

Tamci restauratorzy przejęli zaniedbany dom. Klasztor zsekularyzowano pod koniec 1833 roku, a od 1834 do 1940 roku w tych budynkach działała Casa Pia, instytucja opiekuńcza dla sierot i ubogich. W 1985 roku, w pięćdziesiątą rocznicę śmierci poety Fernanda Pessoi, jego szczątki przeniesiono do północnego skrzydła tego poziomu. A zatem dzieci i poeta o kilku nazwiskach, w domu zbudowanym po to, by zakonnicy mogli modlić się za króla.

Niezależny przewodnik · Chiaro

Skieruj Chiaro na wszystko, co zobaczysz w klasztorze Hieronimitów.

Te nagrania obejmują boczny portal, dwa grobowce, jedno sklepienie i krużganek, a pomijają setki rzeźbionych postaci. Sybilla na portalu, zwornik sklepienia, filar, na którym może być twarz architekta: zrób zdjęcie, a Chiaro powie ci, kogo przedstawia i dlaczego kamieniarze go tam umieścili. Pytać możesz dalej, idąc w stronę Wieży Belém.

Czyje kości naprawdę leżą w tym grobowcu?Skąd słonie pod królami?Czy ta rzeźbiona lina jest z XVI wieku?

Przed wizytą

01

Dojazd

Mosteiro dos Jerónimos, Praça do Império, 1400-206 Lisboa. Wejścia są dwa. Do kościoła wchodzi się od zachodniego końca, pod górnym chórem, i nie potrzeba biletu. Krużganek ma własną recepcję. Jeśli w danym dniu oznakowanie kieruje do innych drzwi, idź za oznakowaniem. Bilety papierowe sprzedaje kiosk na terenie naprzeciwko zabytku.

Tramwaj 15 kursuje z Praça da Figueira w centrum Lizbony do Belém i dalej do Algés. Druga bezpośrednia trasa to pociąg: stacja Belém leży na linii Cascais, która zaczyna się na Cais do Sodré.

02

Bilety i wstęp

  • Pamiętaj o dwóch rozkładach godzin. Krużganek działa od wtorku do niedzieli od 9:30 do 17:30, a wstęp kończy się o 17:00. Kościół ma krótsze godziny: od wtorku do soboty otwiera się o 10:30, w niedziele i święta religijne dopiero o 14:00, a zawsze zamyka się o 17:00, więc w niedzielę rano dojdziesz do krużganka, ale nie do grobowców ani nawy.
  • Bilet kosztuje 18 euro i obejmuje dwa ostatnie przystanki; do kościoła nie jest potrzebny. Osoby powyżej 65 lat oraz zwiedzający w wieku od 13 do 24 lat płacą połowę, bilety rodzinne za połowę ceny są dostępne wyłącznie w kasie na miejscu, a dzieci do 12 lat włącznie wchodzą bezpłatnie. Bezpłatnie wchodzą też w każdy dzień obywatele Portugalii i osoby w niej zamieszkałe, bezrobotni mieszkający w UE, z zaświadczeniem, wykładowcy szkół wyższych i studenci na wizycie studyjnej oraz osoby z udokumentowaną niepełnosprawnością wynoszącą co najmniej 60 procent wraz z jednym opiekunem; podstrona o zwiedzaniu wymienia kolejne grupy. Bilety są na konkretny dzień i godzinę wejścia, a zarządca prosi o zakup online, jeśli to możliwe, bo często się wyprzedają i wtedy nie da się ich kupić na miejscu tego samego dnia. Kasy zamykają się o 16:30.
  • Wszystko jest zamknięte w poniedziałki oraz 1 stycznia, w Niedzielę Wielkanocną, 1 maja, 13 czerwca i 25 grudnia, a zabytek może być zamknięty z okazji uroczystości państwa portugalskiego.
  • Kościół i parter krużganka są w pełni dostępne, można skorzystać z wózków, ale pierwsze piętro krużganka jest niedostępne dla wózków, więc to piąty przystanek trzeba pominąć. Dużych toreb i plecaków nie wolno wnosić. Bez lampy błyskowej, statywów i kijków do selfie, bez wychodzenia z galerii na środek krużganka, a pamiętaj, że w kościele nadal odprawia się nabożeństwa.
Oficjalne bilety →
03

Oficjalny audioprzewodnik

Oficjalnego audioprzewodnika tu nie ma, w żadnej formie, i zarządca mówi to wprost: nie zapewnia audioprzewodników ani systemów audio. Jego dział edukacyjny prowadzi zwiedzanie dla szkół i zarezerwowanych grup, a dla ogółu zwiedzających tylko okazjonalne zwiedzanie tematyczne, ogłaszane z wyprzedzeniem i wymagające zapisów. Zostaje więc twój własny telefon i te pięć nagrań, z tekstem pod każdym z nich na czas, gdy w kościele trwa nabożeństwo.

Oficjalna strona →

Pytania

Czy jest bezpłatny audioprzewodnik po klasztorze Hieronimitów?

Sam zarządca żadnego nie oferuje, więc ta strona jest właśnie tym, czego szukasz: pięć nagrań bez opłat, każde z tekstem pod odtwarzaczem, w przeglądarce telefonu. Do tego, co na ścianach zostało pominięte, skieruj Chiaro, a dostaniesz osobną opowieść.

Czy mogę słuchać audioprzewodnika po klasztorze Hieronimitów bez biletu?

Tak, aż do Kaplicy Głównej. Portal południowy jest na zewnątrz, od strony Praça do Império, a wstęp do kościoła, gdzie są grobowce i nawa, jest bezpłatny w godzinach otwarcia; przy wyjątkowo dużych tłumach zarządca może ograniczyć liczbę osób. Na oba poziomy krużganka potrzebny jest bilet klasztorny.

Ile kosztuje oficjalny audioprzewodnik po klasztorze Hieronimitów?

Nie ma go, więc nie ma też ceny: strona zarządcy o zwiedzaniu podaje, że nie zapewnia on audioprzewodników ani systemów audio. Bilet na krużganek kosztuje 18 euro. Połowę płacą osoby powyżej 65 lat i osoby w wieku od 13 do 24 lat.

Czy kościół jest bezpłatny i co obejmuje bilet za 18 euro?

Według regulaminu samego zarządcy kościół jest bezpłatny, razem z grobowcami Vasco da Gamy i Camõesa oraz królewskimi grobowcami w Kaplicy Głównej. Bilet jest na krużganek, na oba jego poziomy, i przypisany do konkretnego dnia i godziny wejścia. Kup go online, jeśli możesz, bo zarządca ostrzega, że bilety często się wyprzedają.

W który dzień klasztor Hieronimitów jest zamknięty?

W każdy poniedziałek, a także 1 stycznia, w Niedzielę Wielkanocną, 1 maja, 13 czerwca i 25 grudnia. Kościół otwiera się w niedziele i święta religijne dopiero o 14:00 i jak zwykle zamyka o 17:00, a krużganek trzyma się swoich stałych godzin, od 9:30 do 17:30. Zabytek może też być zamknięty z okazji uroczystości państwa portugalskiego.

Gdzie w klasztorze Hieronimitów jest pochowany Vasco da Gama?

Tuż za wejściem, na zachodnim końcu kościoła, pod górnym chórem: da Gama po lewej stronie wchodzących, Luís de Camões po prawej. Co do kości w obu sarkofagach są wątpliwości, a drugi przystanek opowiada tę historię. Do żadnego z grobowców nie potrzeba biletu.

Więcej audioprzewodników

Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z zarządcą klasztoru Hieronimitów.