Klasztor Hieronimitów · Lizbona · Niezależny przewodnik
Audioprzewodnik po klasztorze Hieronimitów,
pięć przystanków, za darmo.
Boczne drzwi wysokie na 32 metry i krużganek na kwadracie o boku 55 metrów, w takiej kolejności, że po bilet na konkretną godzinę sięgasz dopiero na czwartym przystanku. Sfotografuj to, co ta strona pomija, a aplikacja Chiaro ci to objaśni.
Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z zarządcą klasztoru Hieronimitów.
Portal południowy, od strony Praça do Império
Klasztor Hieronimitów, Lizbona
To była bezpłatna część
Zrób zdjęcie, a Chiaro opowie ci o dowolnym szczególe klasztoru Hieronimitów.
Pięć przystanków · 12 min słuchania
Pięć miejsc, jedna trasa,
w kolejności, w jakiej je zobaczysz.
Trzy przystanki tego audioprzewodnika po klasztorze Hieronimitów nic nie kosztują, bo zabytek dzieli się na dwie części: kościół jest bezpłatny, a bilet obowiązuje tylko na krużganek. Dlatego ta trasa na własną rękę zaczyna się na zewnątrz, od strony Praça do Império, twarzą na północ, przed portalem południowym. Potem obchodzisz budynek do zachodniego końca kościoła i wchodzisz pod górny chór, do Vasco da Gamy i Camõesa; dalej idziesz na wschód nawą środkową, pod jednym sklepieniem, aż do Kaplicy Głównej i jej słoni; a na koniec wracasz do recepcji, z biletem na ustaloną godzinę wejścia, który najlepiej kupić wcześniej, na parter krużganka, a po nim na pierwsze piętro, gdzie najlepiej skończyć. Licz na około dwanaście minut słuchania; chodzenie niewiele do tego dodaje, bo wszystkie pięć miejsc leży w jednym długim budynku.
Historia pochodzi z opisu, który zarządca klasztoru publikuje na mosteirojeronimos.torrebelem.gov.pt, a uzupełnia ją Wikipedia; gdy różnią się co do daty lub liczby, ta strona trzyma się zarządcy. Obowiązują tu dwa rozkłady godzin, a zabytek bywa zamykany z okazji uroczystości państwa portugalskiego, więc zajrzyj na podstronę o zwiedzaniu, zanim ruszysz przez całą Lizbonę. Kartka na drzwiach ma pierwszeństwo przed tą stroną; napisz do nas, proszę, co na niej było.
Przystanek 1 z 5 · Na zewnątrz, od strony Praça do Império, przed południową ścianą kościoła, twarzą na północ
Portal południowy, od strony Praça do Império
João de Castilho (ok. 1470–1552), na zlecenie króla Manuela I · 1517–1518 · Wapień lioz, 32 metry wysokości i 12 metrów szerokości
Na co zwrócić uwagę
- Książę Henryk Żeglarz na postumencie między dwojgiem drzwi. W 1459 roku polecił powiększyć małą kaplicę, która stała w tym miejscu.
- Lewa scena nad drzwiami: święty Hieronim wyjmuje cierń z łapy lwa. Od Zakonu Świętego Hieronima, po portugalsku Jerónimos, pochodzi nazwa klasztoru.
- Sam kamień, gdy podejdziesz dość blisko. To lioz, jasny miejscowy wapień znany z tego, ile zawiera skamieniałości.
- Długie skrzydło po twojej lewej stronie. Jego wygląd pochodzi w dużej mierze z XIX wieku, a środkowa część zawaliła się w 1878 roku, jeszcze w trakcie budowy.
Transkrypcja (2:04)
Zostań tu na kilka minut, z ogrodami za plecami i rzeką gdzieś za nimi. Stoisz twarzą na północ, a to, co wznosi się przed tobą, to południowa strona kościoła. Rzeźbiony panel pośrodku ma 32 metry wysokości i 12 metrów szerokości, i jest bocznym wejściem. Fasada tego kościoła znajduje się za rogiem po lewej, na zachodnim końcu, i jest mniejsza.
João de Castilho wzniósł ten portal między 1517 a 1518 rokiem. Pochodził z Kantabrii na północy Hiszpanii i przejął budowę po pierwszym architekcie, Diogo de Boitace, którego nazwisko w tym momencie po prostu znika z dokumentów.
Czytaj go od góry. Na szczycie stoi święty Michał Archanioł. Nad łukiem, przed oknem, Matka Boska z Belém trzyma Dzieciątko, a wokół niej tłoczą się prorocy, apostołowie, doktorzy Kościoła, dziewice i sybille. Belém to po portugalsku Betlejem i w tym słowie zawiera się cała idea tego miejsca. Kamień węgielny położono szóstego stycznia, w 1501 albo w 1502 roku, w święto Trzech Króli, mędrców, którzy przybyli z różnych stron świata z darami. Między dwojgiem drzwi stoi książę Henryk Żeglarz, który w 1459 roku polecił powiększyć małą kaplicę w tym miejscu. Nad lewymi drzwiami święty Hieronim wyjmuje cierń z łapy lwa, nad prawymi jest sam na pustyni.
To właśnie dzięki tamtej kaplicy cokolwiek tu stoi. Vasco da Gama czuwał w niej siódmego lipca 1497 roku, w przeddzień wypłynięcia do Indii. A potem wyprawy zaczęły się opłacać. Król Manuel Pierwszy sfinansował tę budowlę z pięcioprocentowego podatku od handlu z Afryką i Orientem, co dawało równowartość około 70 kilogramów złota rocznie.
A teraz spójrz w lewo, wzdłuż długiego, jasnego skrzydła biegnącego na zachód. Znaczna część jego lica to praca z XIX wieku, a nowy wygląd nadali mu dwaj urodzeni we Włoszech mężczyźni, Rambois i Cinatti, scenografowie Teatru São Carlos. W 1878 roku, jeszcze w trakcie budowy, środkowa część runęła i zabiła dziesięciu robotników. Wyrwę w tej długiej fasadzie zamurowano, więc patrzysz teraz na naprawę.
Przystanek 2 z 5 · Kościół, zachodni koniec, pod górnym chórem: Camões po prawej stronie, gdy wchodzisz, Vasco da Gama po lewej
Grobowce Vasco da Gamy i Camõesa, pod górnym chórem
António Augusto da Costa Motta starszy (1862–1930) · Szczątki przeniesione do kościoła w 1880 roku; napis na sarkofagu da Gamy z 1894 roku; ustawione tutaj około 1940 roku · Rzeźbione kamienne sarkofagi z leżącymi postaciami, sarkofag da Gamy wsparty na przyczajonych lwach, po obu stronach kościoła szerokiego na 19 metrów
Na co zwrócić uwagę
- Złote litery wzdłuż pokrywy grobowca da Gamy: Partimos nos assi do sancto templo. To wers z Luzjad o odpłynięciu właśnie od tego brzegu.
- Okręt pośrodku boku sarkofagu da Gamy, między krzyżem Zakonu Chrystusa a sferą armilarną.
- Napis na cokole z nazwiskiem Simão José da Luz Soriano, z którego testamentu powstał ten grobowiec, oraz datą 1894 zapisaną cyframi rzymskimi.
Transkrypcja (2:32)
Strop jest tu niski, bo stoisz pod górnym chórem zakonników, na zachodnim końcu kościoła. Gdy wchodzisz, po prawej leży Luís de Camões, a po lewej Vasco da Gama, w dwóch rzeźbionych sarkofagach, które stoją w tym kącie dopiero od około 1940 roku. Wcześniej stały na skrzyżowaniu naw. Portal po tej stronie budynku to zresztą dzieło Nicolau Chanterene'a z 1517 roku, uważane za pierwsze dzieło renesansu w Portugalii.
Podejdź najpierw do da Gamy. Na boku sarkofagu pośrodku widać okręt, z jednej strony krzyż Zakonu Chrystusa, z drugiej sferę armilarną. Potem przeczytaj złote litery biegnące wzdłuż pokrywy: Partimos nos assi do sancto templo. Autorem tego wersu jest człowiek leżący po drugiej stronie przejścia. Pochodzi on z czwartej pieśni Luzjad, eposu Camõesa z 1572 roku, a da Gama opisuje w nim, jak jego flota opuszcza święty przybytek na brzegu, noszący nazwę ziemi, na której Bóg przyszedł na świat. Czyli to miejsce. Słowa poety są na grobowcu żeglarza, w kościele, który zastąpił opisaną przez nich kaplicę.
Teraz niezręczny fragment. Da Gamę pochowano najpierw w kościele świętego Franciszka w Koczinie, a w 1539 roku jego szczątki wróciły do kraju, do Vidigueiry, w szkatule zdobionej złotem i klejnotami. W 1880 roku, na trzechsetną rocznicę śmierci Camõesa, przywieziono tutaj kości uznane za szczątki da Gamy. Do 1884 roku jeden z ludzi, którzy zabiegali o przeniesienie, Teixeira de Aragão, znalazł dokumenty wskazujące, że wydobyto nie te szczątki. Dopiero w maju 1898 roku sprowadzono do klasztoru także szczątki z drugiego grobu w tamtej kaplicy w Vidigueirze.
Z Camõesem jest jeszcze trudniej. Stracił oko pod Ceutą i, jak głosi tradycja, przeżył katastrofę morską w pobliżu Mekongu, ratując tylko siebie i swój rękopis. Zmarł w Lizbonie dziesiątego czerwca 1580 roku, a ten dzień jest dziś świętem narodowym Portugalii. Pogrzeb miał ubogi, a po trzęsieniu ziemi z 1755 roku poszukiwania jego grobu niczego nie dały. Zarządca klasztoru pisze, że szczątki poety spoczywają w tym sarkofagu. Inni są znacznie mniej pewni: jak ujęto to w jednej z relacji, kości z 1880 roku należą najprawdopodobniej do kogoś innego.
Zanim odejdziesz, poszukaj nisko na cokole da Gamy drugiego napisu. Wymienia Simão José da Luz Soriano, z którego testamentu powstał ten grobowiec, a kończy się cyframi rzymskimi oznaczającymi 1894.
Przystanek 4 z 5 · Krużganek, parter, za recepcją; zacznij w galerii wzdłuż ściany kościoła
Galeria parteru krużganka
Zaplanował i rozpoczął Diogo de Boitaca (zm. 1528), kontynuował João de Castilho (ok. 1470–1552) · Od około 1502 roku; restaurowana w XIX wieku · Maswerkowe sklepienia z wapienia lioz wokół kwadratu o wymiarach 55 na 55 metrów, ze ściętymi narożnikami wewnętrznymi
Na co zwrócić uwagę
- Dziesięć małych rzeźbionych drzwiczek w ścianie kościoła. Każde prowadziły do konfesjonału, z zakonnikiem po tej stronie i penitentem po drugiej.
- Sfery armilarne i krzyż Zakonu Chrystusa na filarach, królewskie emblematy, które kamieniarze rzeczywiście wybrali.
- Ścięte narożniki dziedzińca, które nadają całemu kwadratowi kształt zbliżony do ośmiokąta.
Transkrypcja (2:16)
Znajdź galerię biegnącą wzdłuż ściany kościoła, z arkadami otwartymi na ogród z jednej strony i rzędem małych rzeźbionych drzwiczek z drugiej. Możesz je policzyć. Widać dziesięć z dwunastu; pozostałe dwoje zasłania Kaplica Pana Męki.
To konfesjonały i zarazem najbardziej pomysłowe rozwiązanie w całym klasztorze. Zakonnik wchodził z tej strony. Penitent, często marynarz albo pielgrzym, wchodził od kościoła, po drugiej stronie ściany, a między nimi była żelazna krata. Dzięki temu marynarz mógł wyspowiadać się przed hieronimitą i żaden z nich nie przekraczał granicy między klauzurą a światem zewnętrznym. Spowiadanie tych marynarzy należało do zadań tego domu, podobnie jak nieustanna modlitwa za duszę króla Manuela. Zakonnicy nosili biały habit z brązowym szkaplerzem i kapturem, więc wyobraź ich sobie tutaj, wśród tego jasnego kamienia, idących w milczeniu.
Spójrz w górę na sklepienie, a potem na filary po drugiej stronie. Diogo de Boitaca zaplanował ten krużganek, a ukończył tylko ten dolny poziom. Kwadrat ma 55 metrów boku, po sześć przęseł w każdym skrzydle, a wewnętrzne narożniki są ścięte i to z prostego kwadratu czyni coś bliskiego ośmiokątowi. Teraz poszukaj tego, co kamieniarze rzeczywiście wybrali. Są tu sfery armilarne, krzyż Zakonu Chrystusa, herby królewskie, rośliny, postacie święte i groteski.
A oto to, czego szuka większość zwiedzających, gdy tu wchodzi: liny, ryby, kotwice i okręty, morze wykute w kamieniu. Ten styl wszędzie sprzedaje się jako architekturę morza. Tymczasem zarządca klasztoru pisze w swojej historii, że większość morskiej dekoracji, jaką dziś widać, znajduje się w partiach restaurowanych w XIX wieku, gdy romantyczne odrodzenie szukało właśnie takiej opowieści. Część tego, po co tu przyszedłeś, to dziewiętnastowieczne wyobrażenie epoki odkryć, i to bardzo urodziwe.
Tamci restauratorzy przejęli zaniedbany dom. Klasztor zsekularyzowano pod koniec 1833 roku, a od 1834 do 1940 roku w tych budynkach działała Casa Pia, instytucja opiekuńcza dla sierot i ubogich. W 1985 roku, w pięćdziesiątą rocznicę śmierci poety Fernanda Pessoi, jego szczątki przeniesiono do północnego skrzydła tego poziomu. A zatem dzieci i poeta o kilku nazwiskach, w domu zbudowanym po to, by zakonnicy mogli modlić się za króla.
Przystanek 5 z 5 · Krużganek, pierwsze piętro, przy monumentalnych schodach; niedostępne dla wózków
Górna galeria krużganka
João de Castilho (ok. 1470–1552) i Diogo de Torralva (zm. 1566) · 1540–1541; restaurowana w 1886 roku · Arkada z wapienia lioz wokół dziedzińca o boku 55 metrów, z dwudziestoma niszami z posągami naturalnej wielkości
Na co zwrócić uwagę
- Attyka Torralvy z medalionami w rzymskim stylu, późniejszy gust położony wprost na starszych arkadach.
- Posągi w niszach, dwadzieścia naturalnej wielkości, układ niezwykły w portugalskim budownictwie.
- Zwieńczenie dzwonnicy w kształcie mitry nad skrzydłem najbliżej kościoła, które w 1867 i 1868 roku zastąpiło piramidalny dach.
Transkrypcja (2:21)
Podejdź do balustrady i spójrz na drugą stronę. Dopiero stąd ścięte narożniki nabierają sensu: kwadrat na dole zamienia kąty w przekątne, a ten ośmiokąt biegnie w górę przez oba sklepione poziomy. Zarządca klasztoru używa w swojej historii słów „teatralny” i „pałacowy”, a to niezwykłe określenia dla miejsca zbudowanego do modlitwy i medytacji.
To piętro jest młodsze od poziomu, z którego właśnie przyszedłeś, i musiało poczekać. João de Castilho został od 1528 roku wezwany do klasztoru Chrystusowego w Tomarze, a tutaj prace straciły rozpęd. Ruszyły znowu dopiero w 1540 roku, pod kierunkiem Diogo de Torralvy, i ten poziom domknięto między 1540 a 1541 rokiem. Spójrz więc na szczyt muru naprzeciwko, nad arkadami. Ta attyka z rzędem medalionów w rzymskim stylu to dzieło Torralvy i należy już do całkiem innego, późniejszego gustu. Pod nią są maswerkowe, manuelińskie otwory w starszym stylu. Dwa pokolenia mody leżą tu jedno na drugim i nikt nie próbował ich pogodzić.
Teraz przejdź się powoli galerią i zajrzyj do nisz. Jest ich dwadzieścia, z posągami naturalnej wielkości, a taki układ to w portugalskim budownictwie rzadkość. Zarządca pisze, że ujawnia on intrygujące obce wpływy, i nie rozstrzyga, czyje.
Nie przywiązuj się jednak zbytnio do tej ostrości rzeźby. Kamień przed tobą miał ciężki wiek XIX. W 1886 roku odrestaurowano to górne piętro, w tym zwieńczenia nisz, łuki przyporowe, rzygacze i kolumienki dzielące arkady. Spójrz też w górę, nad skrzydłem najbliżej kościoła, na dzwonnicę. Jej zwieńczenie w kształcie mitry pochodzi dopiero z 1867 i 1868 roku, gdy ci sami scenografowie z Teatru São Carlos zdjęli stary piramidalny dach.
Do 1601 roku, gdy zmarł Jerónimo de Ruão, mniej więcej sto lat po położeniu pierwszego kamienia, klasztor był praktycznie gotowy. Później jego życie stało się polityczne. W 1985 roku w tym krużganku odbyły się uroczystości przystąpienia Portugalii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, a trzynastego grudnia 2007 roku w klasztorze podpisano traktat lizboński. Zanim zejdziesz, spójrz po raz ostatni na tę attykę: rząd medalionów w rzymskim stylu, wyrzeźbionych dla zakonników, nad dziedzińcem, na którym potem mieszkały sieroty, a cały kontynent załatwiał swoje papiery.
Niezależny przewodnik · Chiaro
Skieruj Chiaro na wszystko, co zobaczysz w klasztorze Hieronimitów.
Te nagrania obejmują boczny portal, dwa grobowce, jedno sklepienie i krużganek, a pomijają setki rzeźbionych postaci. Sybilla na portalu, zwornik sklepienia, filar, na którym może być twarz architekta: zrób zdjęcie, a Chiaro powie ci, kogo przedstawia i dlaczego kamieniarze go tam umieścili. Pytać możesz dalej, idąc w stronę Wieży Belém.
Przed wizytą
Dojazd
Mosteiro dos Jerónimos, Praça do Império, 1400-206 Lisboa. Wejścia są dwa. Do kościoła wchodzi się od zachodniego końca, pod górnym chórem, i nie potrzeba biletu. Krużganek ma własną recepcję. Jeśli w danym dniu oznakowanie kieruje do innych drzwi, idź za oznakowaniem. Bilety papierowe sprzedaje kiosk na terenie naprzeciwko zabytku.
Tramwaj 15 kursuje z Praça da Figueira w centrum Lizbony do Belém i dalej do Algés. Druga bezpośrednia trasa to pociąg: stacja Belém leży na linii Cascais, która zaczyna się na Cais do Sodré.
Bilety i wstęp
- Pamiętaj o dwóch rozkładach godzin. Krużganek działa od wtorku do niedzieli od 9:30 do 17:30, a wstęp kończy się o 17:00. Kościół ma krótsze godziny: od wtorku do soboty otwiera się o 10:30, w niedziele i święta religijne dopiero o 14:00, a zawsze zamyka się o 17:00, więc w niedzielę rano dojdziesz do krużganka, ale nie do grobowców ani nawy.
- Bilet kosztuje 18 euro i obejmuje dwa ostatnie przystanki; do kościoła nie jest potrzebny. Osoby powyżej 65 lat oraz zwiedzający w wieku od 13 do 24 lat płacą połowę, bilety rodzinne za połowę ceny są dostępne wyłącznie w kasie na miejscu, a dzieci do 12 lat włącznie wchodzą bezpłatnie. Bezpłatnie wchodzą też w każdy dzień obywatele Portugalii i osoby w niej zamieszkałe, bezrobotni mieszkający w UE, z zaświadczeniem, wykładowcy szkół wyższych i studenci na wizycie studyjnej oraz osoby z udokumentowaną niepełnosprawnością wynoszącą co najmniej 60 procent wraz z jednym opiekunem; podstrona o zwiedzaniu wymienia kolejne grupy. Bilety są na konkretny dzień i godzinę wejścia, a zarządca prosi o zakup online, jeśli to możliwe, bo często się wyprzedają i wtedy nie da się ich kupić na miejscu tego samego dnia. Kasy zamykają się o 16:30.
- Wszystko jest zamknięte w poniedziałki oraz 1 stycznia, w Niedzielę Wielkanocną, 1 maja, 13 czerwca i 25 grudnia, a zabytek może być zamknięty z okazji uroczystości państwa portugalskiego.
- Kościół i parter krużganka są w pełni dostępne, można skorzystać z wózków, ale pierwsze piętro krużganka jest niedostępne dla wózków, więc to piąty przystanek trzeba pominąć. Dużych toreb i plecaków nie wolno wnosić. Bez lampy błyskowej, statywów i kijków do selfie, bez wychodzenia z galerii na środek krużganka, a pamiętaj, że w kościele nadal odprawia się nabożeństwa.
Oficjalny audioprzewodnik
Oficjalnego audioprzewodnika tu nie ma, w żadnej formie, i zarządca mówi to wprost: nie zapewnia audioprzewodników ani systemów audio. Jego dział edukacyjny prowadzi zwiedzanie dla szkół i zarezerwowanych grup, a dla ogółu zwiedzających tylko okazjonalne zwiedzanie tematyczne, ogłaszane z wyprzedzeniem i wymagające zapisów. Zostaje więc twój własny telefon i te pięć nagrań, z tekstem pod każdym z nich na czas, gdy w kościele trwa nabożeństwo.
Oficjalna strona →Pytania
Czy jest bezpłatny audioprzewodnik po klasztorze Hieronimitów?
Sam zarządca żadnego nie oferuje, więc ta strona jest właśnie tym, czego szukasz: pięć nagrań bez opłat, każde z tekstem pod odtwarzaczem, w przeglądarce telefonu. Do tego, co na ścianach zostało pominięte, skieruj Chiaro, a dostaniesz osobną opowieść.
Czy mogę słuchać audioprzewodnika po klasztorze Hieronimitów bez biletu?
Tak, aż do Kaplicy Głównej. Portal południowy jest na zewnątrz, od strony Praça do Império, a wstęp do kościoła, gdzie są grobowce i nawa, jest bezpłatny w godzinach otwarcia; przy wyjątkowo dużych tłumach zarządca może ograniczyć liczbę osób. Na oba poziomy krużganka potrzebny jest bilet klasztorny.
Ile kosztuje oficjalny audioprzewodnik po klasztorze Hieronimitów?
Nie ma go, więc nie ma też ceny: strona zarządcy o zwiedzaniu podaje, że nie zapewnia on audioprzewodników ani systemów audio. Bilet na krużganek kosztuje 18 euro. Połowę płacą osoby powyżej 65 lat i osoby w wieku od 13 do 24 lat.
Czy kościół jest bezpłatny i co obejmuje bilet za 18 euro?
Według regulaminu samego zarządcy kościół jest bezpłatny, razem z grobowcami Vasco da Gamy i Camõesa oraz królewskimi grobowcami w Kaplicy Głównej. Bilet jest na krużganek, na oba jego poziomy, i przypisany do konkretnego dnia i godziny wejścia. Kup go online, jeśli możesz, bo zarządca ostrzega, że bilety często się wyprzedają.
W który dzień klasztor Hieronimitów jest zamknięty?
W każdy poniedziałek, a także 1 stycznia, w Niedzielę Wielkanocną, 1 maja, 13 czerwca i 25 grudnia. Kościół otwiera się w niedziele i święta religijne dopiero o 14:00 i jak zwykle zamyka o 17:00, a krużganek trzyma się swoich stałych godzin, od 9:30 do 17:30. Zabytek może też być zamknięty z okazji uroczystości państwa portugalskiego.
Gdzie w klasztorze Hieronimitów jest pochowany Vasco da Gama?
Tuż za wejściem, na zachodnim końcu kościoła, pod górnym chórem: da Gama po lewej stronie wchodzących, Luís de Camões po prawej. Co do kości w obu sarkofagach są wątpliwości, a drugi przystanek opowiada tę historię. Do żadnego z grobowców nie potrzeba biletu.
Więcej audioprzewodników
Stworzone przez Chiaro. Bez powiązań z zarządcą klasztoru Hieronimitów.