Albertina · Wenen · Onafhankelijke gids
Audiogids voor de Albertina,
vijf stops, gratis.
Alle vijf spelen hier af, zonder app en zonder codekaart. Richt Chiaro daarna op de volgende kamer of het volgende schilderij op niveau 2, en met één foto hoor je ook daar het verhaal van.
Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de Albertina.
De Habsburgse pronkvertrekken
Albertina, Wenen
Dat was het gratis deel
Eén foto is genoeg: Chiaro vertelt je over elk werk in de Albertina.
De vijf stops · 10 minuten audio
Vijf stops, één wandeling,
in de volgorde waarin je ze tegenkomt.
Vijf stops, twee verdiepingen, één paleis. Je begint op niveau 1 in de Habsburgse pronkvertrekken, de aartshertogelijke woonvertrekken die het museum tachtig jaar lang als kantoor gebruikte, en klimt dan naar niveau 2 voor de vier schilderijen: een paard dat Toulouse-Lautrec op zijn zeventiende schilderde, het Venetië van Signac, een Modigliani en tot slot de vijver van Monet, twee meter breed. Ongeveer tien minuten luisteren, en twintig minuten lopen als de lift vrij is.
Alles op deze pagina komt uit de eigen online collectie van de Albertina en uit een tweede bron. De zalen van de collectie Batliner worden af en toe opnieuw ingericht en de pronkvertrekken kunnen voor een evenement zijn afgezet, dus het bordje aan de wand heeft het laatste woord. Zegt het iets anders dan wij, mail ons dan even.
Stop 1 van 5 · Niveau 1, pronkvertrekken (Prunkräume)
De Habsburgse pronkvertrekken
Louis Montoyer; interieurs later verbouwd door Joseph Kornhäusel · Pronkvleugel gebouwd 1802–1804; interieurs verbouwd vanaf 1822; gerestaureerd 1998–2003 · Twintig vertrekken met zijden wandbespanning, kroonluchters, open haarden en tegelkachels, ingelegde vloeren en origineel meubilair
Om op te letten
- Een witte tegelkachel in een hoek. De Albertina rekent de open haarden en kachels tot de oorspronkelijke inrichting die ze heeft gerestaureerd.
- De vloer. Parket met inlegwerk in verschillende houtsoorten, in patronen die van kamer tot kamer veranderen.
- De stoelen. Veel van het oorspronkelijke meubilair werd besteld bij de Weense meubelmaker Josef Danhauser, raakte na de Eerste Wereldoorlog over de hele wereld verspreid en werd bij de restauratie van 1998 tot 2003 teruggekocht.
- De zijde aan de wanden, besteld in Lyon, als deel van de inrichting die hertog Albert tussen 1802 en 1804 betaalde.
Transcriptie (2:14)
De deuren zijn wit met goud, de vloer onder je voeten is ingelegd hout in een patroon dat in de volgende kamer weer anders is, en ergens in een hoek staat een witte tegelkachel als een kleine zuil. Je staat in een woning, niet in een museumzaal. Zo’n honderd jaar lang woonden hier echt Habsburgse aartshertogen en aartshertoginnen, en twintig van hun vertrekken zijn bewaard gebleven.
Ze zijn gebouwd door een man die wilde dat de keizer hem zag. Hertog Albert van Saksen-Teschen en zijn vrouw, aartshertogin Maria Christina, waren in 1792 uit de Oostenrijkse Nederlanden gevlucht, toen oorlog en revolutie Brussel bereikten. Keizer Frans de Tweede schonk hun in 1794 dit paleis op het Augustijnenbastion. Albert richtte het eerst in voor zijn verzameling prenten en tekeningen en voor zijn bibliotheek, en bouwde er tussen 1802 en 1804 een hele pronkvleugel aan, met een gevel van honderdvijftig meter, pal gericht op de Hofburg ernaast.
Kijk wat ze meebrachten. Meubels, luiken en lambriseringen kwamen uit hun paleis in Laken bij Brussel en werden in de nieuwe vertrekken ingebouwd, met zijden wandbespanning uit Lyon, parketvloeren met inlegwerk en vergulde kristallen kroonluchters. De architect van de uitbreiding was Louis Montoyer, en sindsdien raakt het paleis de Hofburg rechtstreeks. Toen Albert in 1822 stierf, ging het huis naar zijn erfgenaam, aartshertog Karel, de man die Oostenrijk kent als de overwinnaar van Aspern. Hij liet Joseph Kornhäusel de interieurs verbouwen. De brede trap met de sfinxen, met treden van hard wit Kaiserstein, stamt uit die verbouwing.
Daarna verdwenen de vertrekken. In 1919 gingen het gebouw en de collectie over naar de Republiek, en in 1920 werden al deze pronkvertrekken voor het publiek gesloten en ingericht als kantoren, bibliotheek en opslag. Tachtig jaar lang waren de zijde en het inlegwerk gewoon muur en vloer. In maart 1945 werd het paleis door bommen getroffen, en na de oorlog werd het sober opgelapt.
Waar je nu staat, is dus teruggewonnen. Bij de verbouwing van 1998 tot 2003 werden de classicistische vertrekken voor het eerst in tachtig jaar gerestaureerd, en het museum ging op zoek naar het oorspronkelijke meubilair. Hertog Albert en later aartshertog Karel hadden het laten maken door de Weense meubelmaker Josef Danhauser, en na de Eerste Wereldoorlog was het over de hele wereld verspreid geraakt. Een groot deel ervan is teruggekocht. Bij het graafwerk kwam onder het gebouw ook een Romeins grafveld met meer dan honderddertig graven tevoorschijn, en dat legde het werk een tijd stil. Toen de vertrekken eindelijk opengingen, waren ze voor het eerst in de geschiedenis van het huis voor iedereen toegankelijk.
Stop 2 van 5 · Niveau 2, Monet tot Picasso: de collectie Batliner
De schimmel Gazelle
Henri de Toulouse-Lautrec · 1881 · Olieverf op doek, 61 × 49,5 cm
Om op te letten
- De signatuur rechtsboven. Er staat Monfa 1881, een familienaam, niet Lautrec.
- De mond van het paard op de rand van de deur. Het knabbelt aan het hout van zijn box, en daaraan zie je dat het dier zich verveelt en opgesloten zit.
- De witte vacht, die niet wit is. In de schaduw zakt hij weg naar lichtblauw, tegen een deur en een achtergrond in hetzelfde warme bruin.
Transcriptie (1:35)
Een wit paard vult bijna het hele doek. Hoofd omlaag, oren omhoog, de mond rustend op de bovenrand van een staldeur. Het schilderij is eenenzestig bij negenenveertigenhalve centimeter, en wie het schilderde, was zeventien.
Henri de Toulouse-Lautrec bracht de zomer van 1881 door op het Château du Bosc bij Albi, waar zijn familie vaak op vakantie ging, en Gazelle was een van de paarden van de stoeterij van de graven van Céleyran, de familie van zijn moeder. Hij was door een ongeluk bij de schilderkunst beland, of eigenlijk door twee. Zware botbreuken in 1878 en 1879 hielden hem lang in bed en misvormden uiteindelijk zijn benen, en juist in die ziekteperiode kwam zijn talent boven. Een vriend van de familie, de paarden- en jachtschilder René Princeteau, gaf hem zijn eerste lessen, en jarenlang tekende en schilderde hij vooral honden en paarden.
Zoek nu de inscriptie rechtsboven. Er staat geen Lautrec. Er staat Monfa, met een jaartal. Monfa was een van de extra familienamen van het oude Zuid-Franse adellijke geslacht waartoe hij behoorde, en op zijn vroege werk gebruikte hij die. Dezelfde zomer schilderde hij dit paard nog een keer, toen van opzij.
Kijk dan wat hij werkelijk heeft gezien. Het dier staat opgesloten in een smalle box, en het neemt dat niet rustig op. De oren gespitst, het oog wantrouwig, en de mond knaagt aan het hout van de deur. Dat is een verveeld, opgesloten dier, en een jongen van zeventien heeft het precies getroffen.
De kleur is de andere verrassing, omdat er zo weinig van is. De deur en de hele achtergrond achter het paard zijn in hetzelfde warme bruin gehouden, zodat niets om je aandacht concurreert. En het wit van de vacht is geen wit. Het is een koel wit dat overal waar het licht niet komt, verdiept tot lichtblauw, en daardoor zie je het paard als een stevig lijf en niet als een gat in het schilderij. Daar is hij dan: een jongen in een stal in Zuid-Frankrijk, die de mond van een paard precies goed krijgt.
Stop 3 van 5 · Niveau 2, Monet tot Picasso: de collectie Batliner
Venetië, de roze wolk
Paul Signac · 1909 · Olieverf op doek, 73 × 92 cm
Om op te letten
- De verf op armlengte. Losse, vierkante toetsen kleur, nooit vermengd, en het water sluit zich pas als je achteruitstapt.
- Het groen in de zeilen en de rompen. De roze wolk erboven is wat die smaragdgroene schaduwtinten op de boten legt.
- De kerk achter de masten rechts. Dat is de San Giorgio Maggiore van Palladio, met de slanke toren ernaast.
Transcriptie (1:48)
Ga eerst dichtbij staan, dichterbij dan beleefd voelt. Het water voor je is geen water. Het zijn een paar duizend losse rechthoekjes verf, naast elkaar gezet en nooit vermengd, in blauw en groen en een roze dat in een lagune eigenlijk niets te zoeken heeft. Loop nu vier of vijf passen achteruit, en het geheel sluit zich tot een avond in Venetië.
Paul Signac schilderde dit in 1909, en hij is een van de twee mensen die deze methode hebben uitgewerkt. Na een paar vroege pogingen in impressionistische trant sloot hij zich in 1884 aan bij Georges Seurat, vier jaar ouder dan hij, die samen met de al wat oudere Pissarro de kern van het neo-impressionisme vormde. Seurat was in zichzelf gekeerd en hield zijn collega’s op afstand. Signac was het tegendeel, en legde de nieuwe methode uit aan iedereen die wilde luisteren. In 1898 en 1899 publiceerde hij een verhandeling waarin hij betoogde dat het hele idee terugging op de kleurenleer van Delacroix. Seurat was al in 1891 jong gestorven, en Signac was toen de belangrijkste woordvoerder van de beweging.
Hij was ook een fervent zeiler die met zijn boot verre wateren opzocht, en geen schilder van zijn generatie keerde zo vaak naar havens terug als hij. Venetië zag hij voor het eerst in 1904, en in maart 1908 kwam hij terug.
Wat je ziet, is de ankerplaats bij de Giudecca, met aan de overkant van het water het eiland San Giorgio Maggiore in het laatste licht. De kerkgevel is van Palladio, en de slanke toren staat ernaast. Daarboven zweeft de wolk waar het schilderij naar heet, en dit kun je met je eigen ogen controleren: dat roze is wat het smaragdgroen in de schaduwen van de boten op de voorgrond zet. Houd je hand voor de wolk, en het groen klopt niet meer.
Eén correctie op wat je ogen je vertellen. Dit is niet ter plekke geschilderd. Met drieënzeventig bij tweeënnegentig centimeter kon dat ook nauwelijks. Signac maakte zijn studies in Venetië en bouwde het doek het jaar daarop in zijn atelier op uit die aantekeningen, en daarom is het licht erin zoveel stelliger dan op welke echte avond ook.
Stop 4 van 5 · Niveau 2, Monet tot Picasso: de collectie Batliner
Vrouwelijk halfnaakt
Amedeo Modigliani · 1918 · Olieverf op doek, 100 × 65,3 cm
Om op te letten
- De ogen. Vlakke blauwgrijze amandelvormen zonder pupillen, in een gezicht dat tot een masker is teruggebracht.
- Het hemd. Ze heeft het niet uitgetrokken, en daarom heeft het museum voor dit schilderij ook de titel Jonge vrouw in hemd.
- De signatuur in de rechterbovenhoek, in het groen van de achtergrond geschreven.
Transcriptie (1:52)
Het eerste wat de meeste mensen opvalt, zijn de ogen, omdat er niets in zit. Vlakke blauwgrijze amandelvormen, geen pupillen, geen kijkrichting. Het hoofd kantelt opzij, de hals is langer dan welke hals ook, en het gezicht is gladgestreken tot iets wat veel meer op een masker lijkt dan op een portret.
Dat is de beeldhouwer in hem. Amedeo Modigliani werd geboren in Livorno, kreeg een academische opleiding als schilder, kwam naar Parijs en werkte daar tussen 1909 en 1914 vooral als steenhouwer. De strenge, archaïsche, overlange vormen die hij in die jaren uithakte, hebben hem nooit meer losgelaten. Toen hij weer ging schilderen, bleef hij hakken, alleen nu in olieverf.
Ze hoort bij een kleine groep schilderijen die hij in 1918 maakte van hetzelfde roodharige model in verschillende houdingen. Haar naam is niet bekend. Het schilderij heeft nog twee andere titels, Jonge vrouw in hemd en Het melkmeisje, en die wijzen allebei naar hetzelfde. Kijk nog eens: ze is niet uitgekleed. Ze draagt haar hemd nog en houdt het met één hand tegen haar borst, en dat gebaar is zo zedig dat je je nu nauwelijks kunt voorstellen waarom zulke schilderijen aanstoot gaven. Toch deden ze dat.
Hij provoceerde niet om het provoceren. Volgens de Albertina zelf greep hij bewust terug, naar de madonna’s van Botticelli, kuis en verleidelijk tegelijk, naar de Fornarina van Rafaël, naar de Venussen van Titiaan en naar de odalisken van Ingres. Wat hij aan die traditie toevoegde, was Egypte en Afrika: de vlakke, frontale, hiëratische stilering waar hij in de beeldenzalen van de musea voor gevallen was.
Hij had nog twee jaar te leven toen hij dit schilderde, en het leven was nog maar net iets makkelijker geworden. In 1916 raakte hij bevriend met een jonge Poolse schrijver, Léopold Zborowski, die zijn agent werd en hem eindelijk voltijds liet schilderen; daarvoor leefde hij in bittere armoede. Modigliani’s buurman in het oude washuis op Montmartre dat ze de Bateau-Lavoir noemden, was de schrijver Max Jacob, die tussen Picasso, Soutine en Modigliani leefde en hen allemaal het best heeft begrepen. Jacobs oordeel was dat alles in Modigliani, omdat hij al sinds zijn jeugd in Livorno arm was, ook zijn trots en zijn zwarte buien, op één ding was gericht: zuiverheid in de kunst.
Stop 5 van 5 · Niveau 2, Monet tot Picasso: de collectie Batliner
De waterlelievijver
Claude Monet · Omstreeks 1917 tot 1919 · Olieverf op doek, 100 × 200 cm
Om op te letten
- De lichte opening helemaal links. Dat is het weerspiegelde licht van de lucht, en het is de enige; de donkere spiegelingen nemen bijna driekwart van de rechterkant in.
- Het merkteken linksonder. Er staat Claude Monet, maar het is het stempel van de nalatenschap, na zijn dood aangebracht, niet zijn eigen hand.
- De ontbrekende horizon. Geen oever, geen lucht, geen verre rand: de hele twee meter is water, van bovenaf gezien.
Transcriptie (2:11)
Twee meter breed, een meter hoog, en nergens een horizon. Geen oever, geen lucht, geen verre rand. Je kijkt recht naar beneden in het water, en het enige wat je vertelt dat er een wereld boven ligt, is een lichte opening helemaal links waar de lucht in weerspiegelt. Al het andere, bijna driekwart van de rechterkant, is donkere spiegeling met waterlelieblaren die eroverheen drijven.
Dit is Giverny, het dorpje ten noorden van Parijs waar Claude Monet zijn laatste decennia doorbracht en zijn onderwerpen terugbracht tot bijna niets: de bloementuin, en de vijver die hij naar Japans voorbeeld had laten aanleggen. Tot zijn dood in 1926 stonden de waterlelies in het middelpunt van alles wat hij maakte.
Dit doek had een bestemming. Vanaf 1914 schilderde Monet de vijver op heel grote panelen, en hij wilde ze laten zien in een ruimte die naar zijn eigen idee was gebouwd. Op de dag na de wapenstilstand van 1918 besloot hij deze grandes décorations op te dragen aan zijn vriend Georges Clemenceau, de Franse premier, en ze aan de staat te schenken. Hij heeft die ruimte niet meer meegemaakt. De reeks kwam het jaar na zijn dood, in 1927, in de twee ovale zalen van de Orangerie in de Tuilerieën.
Dit schilderij is een van de vele werken waarmee hij die decoratie voorbereidde. In april 1918 bestelde Monet twintig doeken van precies dit formaat, honderd bij tweehonderd centimeter, en schilderde ze in de twee jaar daarna een voor een. Deze compositie beviel hem zo goed dat hij haar bijna precies herhaalde op nog twee doeken, waarvan hij er één onvoltooid liet, en haar vergrootte tot het rechterdeel van een enorm drieluik dat nu in het Museum of Modern Art in New York hangt.
Kijk dus wat hij aan het doen was. De lelies staan niet in het midden. Het licht zit aan de ene kant en het donker aan de andere, en nergens is een lijn die je oog houvast geeft. Spiegeling en werkelijkheid zijn samengevallen tot één oppervlak, zodat de donkere massa rechts tegelijk een weerspiegeld landschap is en een veeg verf die op het water ligt. De eigen catalogus van de Albertina zegt het zonder omwegen: het opheffen van de symmetrie, de ontbrekende horizon, het samensmelten van spiegelbeeld en werkelijkheid, het wijst allemaal ver voorbij het impressionisme.
Nog één ding, linksonder. Daar staat een signatuur, Claude Monet, en het is geen signatuur. Het is het stempel van de nalatenschap, in de verf gedrukt toen hij al dood was, op een doek dat hij nooit af had verklaard. Dat het er nog altijd zo modern uitziet, komt deels doordat niemand ooit heeft besloten dat het klaar was.
Onafhankelijke gids · Chiaro
Richt Chiaro op alles in de Albertina.
Dit zijn vijf stops, en de Albertina heeft nog negentien pronkvertrekken en een hele verdieping schilderijen waar je nog niets over hebt gehoord. Houd je camera op wat je maar wilt, een tegelkachel, een Kirchner twee zalen verderop, de sfinxen op de trap, en de app zegt wat het is en beantwoordt daarna hardop je vervolgvragen, terwijl je er nog voor staat.
Voor je gaat
Zo kom je er
Albertinaplatz 1, 1010 Wenen, in de binnenstad tussen de Staatsopera, de Kärntnerstraße en de Hofburg. Er is één hoofdingang, boven op de bastei van de oude stadsmuur; een buitenlift en een roltrap brengen je omhoog vanaf de Albertinaplatz, en de kassa’s zitten op dezelfde hoogte als de deur.
Metrolijnen U1, U2 en U4 naar Karlsplatz/Oper, of de U3 naar Stephansplatz. Trams 1, 2, D, 62 en 71 en de Lokalbahn Wien-Baden stoppen bij Kärntner Ring/Oper. Bus 2A stopt bij de Albertina zelf.
Tickets
- Er is geen sluitingsdag. De Albertina is volgens eigen opgave elke dag open van 10.00 tot 18.00 uur, en op woensdag en vrijdag tot 21.00 uur.
- De pronkvertrekken zijn het deel dat dicht kan gaan. Het museum vraagt begrip als ze bij slecht weer, om conserveringsredenen of vanwege een evenement maar gedeeltelijk toegankelijk zijn, en geeft een telefoonnummer waar je de situatie van die dag kunt navragen.
- Kinderen onder de 19 komen gratis binnen, en bezoekers onder de 26 betalen het verlaagde tarief.
- De Albertina en de ALBERTINA MODERN aan de Karlsplatz zijn twee aparte gebouwen met twee aparte tickets. Alleen het combiticket geldt voor allebei, dus kijk goed welk ticket je koopt.
De officiële audiogids
De eigen gids van de Albertina is een smartphonegids, geen gehuurd toestel. Je koopt een codekaart, scant de QR-code erop en de rondleiding opent op je eigen telefoon, zonder dat je een app hoeft te installeren: vijf euro per gebouw, gratis voor Vrienden van de Albertina, met aparte rondleidingen voor de Habsburgse pronkvertrekken en voor Monet tot Picasso. Deze gids is van het andere soort. Niets te kopen, niets op te halen bij een balie, vijf werken in plaats van een hele verdieping, en hij werkt al voordat je een ticket hebt gekocht.
Officiële website →Vragen
Is er een gratis audiogids voor de Albertina?
Ja, en dat is deze pagina. De vijf tracks spelen rechtstreeks af in de browser die je al in je hand hebt, er valt niets te kopen of bij een balie op te halen, en elk woord staat hieronder uitgeschreven voor als het in de zaal te lawaaiig is om te luisteren. Voor het zesde werk en alles daarna maak je een foto, en dan neemt de Chiaro-app het over.
Wat kost de officiële audiogids van de Albertina?
Vijf euro per gebouw tegen het normale tarief, drie euro voor de versie in Oostenrijkse Gebarentaal, en gratis voor Vrienden van de Albertina. Het is geen toestel: je koopt een codekaart, scant de QR-code en de rondleiding speelt af op je eigen telefoon. Er zijn rondleidingen voor de Habsburgse pronkvertrekken en voor Monet tot Picasso, en een gekochte rondleiding blijft afspeelbaar tot die tentoonstelling sluit.
Waar hangt de Jonge haas van Dürer in de Albertina?
Meestal nergens waar je ervoor kunt gaan staan. De haas is een aquarel op papier, lichtschade aan papier is blijvend, en daarom liggen de Dürerbladen van de Albertina in het depot en komen ze alleen voor bepaalde tentoonstellingen tevoorschijn. In 2026 hing de haas in de jubileumtentoonstelling Collecting for the Future, die loopt tot 11 oktober; ga er daarna van uit dat hij weer in het depot ligt. Bekijk vóór je bezoek de actuele tentoonstellingen van het museum, en plan je bezoek er niet omheen.
Is de Albertina op maandag gesloten?
Nee. Het museum geeft als openingstijden elke dag van 10.00 tot 18.00 uur, en op woensdag en vrijdag tot 21.00 uur. Wat op een willekeurige dag wel dicht kan zijn, zijn de pronkvertrekken: die sluit de Albertina soms helemaal of gedeeltelijk voor een evenement of, om conserveringsredenen, bij slecht weer.
Hoeveel tijd heb je nodig voor de Albertina?
Deze vijf stops zijn ongeveer tien minuten audio en zo’n twintig minuten lopen over twee verdiepingen. De Albertina toont daarnaast meerdere tijdelijke tentoonstellingen tegelijk op niveau 0, 1 en 2, dus de meeste bezoekers blijven flink langer.
Geldt mijn ticket ook voor de Albertina Modern?
Nee. De Albertina aan de Albertinaplatz en de ALBERTINA MODERN aan de Karlsplatz zijn aparte gebouwen met een aparte entree, zo’n tien minuten lopen van elkaar. Het combiticket van € 29,90 is het ticket dat voor allebei geldt, en ook voor de Albertina Klosterneuburg.
Meer audiogidsen
Gemaakt door Chiaro. Niet verbonden aan de Albertina.